<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Manuals of the domestic ritual](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya) › [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka) › [Commentary of Devapala](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary) › 30

# Kathakagrihyasutra 30

Commentary of Devapāla 30

- **Language:** Sanskrit

### [30.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.1)

12) iti, dāśuṣo dānaśīlasya yajamānasya sutaṃ putraṃ dāśvāṃsaḥ dānaśīlāḥ || yajamānasutaṃ dadati ye, te saṃbodhyante | he devā āgacchata imaṃ me mama havamāhvānaṃ śṛṇuta ākarṇayata, ākarṇyāhvānamāgatya ca edaṃ barhirniṣīdata idaṃ barhirāstīrṇaṃ sthitamato'tra ā niṣīdata upaviśata ||

### [30.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.4)

19) ityūṭh 'ādguṇaḥ' omā eva omāsaḥ 'ājjaserasuk' | carṣaṇayo manuṣyāḥ, tān dhārayanti carṣaṇīdhṛtaḥ | dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutaṃ 'dāśvṛ dāne' ityasya dāśvāniti nipātaḥ 'dāśvānsāhvānmīḍhvāṃśca' (6|

### [30.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.6)

haviḥ svadhāṃ śrāddhabhojanamarhanti, ye te havirhāḥ smṛtyuktā vedavidādayaḥ patitādivarjñāḥ prakṛtakarmayogyāḥ | tānupaveśya, vaiśvadeve dvau prāṅmukhau pitrye trīnūdaṅmukhānāstīrya darbhāsaneṣu, tataḥ pitṝnāvāhayiṣyāmīti brāhmaṇebhyo'nujñāmarthayate | pitṛyajñagrahaṇaṃ prādhānyāt| tenādau viśvedevāvāhanā kāryā | tataśca āvāhaya iti paṅktipāvanairanujñātaḥ pūrvaṃ vaiśvadevaviṣaye apayantavasurā iti dvābhyāṃ 'yavaistilārthaṃ kurvīta vaiśvadeve na saṃśayaḥ |' iti pariśiṣṭānusāreṇa sarvato yavavikaraṇenāsurāvakāśāpāsanaṃ kṛtvā 'omāsaścarṣaṇīdhṛtaḥ' iti viśvedevānāvāhayet | āvāhanamāhvānam | anantaraṃ pitrye 'apayantavasurāḥ' ityābhyāmeva tilānāṃ sarvadikkena vikaraṇenāsurāva-  
kāśamapāsya pitṝnāvāhayet ‘eta pitaraḥ’ ityādibhiścaturbhiḥ | etanmantrajapa eva hyāvāhanam | tato ‘yāstiṣṭhanti’ iti pañcabhiḥ pādyaṃ pādārhamudakaṃ brāhmaṇasaṃkhyayā pratipātramānayet | kebhyaḥ | ayugbhyo brāhmaṇebhyaḥ, ayugmarūpeṇa ye trayaḥ sthitāḥ pitrye tadarthamityarthaḥ| pradarśanārthaṃ caitat| tena yugbhyāmapi vaiśvadevābhyāṃ arghyapādyānayanaṃ, pañcakāpakṣe vā ayugbhya iti vijñeyam | ānīya ca brāhmaṇapātreṣu siñcet ‘dakṣiṇaṃ pādam’ iti dvābhyām | tata etābhireva pañcabhirṛgbhirudakānyānayet | udakānīti bahuvacanaliṅgāt pātrabhedenodakamānayediha, tatsāhacaryātpādye'pyevam | udakāni tvarghārhāḥ puṣpattilasugandhadravyānvitā āpo'tra || 1–6 ||

### [30.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.10)

arghyadānāntaramādityā rudrā vasava ityādinā brāhmaṇān samaṃ kṛtvā vīkṣate, tato'gnau karavāṇīti brāhmaṇān pṛṣṭvā kurvityanujñāto dakṣiṇāgrairdarbhaiḥ paristīrya dakṣiṇābhimukhaḥ prācīnāvītī somāya pitṛmate svadhānamo'gnaye kavyavāhanāya svadhānama iti pradhānāntenāgnāvāhutidvayaṃ juhuyāt | punaragnigrahaṇaṃ piṇḍapitṛyajñavaddrūmau prakṣepo mā vijñāyi | tadanantarametadva ityādibhistisṛbhiḥ kalpitaṃ pātra ekoddhṛtamannaikadeśamabhimṛśet | tataḥ stokastokaṃ pātreṣu dadyāt | anye tu pātreṣu dattamiti mantraliṅgātpātreṣu pariśiṣṭasyābhimarśanamāhuḥ | yadi pātraśabdena bhojanādhārā ucyante, tathāpi brāhmaṇā ubhayathā atītapariveśanakriyā pratīyate | pūrvavyākhyāne'pi pātre deyaṃ haviriti liṅgamāhuḥ || 7-10 ||

### [30.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.11)

eṣā va ūrgīti āmāsu pakvamiti kṣīraṃ ghṛtaṃ vā vaikalpikaṃ visṛṣṭe'nne āsiścet | anye tu vāśabdaṃ samuccayārthaṃ varṇayanti | tena eṣā va ūrgīti kṣīramāsiścet, āmāsu pakvamiti ghṛtaṃ mantraliṅgāt | vaikalpikastu pakṣo rūḍhataraḥ| pakvaśabdaḥ kṣīre'pi hi yujyate, tena mantraliṅgamaviśiṣṭam |

### [30.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.12)

amuṣmāyiti sāmānyanirdeśena viśeṣo lakṣyate | tena pitṛpitāmahaprapitāmahanāmāni caturthyantāni pratīyante sagotrapravarāṇi kaṭhāya kaśyapagotrāya pañcapravarāya devadattāya svadhānama ityādīni | bhojayediti bhuñjānānprayuñjīta 12

### [30.13](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.13)

yanme prakāmādityanena yaddvaḥ kravyādādityādibhistribhirbhuñjānānsamīkṣeta samaṃ kṛtvā | ṛgapekṣayā tvetābhiriti nirdeśaḥ |  
pṛthivī darvirityādibhistribhistrīn piṇḍān pitṛpitāmahaprapitāmahānāṃ dakṣiṇāgradarbheṣu kalpayet pūjayecca yathācāram |

### [30.15](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.15)

ye'tra pitara ityādinā piṇḍānāmupari vāsāṃsi ācchādanāni nidadhyāt | tāni tu kārpāsatanturūpāṇi rūḍhāni |

### [30.16](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.16)

ūrjaṃ vahantīrityādinā piṇḍeṣu pariṣiñcet | tā api mantraliṅgādannasyandinīḥ kuryāt |

### [30.17](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.17)

mā me kṣeṣṭheti mantreṇa | sarvābhyukṣaṇaṃ tu annamannamiti mantragatādvīpsānirdeśādgamyate |

### [30.18](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.18)

viṣadaṃ nirmalaṃ modakaprabhṛti sakalaṃ leśamuddhṛtaṃ pātre samādhāya kaccitsaṃpannaṃ bhoriti vadet | tataḥ susaṃpannamiti brāhmaṇairukte śeṣamannamiti ca praśnasyottare iṣṭebhya iti ca bhaṇite, agnidagdhāśca ye jīvā ityanena dakṣiṇāgrāstīrṇadarbhopari sarvasiddhe sajale añjalinā dakṣiṇābhimukhena prācīnāvītinā prakṣipte satyanantaraṃ 'tṛpyantu bhavantaḥ pitaraḥ' ityādimantraṣaṭkaṃ paṭhet pitṛpitāmahaprapitāmahamātṛpitāmahīprapitāmahītṛptiliṅgakam | ata eva mantraliṅgānnipavaraṇasvadhānamaskaraṇaprabhṛtiṣu mātrādīnāṃ nāmoccāraṇasahitamantrakriyāmāhuḥ | atra tṛpyantu bhavantaḥ pitara iti bahuvacanaṃ pitṛvyādyapekṣam | yathoktaṃ ‘bhrātṝṇāmekajātānāmekaścetputravānbhavet | sarvāṃstāṃstena putreṇa putriṇo manurabravīt ||' (9|182) iti |

### [30.19](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30.19)

ācamanamācāmaḥ | taṃ kṛtvā ācāmayitvā prītān yanme rāma ityādinā pradakṣiṇaṃ yathā bhavati tathā pratyetya pratyāvṛttya abhiramantu bhavanta ityuktvā abhiratāḥ sma iti pratyukte sati, devāśca pitaraścetyādinā anuvākaśeṣeṇa brāhmaṇānāmupasthānaṃ kuryāt dakṣiṇāṃ dattvā yathāśakti ||  
vaiśvadevyāvanuṣṭubhau | madhucchandasa ārṣam | he viśve devā āgata āgacchata, he omāsaḥ, ava rakṣaṇādiṣu paṭhyate, avanti rakṣanti tarpayanti vā ye te omāsaḥ, auṇādiko mapratyayaḥ 'cchvoḥ śūḍanunāsike ca' (6|

## Linked texts (1)

- [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka.62.6) — Laugākṣi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.30) · Pramāṇa
