Kathakagrihyasutra 22: atha pañcadaśī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 22
- Language
- Sanskrit
atha pañcadaśī kāṇḍikā
22.1
brāhmeṇa vidhinā yā dīyate sā brāhmadeyā| tasyāḥ prakṛṣṭe dāne vidhimitikarttavyatāṃ vakṣyāmaḥ | athetyadhikārārthaḥ | brāhmo daiva ārṣaḥ prājāpatya āsuro gāndharvo rākṣasaḥ paiśāca ityaṣṭau vivāhāḥ | tatra brāhmāsuravyatirekiṇāṃ ṣaṇṇāṃ vidhānaṃ suprathitaṃ neha vacanamarhati | tena brāhmāsurayorevetikarttavyatoktā | tathāhi prasahyapahārāt rākṣaso vivāhaḥ, tatra kiṃ prakārābhidhānena | evamasaṃvijñātopagamātpaiśāco'pi prakāravacanānarho'tipāpatvāt | svayamicchantyā sahecchāvataḥ saṃyogo gāndharvaḥ, tatrāpyasādhāraṇetikarttavyatā| saha dharmaścaryatāṃ, sahāpatyamutpādyatāṃ, dharme cārthe ca kāme ca na vyabhicaritavyamiti prājāpatyavidhiḥ prathitaḥ| alaṅkṛtya kanyāntarvedi ṛtvije pradīyate - iti daivo vivāha uktaḥ smṛtikāraiḥ | gomithunaṃ kanyāvate dadyādityaārṣasya vidhānam |
22.2
śuklapakṣasya sambandhini praśaste jyotiḥśāstraviśuddhe divase parvaṇi vā paurṇamāsīrūpe, viṣṭaraviśeṣe pavitrārthamuttaradigagrāndarbhānnāstīrya, teṣu tayordātṛpratigrahītrorupaviśet prāṅmukho bhūtvā | kaḥ | pratigrahītā | kīdṛśaḥ | sāmātyaḥ parijanasahitaḥ | pradātā punaḥ pratyaṅmukha upaviśet tathaiva sāmātyo darbhānāstīryodagagrān |
22.3
tayordātṛpratigrahītrordakṣiṇadeśe uttarābhimukha upaviṣṭaḥ san ṛtvigviśeṣaḥ ācāryastayoḥ upayamanaṃ dātṛpratigrahītṛsambandhaṃ kārayet| kiṃ kṛtvā| dātṛpratigrahītrormadhye prāgagrānudagagrāṃśca darbhānāstīrya, teṣu ca darbheṣu kāṃsyapātryāmudakaṃ sannidhāya, tatrodakamadhye vrīhiyavasyāvapanaṃ kṛtvā| atha ‘udakaṃ sannidhāya’ iti sāmānyavacanātkaṃsasya kuto lābhaḥ | ‘kaṃse hiraṇyaṃ samuṣya’ (16.5) iti darśanāt |
22.4
sameteṣu saṅghaṭiteṣu dātṛpratigrahītṛbandhuṣu satsu ṛtvigbrūyāt, dātustāvadidaṃ brūyāt kanyāsmai pradīyatāmiti, pratigrahītuḥ kanyāsmātpratigṛhyatāmiti| tato dadāni te, dadāni te, dadāni te iti triruccārayeti dātāraṃ bodhayet| dātā ca tathaiva kuryāt| evaṃ pratigṛhṇāmi ityapi ṛtvijāveditaḥ pratigrahītā brūyāt| 'triḥsatyā hi devāḥ' iti śrutiḥ, 'trirabhihitaṃ na vyabhicāri bhavati' iti triruccāraṇamiṣṭamata eva sameteṣvāhetyuktam| bahujanasannidhau dattāṃ pratigṛhītāṃ ca nāpahartuṃ tyaktuṃ vā śakyatīti|
22.5
etaddānapratigrahakarma yuṣmākaṃ satyamavyabhicaritamastviti laukikoktyā ṛtvik 'samānā' ityādi ṛgdvayaṃ japati, ubhau dātṛpratigrahītārau vīkṣamāṇaḥ||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit