Kathakagrihyasutra 40
Commentary of Devapāla 40
- Language
- Sanskrit
40.2
naḥ asmākamamitraiḥ śatrubhiryadadbhutaṃ prahitaṃ nihitaṃ gṛhe keśakīlaputrikādikamabhicārārthaṃ kṣetre vā nikhātaṃ, tat bhayaṃ yaviṣṭho'gniḥ praṇodātu tatkṛtaṃ bhayamapasārayatu | tulyamanyat |
40.3
gavāṃ goṣṭhe nivāsasthāne yadi vā paśūnāṃ saṃcārasthāne amitraiḥ śatrubhirbhayanimittaṃ arkaparṇādi prahitaṃ nihitaṃ, tadagniriti samānam | tathāca śrūyate ‘yaṃ dviṣyāttasya saṃcare paśūnāṃ nyasyet’ iti |
40.4
uśanasaḥ kāvyasyārṣam | devatā nirṛtiḥ | tisro'nuṣṭubhaḥ | vyākhyātāścaitāḥ ||
yanno bhiyamitrāṣṭau | brahmaṇa ārṣam | aniryaviṣṭho devatā | jagatī chandaḥ |
yat kiñcit bhayamabuddhamajñātaṃ sat asmākaṃ saṃbandhi gṛhādikamāgāt āgataṃ devataḥ devebhyaḥ, evaṃ pitṛto manuṣyato vā, tat agniḥ praṇudātu apasārayatu bhayam | kīdṛśo'gniḥ | yaviṣṭhaḥ atiśayena yuvā taruṇaḥ samartha iti yāvat | tadapasāraṇācca asmatsaṃbandhinībhyaḥ prajābhyaḥ paśubhyaśca śaṃ sukhamastu prajārthaṃ paśvarthaṃ sukhamastu ityarthaḥ | uśabdaḥ samuccayārthaḥ |
‘athaiṣāṃ gauretenābhicaranyajeta |’ ityabhicārārtho gosaṃjñakayajñe gorutsarga āmnātaḥ | saca śatruvarge utsṛṣṭo yaṃ yaṃ rathādikamākrāmati, tasya tasya pīḍā bhavati | tadidamucyate—yadasmākamātmano vadhāya jñātīnāṃ vā asmākaṃ vadhāya gauḥ sṛṣṭaḥ utsṛṣṭaḥ san śakaṭarathādikamārohati ākrāmati tasya cākramyamāṇasya pīḍā bhayamāpatati yat, tadagnirityādi tulyam |
40.5
gomāyuḥ sṛgālasaṃjñako yāṃ vācaṃ vadati aśubhasūcanīṃ, yāmulūko vadati, aśivāḥ sṛgālyaḥ yā vāco vadanti tatsūcitaṃ bhayaṃ, tadagniriti samānam |
40.6
yat dhenurgauḥ dhenuṃ dhayati pivati tadā bhayaṃ bhavati, śvā vā śvānaṃ khādati upalakṣaṇametat sajātīyena bhakṣaṇaṃ sajātīyasya prajānāṃ bhayaṃ dyotayati, yat rāsabhe gardabhe svapne dṛṣṭe adhiṣṭhite vā bhayaṃ rāsabha uṣṭrārohaṇādyupalakṣaṇaṃ,
yacca yuge bhayaṃ svapne pitṛyuvatidarśanaṃ bhayāvaham| yugagrahaṇenānekapitṛsaṃbandha upalakṣyate | gardabhe yuge vāhanībhūte iti vā asyārtho vyākhyeyaḥ | rāsabhena saha yugaḥ saṃbandhaḥ sāhacaryamaśubhāvahamiti sāhacarye'pi yojanā samūlalakṣaṇāyanusāreṇa |
40.7
bhūmicalo bhūkampaḥ | avasphūrjo vidyutpātaḥ ||
40.8
yadadbhutaṃ duṣṭacihnaṃ kadācidbhūtaṃ, yacca bhaviṣyati, yacca abhavat vartamānamityarthaḥ |