Kathakagrihyasutra 5
Commentary of Devapāla 5
- Language
- Sanskrit
5.1
vratasamāptyanantaramadhītavedena snātvā vivāhaḥ karttavyaḥ | kṛtavivāhasya pākayajñā āmnātāḥ | te cāgnau kriyante | jīvatpitṛkasya vaivāhāgnau vikalpaḥ | yo jīvatpitṛko yadā na dhārayate, tadā tenāgnyantaramutpādanīyamavaśyam, pitṛpramaye'gnyantarārjanaṃ ca paitṛkāgnyupaśamapūrvakamityupaśamanamāha | pitari prete eka evāsahāyaḥ śiṣyate paitṛko'gniḥ | tasyaikāgneḥ samādhānaṃ pratipattikarma karttavyaṃ putreṇaiva na tu purohitaprabhṛtibhiḥ | aparā vyākhyā-eka evāgniḥ paitṛko yasyāsti natu vaivāhanaḥ svayaṃ vṛttataḥ sa ekāgnirgṛhasthaḥ pramītapitṛkaḥ | samādhānaśabdastantreṇa dvayamāha-pūrvāgnestyāgamāvasathāgnerāharaṇam | yataḥ samyagādhānamarjanamapi anekārthatvāddhāttunipātānām |
etadeva sphuṭayitumāha
parameṣṭhī svāmī pitā | tasya pramaye putreṇaivāgneḥ samādhānaṃ śamanaṃ kartavyamityuktārtham |
5.3
ṛtvigbandhūnsarvān upa samīpe'gnervāsayet
5.4
uṣā rātriḥ vigatā uṣā yatra sa vyuṣaḥ sa prabhātakālaḥ | tasya samīpamupavyuṣamādityodayakālaṃ yāvat taṃ prakṛtamekāgniṃ jvālayet sandīpayet | yāvadyuṣā rātristāvat agniṃ prajvālayediti bhāvaḥ |
5.5
udakamiśramāṣacūrṇasaṃpāditena manthena audumbarakaṃsapātranikṣiptena tamagniṃ śamayet || virāṭpaṃktyau | brahmaṇa ārṣam | ṛgarthastuhavāmahe juhumaḥ devān hvayāmo vā | kān | savitāraṃ hiraṇyapāṇiṃ tathā vāyuṃ, indraṃ, prajāpatiṃ, aṅgirasaśca | kimartham | kravyādaṃ śamayantvagnim |
5.6
kāśānāṃ tṛṇaviśeṣāṇāṃ sambandhini ūte grathite kaṭe samāropya tat praśamitaikāgnibhasma sthāpayet gamayet kravyādamagnimiti triṣṭubhā | kāśānāṃ mūḍhakaṭa iti vā pāṭhaḥ | tatrāsamaasamūlāgratṛṇanirmitākāro mūḍhakaṭaḥ | ṛgarthastu-kravyādamāmamāṃsabhakṣakamagniṃ yajamānāddūraṃ prahiṇomi prakṣipāmi | yamarājñaḥ
sambandhī yo'ripravāhaḥ pāvanicayasya voḍhā, so'nenaivāgninā saha dūraṃ gacchatu | itaraḥ punaryamāhariṣyāmi, ayamihaiva sthāne devebhyo havyaṃ vahatu prakarṣeṇa jānan | kīdṛśaḥ | jātavedā jātadhano jātajñāno vā | asmānmantraliṅgādakṛtavivāhasyāpi parameṣṭhipramaye'gmyantaraparigrahamicchanti |
5.7
nirdagdhamiti mantreṇa dakṣiṇāparasyāṃ diśi nairṛtyāṃ diśi yāmyapaścimadigantarāle yaścatuṣpathastatra nidhāya sthāpayitvā kāśakaṭanihitaṃ bhasma, upadhānaśabdavācyaṃ ca yat jīvataḥ pituḥ śiro'vaṣṭambhanaṃ gaḍukādikamāsīt |
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit