Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 20

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 20

Language
Sanskrit

20.1

sahadharmacāriṇyā sārdhaṃ yo gṛhapraveśaḥ, tadanantaraṃ pākayajñāḥ kartavyāstadanuṣṭhānāvasaralābhāt| pākanirvartyā yajñāḥ pākayajñāsteṣāmāsūtraṇamātramiha kriyate, vistareṇa te vakṣyante |

20.2

bahuvacanenopakrāntānāmihaikavacanaṃ yajñatvasāmānyāpekṣayā ekasyaiva cāturvidhyaṃ pratyakṣasyeva cākṣuṣādibhedeneti darśanāya| caturṇāmevāvāntarabhedāḥ ṣaṭ| yānāha gautamaḥ - 'aṣṭakāḥ pārvaṇaśrāddhaṃ śrāvaṇyāgrahāyaṇī caitrī āśvayujī ca|' iti 'ṣaṭpākayajñasaṃsthāśca' iti| tatra huto havananirvartyo vaiśvadevādiḥ| ahutastvahavanasādhyo balyupahārādiḥ| yasya tu prārambhe havanaṃ, sa prahuto'nvaṣṭakādiḥ| prakṛṣṭenāśanena nirvartyate yo'tithibrāhmaṇabhojanādiḥ, sa prāśitaḥ| sarvaścāyaṃ yāgo devatoddeśena dravyasaṅkalpanāt |

20.3

prakṛtiriti śeṣaḥ| ihatyānāṃ hutānāṃ vaidiko homaḥ prakṛtirityarthaḥ| yataḥ itikartavyatopajīvyate, sā prakṛtiḥ| yopajīvati, sā vikṛtiḥ| tathāca vaiśvadeve prākṛtāḥ samūhanaryukṣaṇaparistaraṇasvāhākārānnaprakṣepādayaḥ kriyāḥ kriyante |

20.4

vaidika upahāro'tratyānāmupahārāṇāṃ prakṛtiḥ| atropāgni viṣṭaramāstīryāvāhanaṃ kṛtvā srajo gandhāṃścopahṛtya dhūpaṃ pradāya balyupakalpanamiti itikartavyatā ||

20.5

vaidikaḥ piṇḍapitṛyajño'tratyānāṃ prahutānāṃ prakṛtiḥ| vaiśvadevaśeṣapiṇḍapratipattitvāttadīyapiṇḍamantragrāsāsanadānādayaśca taddharmā bhavantyatideśāt|

20.6

prāśitā dvividhā atithibhojanadānātmāno brāhmaṇabhojanavitaraṇātmānaśca | tatrātithibhojanādāvasyātithye vaidiko yo madhuparkaḥ, sa prakṛtiḥ| tatra ca śrotriyāṇāṃ pādyārghyamadhuparkapūrvaṃ māṃsapradhānaṃ bhojanamityādirvidhyantaḥ | devatāviśeṣoddeśena tu brāhmaṇabhojanadāne ādhānavihito brahmaudanaḥ prakṛtiḥ, tatrāpi barhiryukteṣvāsaneṣu upaveśanam arghyadānādikaṃ saghṛtamannaṃ devatāyai saṅkalpya, ‘prāśnantu bhavantaḥ’ ityanujñānapūrvakaṃ cāśanamityādiritthaṃbhāvaḥ|

20.7

sādhāraṇetikartavyatātideśo'yam| asādhāraṇāstu pūrvamitikartavyatā nidarśitāḥ |
darśapūrṇamāsike vidhyante aviśeṣeṇa prāpte kvacidapavādamāha -

20.8

āvṛt kriyā| upacāro'nuṣṭhānam| tūṣṇīṃ nirvāpāvaghātādikriyānuṣṭhānamamantrakamityarthaḥ ||

20.9

yaluptārthaṃ niṣprayojanaṃ, tatprakṛtau dṛṣṭamapi na kartavyaṃ vikṛtāvamantrakamapi| yathā peṣaṇakapālopadhānādi sthālīpāke niṣprayojanam| evaṃ sāmidhenīnāṃ luptatvāt samidādhānaṃ luptārthatvānna kartavyaṃ prayājābhāvāccopabhṛt| sāmidhenyādyabhāvastu vakṣyamāṇātparisaṃkhyānāt| nacaitāvatā darvihomagṛhamedhīyādivadapūrvatvaṃ pākayajñānāṃ kiṃ darśapūrṇamāsaprakṛtitvābhidhāneneti vācyaṃ juhūhomādidharmopajīvanāt |

Linked texts (1)