Kathakagrihyasutra 36
Commentary of Devapāla 36
- Language
- Sanskrit
36.1
gavāṃ prasūtānāṃ svāsthyapunaḥsadgarbhagrahaṇādyartho vasante yajño goyajñaḥ | aśrutadravyeṣu ājyaṃ haviścaturgṛhītaṃ yavavrīhinirmitaṃ vā yāvakādi dṛṣṭārtheṣu loke svastyayaneṣu pravṛttyarthatvāt | prāyeṇa palāśārdisruveṇa homa upanayanādau dṛṣṭatvāt |
prāyeṇa svastyayanāni ita ūrdhvaṃ dṛṣṭārthāni, śrāvaṇyaṣṭakādiprabhṛtīnyadṛṣṭārthānyapi | atraivāvasare prathamakarmaphalārthaṃ svastyayanamāha
36.2
āyojanaṃ balīvardasaṃbandhaḥ prayojanaṃ yasya yajñasya sa āyojanīyaḥ | tasya juhuyāt sīrā yuñjantītyādibhistisṛbhirṛgbhiḥ |
36.3
sīrā yuñjantīti yā prathamā gāyatrī, pūṣā
yunaktīti ca yā uttamā dvipadā triṣṭup , tābhyāṃ yugāntare balīvardan yunakti yūpaiḥ saṃyojayatītyarthaḥ | yunaktiyokrayatītiśabdau balīvardānāṃ yūpasaṃyojane rūḍhau |
36.4
yunakta sīreti madhyamayā phālaṃ yunakti |
śunaṃ suphālā ityādikayā ṛcā pradakṣiṇaṃ kṛtvā dve sīte kṛṣati |
36.6
lāṅgalaṃ pavīravamityādikayā anye dve sīte kṛṣati |
36.7
ghṛtena sīteti mantreṇa sītāyajñasya juhuyāt | kārtikaśukladvādaśyāṃ yavabījavapanopakramāya sītāyajñasya āryyeṣu prasiddheryyatra vīraṇādimayī sītā kumārīdevatā viracyate |
bījaṃ vapanīyaṃ yasya sa bījavapanīyo yajñaḥ | tasya yā oṣadhaya ityādinā juhuyāt | sītāyajñānantaramevaiṣa yajñastato yavabījavapanam 8
36.9
atrāpi prayojanārthīyastaddhitaḥ | vimucyadhvamityādinā vimocanīyayajñasya juhuyāt | sarvabījavapanasamāptāvayaṃ yajñaḥ svastaye |
36.10
paryayaṇaṃ khalaprāptānāṃ vrīhīṇāṃ kṣodanaṃ balīvardacaraṇairgāhanaṃ yatra gāhiketi prasiddhirāryāṇām | tatprayojanasya yajñasya trātāramindramityādinā dvayena juhuyāt | paryayaṇe dve sādhane iti tu sūtrānvayaḥ |
36.11
prathamodvapanaṃ vrīhyādīnāṃ navaniṣpannānāmādyaṃ vapanam | tatprayojanasya yajñasya trātāramindramiti dve sādhanabhūte ṛcau |
36.12
taḍākapratiṣṭhākāle'yaṃ varuṇayajñaḥ |
36.13
navakūpapratiṣṭhākāle'yam |
36.14
tameva yajñaṃ kṛtvā kūpasaṃskārārthaṃ maṇḍapānāṃ yavamayānāṃ hutvā śeṣaṃ bhakṣayediti śeṣa iti māthuraprabhṛtayaḥ | anye maṇḍapānāmiti pāṭhaṃ dṛṣṭvā vyācakṣate kila—maṇḍamudakamucyate, maṇḍaṃ pivati iti maṇḍapaḥ seturnadyāditaraṇopāyaḥ | teṣāṃ pratiṣṭhārthaṃ yajñaṃ kuryāt pra vāṃ daṃsāsītimantreṇa homāntam | kaśmīreṣu ca etadbāhulyena karma dṛśyata ityādityadarśanena vyākhyātam |
36.15
phalataruropaṇakāle'yam |
navanirmitarathārohaṇārtham |
dhanuṣo grahaṇakāle māsavedhakāle cāyaṃ kṣatriyāṇāṃ prathamakalpena, evaṃ kṛṣyaṅgakarma vaiśyānāmuktamiti jñeyaṃ teṣāmeva kṛṣivṛttismaraṇāt, anukalpena tvanyatra | yaduktaṃ ‘prabhuḥ prathamakalpe'pi yo'nukalpena vartate | sa nāpnoti phalaṃ tasya paratreti vicāritam ||’ (manu0 11|30) iti |
17 ||
36.18
rātrijāgaraṇasamaye'yam |
atha mantrabhāṣyam | tatra gāvo bhaga iti dve pade
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit