Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 18: atha ekādaśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 18

Language
Sanskrit

atha ekādaśī kāṇḍikā

18.1

adhyāhitāgniṃ vakṣyati| tatsambaddhamidamanāgatāvekṣaṇenābhidhīyate| sahadharmacāriṇīmudvoḍhukāmastasmindeśaviśeṣe śaraṇaṃ kārayet sthapatyādibhirvivāhanātpūrvameva | kīdṛśaṃ śaraṇam| prāgdvāraṃ dakṣiṇadvāraṃ vā| tathā navam anyānupayuktadārvādinirmitam| navāvasānam avasānaṃ bhūpradeśaḥ navapradeśamityarthaḥ| samamanimnonnatam| samūlaṃ praśastakrīḍākusumādimūlayuktam| samavasrāvaṃ samo'vasrāvo yatra tatsamavasrāvam, udakaṃ prakṣiptaṃ yatra samaṃ kṛtvā sravati sañcarati, tatsamavasrāvam, atiraścīnamityarthaḥ| samavasrāvaṃ yadbhū‌maṇḍalaṃ tasminniti sambandhaḥ| samavasrutya vā yasmātprāgudīcyaḥ āpo nirdraveyuḥ, pratyagudīcyo vā nirhareyuḥ nirgaccheyuḥ| athavā pratīcīmudīcīṃ vā yatrāpo gacchanti, tasmiṃstiraścīne'pi śaraṇaṃ kārayet |

18.2

madhyamāyāḥ sthūṇāyāḥ stambhasya sambandhiina karte 'kṛtī chedane' kṛtyate iti kartaḥ khātaḥ gartastasmin, prāgagrānudagagrānvā svastikasanniveśabhājo darbhānāstīrya, teṣveva darbheṣvadhikaraṇabhūteṣu sthūṇāṃ stambhaṃ madhyamamavadadhāti kṣipati| prakṣepe cedaṃ mantratrayamāha dhruvāmityādi - he sthūṇe tvāṃ dhruvāṃ dṛḍhāṃ kṛtvā sinomi kṣipāmi garte| tvaṃ hi amṛtasya amaraṇadharmakasya patnī pālayitrī| ataḥ kṣeme tiṣṭha kṣemanimittaṃ tiṣṭha| kiṃ kurvatī|
ghṛtamukṣamāṇā dadatī ghṛtagrahaṇaṃ sarvasampadupalakṣaṇārtham| yata evaṃbhūtāsi, asastāṃ tvāṃ he sthūṇe vayamāviśemetyāśāsmahe| praviṣṭāśca santastvadāyattaṃ gṛhamihaiva janmani sarvavīrāḥ bahuputrāḥ, suvīrāḥ suputrāḥ, ariṣṭavīrāḥ anupahiṃsitaputrāśca syāma| he sthūṇe ihaiva sthāne amṛtenāvināśinā rūpeṇopalakṣitā satī roha rūḍhā bhava| kīdṛśī satī| aśvāvatī aśvayuktā| evaṃ gomatī| amṛtaiśca gṛhamānuṣairyurtā satī| sūnṛtaṃ satyaṃ vaidikaṃ ca karma yāgādikaṃ, tadvatī| ūrjasvatī ‘ūrja balaprāṇanayoḥ’ prāṇayantī balavatī vetyarthaḥ| payasvatī kṣīravatī| sarvasamṛddhiyuktamasmadgṛhaṃ kurvityarthaḥ| ata evāha, ‘asmānsthūṇe payasābhyāvavṛtsva’ he sthūṇe asmān payaḥprabhṛtinā ābhimukhyena vartamānena āvartayasva| kiñca tvāṃ karmabhūtāṃ kumārastaruṇa āviśatu, vatsaśca āviśatu| ekavacanaṃ vyatyayena, bahuvacanasthāne| jagatā jaṅgamena garbhavāsādinā parisrutaḥ parivṛto dugdhasya kumbhastvvāviśatu ayaṃ dadhnaḥ kalaśaiḥ saha|

18.3

mantramāha ṛtena sthūṇāmiti - virāṭ| he vaṃśa ṛtena satyena apātinā rūpeṇa tvaṃ sthūṇāmadhiroha stambhasyopari tiṣṭha| kīdṛśaḥ| ugraḥ anabhibhavanīyaḥ san viśeṣeṇa rājamānaḥ| anyañca apasedha nāśaya śatrūn ātmīyān sthitipratibandhahetubhūtān, āsmākāṃśca| stambhādhiṣṭhātrī devaitavamabhidhīyate| evaṃ ca śatrūn asmadarīṃścābhibhūya niścintaṃ gṛhādhiṣṭhātari tvayi sthite sati, athā anantaraṃ tava vayameva sarvavīrāḥ bahuputrayuktāḥ rayiṃ dhanaṃ bhaviṣyāmaḥ pratidinaṃ havirdānena rayiṃ dhanaṃ bhaviṣyāmaḥ, pratidinaṃ havirdānena vayameva hi te svabhūtāḥ| itiśabdo mantrasamāptipratīkaḥ| madhyamavaṃśastambhayoḥ mantraviniyogāditarastambhavaṃśānāmamantrakaṃ tūṣṇīmevārohaṇaṃ śasyate|

18.4

‘prāñcaṃ vaṃśaṃ samāropayati’ iti, ‘prāgdvāraṃ dakṣiṇadvāraṃ vā śaraṇaṃ kārayet’ iti coktam| tatra prāgdvāratāpakṣe pūrvāgratā vaṃśasamādhānasya bhāvayitavyaitadarthamidaṃ sūtram| samādhānaṃ samyagādhānaṃ vaṃśasyāropaṇaṃ kuḍyakoṭiṣu| || iti ekādaśī kāṇḍikā|
11||

Linked texts (1)