Kathakagrihyasutra 28
Commentary of Devapāla 28
- Language
- Sanskrit
28.2
ekāṣṭakā tapasā saṃyamānuṣṭhānādinā, tapyamānā prajāpatinānuṣṭhīyamānā satī, garbhaṃ jajāna janitavatī | kam | indram | mahimānaṃ mahāntam | tena cendreṇa devā dasyūn vṛtrādīn vyasahanta abhibabhūvuḥ nyakṛtavantaḥ | mahendro hantā asurāṇāmabhavat śacībhirabhicārādikriyābhiḥ | athavā ādityastān jaghāna | asurā atra meghāḥ | devā raśmayaḥ | śacyo'bhighātakriyāḥ |
iyamuṣāḥ anānujāmakaniṣṭhaṃ santaṃ paramātmarūpatayā anujamavidyāvibhaktena rūpeṇa māmakarta kṛtavatī | kālaparivṛttivaśena hi jyeṣṭhakaniṣṭhatā bhavati, kālātmikā coṣāḥ | anuyacche abhyarthaye etat satyaṃ vadantī vādayantīmuṣasam | satyasaṃkalpatvāt satyaṃ vadantītyucyate | kiṃ tadarthaye | bhūyāsamasya sumatau, asya paramātmanaḥ śobhanāyāṃ matau nitye jñāne ānandātmani bhūyāsaṃ syāṃ brahmatvaṃ prāpnuyāmityarthaḥ | yathā yūyamuṣasaḥ paramaprabhāsthitāḥ, tathā syām | anyā no anyāmati mā prayukta, anyā ekā uṣāḥ no'smākaṃ anyāmuṣasaṃ mā atiprayukta pūrvā pūrvā uṣā aparāmaparāmuṣasamakramasya kārayitrīmasmākaṃ mā kārṣīdityarthaḥ, uttarottarā uṣaso'smākamavidyāvināśakāriṇyaḥ santviti yāvat |
he āṣṭāḥ vyāpikāḥ uṣaso viśvavedāḥ sarvadhanaḥ sarvasya ca vettā prajāpatiḥ no'smākaṃ sumatāvabhūt bhavatu śobhanāṃ matiṃ karotvityarthaḥ | pratiṣṭhāmāvide na gāvaṃ, ahaṃ parabrahmaṇi pratiṣṭhāmāvide labheya | naśabda upamārthīyaḥ | gāmiva, gauriva | yathā paṅke mahati magnā gaustatraiva pratiṣṭhāṃ labhate, tadvat | athavā gaurvāk sarvārtheṣu pratiṣṭhā tāṃ vinārthānavagamāt | yathoktaṃ 'na so'sti pratyayo loke••••••••••••••|' iti |
4 ||
28.5
prathamā ādyā sargādibhirvā uṣā vyuvāsa vyuṣṭā | prācīnā sā dhenurabhavat bhūtā yame saṃyate prajāpatau | etaddhenusambandhādeva pañcanāmnī gauḥ pūrvamantrasthitā | sā dhenurūpeṇa vivṛttā pariṇatā vā satī uttarāmuttarāṃ samāṃ tulyāṃ dhenuṃ duhāṃ dogdhu pūrayatu, yajñopayoginīṃ dhenuparamparāmasmākaṃ saṃpādayatvityarthaḥ |
tṛtīyaḥ pañcakaḥ ||
he devāḥ karmaṇi dyotamānāḥ grāvaprabhṛtayaḥ dṛṣadupalolūkhalamusalāḥ yūyaṃ ghoṣamakṛta śabdaṃ kṛtavantaḥ | kiṃ kurvantaḥ | parivatsarīyaṃ haviṣkṛṇvantaḥ, parivatsaraḥ saṃvatsaraḥ tatra bhavaṃ parivatsarīyaṃ somarasataṇḍulapiṣṭādikam | he ekāṣṭake vayaṃ jyok cirakālaṃ jīvema tvatprasādāt | kīdṛśāḥ | te tubhyaṃ balihṛto haviṣo dātāraḥ, suprajasaḥ śobhanaprajāyuktāḥ, suvīrāḥ suputrāḥ | punarvacanamatiśayārtham || ityekaṣaṣṭitamī kāṇḍikā |
61 ||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit