Kathakagrihyasutra 20
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 20
- Language
- Sanskrit
20.1
sahadharmacāriṇyā sārdhaṃ yo gṛhapraveśaḥ, tadanantaraṃ pākayajñāḥ kartavyāstadanuṣṭhānāvasaralābhāt| pākanirvartyā yajñāḥ pākayajñāsteṣāmāsūtraṇamātramiha kriyate, vistareṇa te vakṣyante |
20.2
bahuvacanenopakrāntānāmihaikavacanaṃ yajñatvasāmānyāpekṣayā ekasyaiva cāturvidhyaṃ pratyakṣasyeva cākṣuṣādibhedeneti darśanāya| caturṇāmevāvāntarabhedāḥ ṣaṭ| yānāha gautamaḥ - 'aṣṭakāḥ pārvaṇaśrāddhaṃ śrāvaṇyāgrahāyaṇī caitrī āśvayujī ca|' iti 'ṣaṭpākayajñasaṃsthāśca' iti| tatra huto havananirvartyo vaiśvadevādiḥ| ahutastvahavanasādhyo balyupahārādiḥ| yasya tu prārambhe havanaṃ, sa prahuto'nvaṣṭakādiḥ| prakṛṣṭenāśanena nirvartyate yo'tithibrāhmaṇabhojanādiḥ, sa prāśitaḥ| sarvaścāyaṃ yāgo devatoddeśena dravyasaṅkalpanāt |
20.3
prakṛtiriti śeṣaḥ| ihatyānāṃ hutānāṃ vaidiko homaḥ prakṛtirityarthaḥ| yataḥ itikartavyatopajīvyate, sā prakṛtiḥ| yopajīvati, sā vikṛtiḥ| tathāca vaiśvadeve prākṛtāḥ samūhanaryukṣaṇaparistaraṇasvāhākārānnaprakṣepādayaḥ kriyāḥ kriyante |
20.4
vaidika upahāro'tratyānāmupahārāṇāṃ prakṛtiḥ| atropāgni viṣṭaramāstīryāvāhanaṃ kṛtvā srajo gandhāṃścopahṛtya dhūpaṃ pradāya balyupakalpanamiti itikartavyatā ||
20.5
vaidikaḥ piṇḍapitṛyajño'tratyānāṃ prahutānāṃ prakṛtiḥ| vaiśvadevaśeṣapiṇḍapratipattitvāttadīyapiṇḍamantragrāsāsanadānādayaśca taddharmā bhavantyatideśāt|
20.6
prāśitā dvividhā atithibhojanadānātmāno brāhmaṇabhojanavitaraṇātmānaśca | tatrātithibhojanādāvasyātithye vaidiko yo madhuparkaḥ, sa prakṛtiḥ| tatra ca śrotriyāṇāṃ pādyārghyamadhuparkapūrvaṃ māṃsapradhānaṃ bhojanamityādirvidhyantaḥ | devatāviśeṣoddeśena tu brāhmaṇabhojanadāne ādhānavihito brahmaudanaḥ prakṛtiḥ, tatrāpi barhiryukteṣvāsaneṣu upaveśanam arghyadānādikaṃ saghṛtamannaṃ devatāyai saṅkalpya, ‘prāśnantu bhavantaḥ’ ityanujñānapūrvakaṃ cāśanamityādiritthaṃbhāvaḥ|
20.7
sādhāraṇetikartavyatātideśo'yam| asādhāraṇāstu pūrvamitikartavyatā nidarśitāḥ |
darśapūrṇamāsike vidhyante aviśeṣeṇa prāpte kvacidapavādamāha -
20.8
āvṛt kriyā| upacāro'nuṣṭhānam| tūṣṇīṃ nirvāpāvaghātādikriyānuṣṭhānamamantrakamityarthaḥ ||
20.9
yaluptārthaṃ niṣprayojanaṃ, tatprakṛtau dṛṣṭamapi na kartavyaṃ vikṛtāvamantrakamapi| yathā peṣaṇakapālopadhānādi sthālīpāke niṣprayojanam| evaṃ sāmidhenīnāṃ luptatvāt samidādhānaṃ luptārthatvānna kartavyaṃ prayājābhāvāccopabhṛt| sāmidhenyādyabhāvastu vakṣyamāṇātparisaṃkhyānāt| nacaitāvatā darvihomagṛhamedhīyādivadapūrvatvaṃ pākayajñānāṃ kiṃ darśapūrṇamāsaprakṛtitvābhidhāneneti vācyaṃ juhūhomādidharmopajīvanāt |
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit