<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Manuals of the domestic ritual](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya) › [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka) › [Kathakagrihyasutrabhashya](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala) › 39

# Kathakagrihyasutra 39: atha ṣaḍviṃśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 39

- **Language:** Sanskrit

### atha ṣaḍviṃśī kāṇḍikā

### [39.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.1)

yadā vadhūḥ puṇye divase bhartṛgṛhaṃ gacchati tadā rathaṃ śibikāṃ vā yathāsambhavaṃ yuṅkte | tatra ca yoge yoga iti vyākhyātamantrāvṛttyā aśvādikaṃ yunakti |

### [39.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.2)

aṅkunyaṅkāvityadikayā jagatyā āgnimārute rathacakre'numantrayate ṛtvik pārśve vā| sakṛcca mantraḥ prayoktavyo dvivacanaliṅgāt | añcatītyaṅkuḥ, nyañcatīti nyaṅkaḥ, aṅkuśca nyaṅkaścāṅkunyaṅkau añcakanyañcakau gantṛviśeṣau yābhyāṃ cakre gacchataḥ | aṅkunyaṅkau rathasyābhitaḥ sthitau no'smākaṃ te'gnayaḥ pārayantu pathastārayantu pālayantu vā pathi| ke te'gnayaḥ| ye dhvāntāstamorūpāḥ kāṣṭhādīndhanajāḥ | ye ca vātā gramabhisampatanti vaidyutādirūpā ityarthaḥ | yaśca dūrehetirdūragatācirādityādirūpaḥ | yaśca patatriṇīvājinīvān patatriṇīvān vājinīvāṃścetyarthaḥ, patatriṇīvān vāyugaruḍādimūrtiṣu vyavasthitaḥ, vājinīvān vrīhyādimūrtyāśritaḥ | kīdṛśā agnayaḥ | paprayaḥ pṛ pālanapūraṇayoḥ prīṇantīti paprayaḥ pālayitāraḥ pūrayitāro vā kāmānāṃ, prā pūraṇe ityasya vā papriśabdaḥ |

### [39.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.3)

khe rathasyetyādinā yugasya tarmasu cchidreṣu śamīśākhāmavadadhāti | rathasya khe ākāśe chidre avadadhāmi śākhāṃ, tathā khe'nasaḥ gantryāḥ, evaṃ yugasya tarmasu cchideṣu, tathā khe akṣasya rathādhārakāṣṭhaviśeṣasyānyatrāpi ca khe chidre śāntyarthaṃ śamīśākhāmavadadhāmi |

### [39.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.4)

sukiṃśukamityādinā vadhūṃ rathamāropayati| he vadhu rathamāroha| kīdṛśam| sukiṃśukaṃ śobhanapalāśakusumaistadupalakṣitairanyapuṣpaiśca parijanāra''hitaiḥ śobhanaṃ, śālmaliṃ 'śala hula ṣahra-gatau' gamanaśīlam, athavā kiṃśukaśālmalidārunirmitatvādevamucyate, viśvarūpaṃ nānākāraṃ, hiraṇyavarṇam ujjvalarūpaṃ, suvṛtaṃ phalakusumādibhiḥ parivṛtaṃ suvartulaṃ vā suvartanaṃ sukhaceṣṭaṃ vā, tathā śobhanacakram, amṛtasya yonim amaraṇadharmasya kāraṇamapramāpaṇakāriṇam| patye bhartre vyatyayena bhartuḥ syonaṃ sukhaṃ kṛṇuṣva kuruṣvainaṃ vahatuṃ, vahatīti vahatustam |

### [39.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.5)

'mā vidanparipanthinaḥ' iti 'sumaṅgalīḥ' iti caitābhyāṃ vyākhyātārthābhyāṃ pravāhayate ratham||

### [39.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.6)

etāṃ jagatīṃ sāvitrīṃ vadhūsaṅgame japati saṅ‌kāśayetyādikām| aśvāvucyete| samyaganayā prakāśamānayā dṛṣṭyā idamanno vivahataṃ prāpayatam| brahmaṇā annena saha, gṛhaiśca patnyā gṛhaśabdena gṛhasthapatnyucyate, aghoreṇa śivena, cakṣuṣā maitreṇa mitrasambandhinā, na tu śātraveṇa| kīdṛśaṃ vahatam| paryāṇaddhaṃ samantācchannam| tathā nānārūpaṃ yadanaḥ asyā vadhvāḥ patibhyaḥ syonaṃ sukhaṃ patibhya iti vacanavyatyayaḥ patye tacca savitā ca sukhādikaṃ sarvaṃ karotu| rathayoranyonyasaṃghāte vighātaśaṃkāyāmeṣa japaḥ|

### [39.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.7)

vyākhyātau mantrau| ye pathīnāmityanuṣṭup| ime catvāra iti triṣṭup| sūtraṃ spaṣṭārtham

### [39.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.8)

japatītyanuṣaṅgaḥ|  
śmaśāneṣu śavaśayaneṣu ye puṇyajanā yakṣā ye ca śāvāḥ pretāsteṣu śmaśāneṣu śerate tiṣṭhanti, tatraiva te ramantāṃ ratiṃ kurvantu, mā vadhūranvavekṣata mā drākṣurvadhūma| vadhūriti subvyatyayaḥ |

### [39.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.9)

spaṣṭam| mantro'pi vivṛtaḥ |

### [39.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.10)

iha raḍirityādikaṃ krūraṃ siṃhādikaṃ dṛṣṭvā japatīta store yanuṣaṅgaḥ|| iha raḍiriha ratiriha dhṛtiriha vidhṛtiriha svadhṛtiriha rantiriha ramatāmagre veṭ svāhā vaṭ|| 'laḍa-vilāse' laḍanaṃ raḍiḥ krīḍā, iha asmāsu ramatām| tathā ratiḥ prītiḥ| sarvatra ramatāmityanuṣajati| iha dhṛtiḥ santoṣaḥ| iha vidhṛtirvidharaṇaṃ sthairyam| svadhṛtiḥ svasya dhanasya dhāraṇam| iha raṃtiḥ ramaṇaṃ rantiḥ, raḍyādikaṃ hiṃsradarśanādasmatsakāśānmā dūrībhūdityarthaḥ| agre veṭ svāhā vaṭ sampradānārthiyā nipātāḥ|

### [39.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.11)

dṛṣṭvā japatīta store yanuṣaṅgaḥ| namo astu sarpebhyo ye ke ca pṛthivyāmadhi| ye antarikṣe ye divi tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ || yeṣu vā yātudhānā ye vā vanaspatīṃranu| ye vāvaṭeṣu śerate tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ || ye vādo rocane divo ye vā sūryasya raśmiṣu| ye'psu sadāṃsi cakrire tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ || gatārtham |

### [39.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39.12)

tīrthe japati pratīkamudritānmantrānityarthaḥ| ye tīrthānīti vyākhyātā| tīrthamatra nipānaṃ nadyavatārasthānam| yathoktaṃ - 'tīrthābhidhānamicchanti tritayaṃ kṛtabuddhayaḥ| śāstraṃ caiva nipānaṃ ca vāri cāpyṛṣisevitam||' iti|  
āśvinī| jagatī| he aśvinau mandamānau stūyamānau harṣayuktau mada stutimodamadetyādikādarthanirdeśāt manuṣo manuṣyasya duroṇe gṛhe rayiṃ dhanam adhattaṃ chāndaso hrasvaḥ ādhattam| kīdṛśaṃ dhanam| sahavīram putrasahitaṃ, sahastravīryaṃ vā putrapautrādimālāyuktamityarthaḥ| kiñca tīrthaṃ suprāpāṇaṃ kṛtaṃ yuvāṃ kurutaṃ svavagāhaṃ, tathā sthāṇuṃ tiṣṭhantyasmin sampada iti sthāṇuḥ| kasmai| vacasyave vaca icchatyātmanaḥ ‘supa ātmanaḥ kyac’ (3.1.18) ‘kyācchandasi’ (3:2.170) ityutvaṃ tasmai vacasyave| he śubhaspatī śubhasya pālayitārau durmatiṃ duṣṭāṃ matimasya manuṣyasya apahataṃ vināśayatam| kīdṛśīṃ durmatim| patheṣṭhāṃ pathi tiṣṭhati patheṣṭhā tāṃ surūdāmityarthaḥ|  
tīrthaviśeṣanadītaraṇe'yaṃ mantraḥ| gāyatrī| ayaṃ vanaspatirvāṃnaspatyo rathaḥ no'smān mahyāḥ mahatyā nadyāḥ pāraṃ naiṣat nayatu| svasti avināśaṃ kṛtvā| sīrā ca nadī no'smākaṃ sutarā bhava bhavatu| dīrghāyutvāya dīrghāyuṣe, varcase ca asmākaṃ sīrā bhavatu| dīrghāyutvāyetyatra tvapatyoriti salopaścāndasaḥ|  
anena prakṛtā nadī tīryate| he sakhāyaḥ janyāḥ uttiṣṭhata, saṃrabhadhvaṃ saprayatnā bhavata, pratarāmo nadīm| prayatnaviśeṣeṇa preṣaṇe hetumāha yato'śmanvatī pāṣāṇasaṅghaṭṭavatī nadī rīyate tīryate| śeva iti sukhanāma| ye cāśevā asukhā asan santi, tānatraiva sthāne ājahāma tyajāmaḥ tyaktvā tānācchāma ityarthaḥ| vayaṃ ca śivāndeśaviśeṣān abhivājān vājābhimukhān annaviśeṣayuktān tarema tīrtvā prāpnuyāmetyāśaṃsā|  
iti ṣaḍviṃṃśī kāṇḍikā|  
26 ||

## Linked texts (1)

- [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka.26.1) — Laugākṣi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.39) · Pramāṇa
