<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Manuals of the domestic ritual](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya) › [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka) › [Kathakagrihyasutrabhashya](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala) › 47

# Kathakagrihyasutra 47: atha catustriṃśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 47

- **Language:** Sanskrit

### atha catustriṃśī kāṇḍikā

### [47.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.1)

putre jāte jātakarma kṛtvā nābhivardhanādanantaraṃ nāma dhīyate saṃkalpyate - idaṃ nāma kariṣyate iti kecidvyākurvate, nāmakaraṇaṃ hi ekādaśyāṃ nāma kurvīta puṇye vāhani ityaśaucaśuddhau smṛtam| anye tvāhuḥ - jāte sati ekādaśaṃ tadanantaraṃ vā sulagnaṃ nāmakarmaṇi nātikrāmeditye vaṃ parametaditi| vayaṃ tu tattvamadūre vakṣyāmaḥ

### [47.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.2)

nāmna ādau ghoṣavadakṣaraṃ kartavyam, madhye cāntasthasaṃjñakam, catvāryakṣarāṇi yatra tat| akṣarāṇi aco'tra halāmanāvadhāraṇāt|

### [47.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.3)

yathāvā devatāprasādalabdhatvādyanusāreṇa tadupapadyate, tathā kartavyam|

### [47.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.4)

yatra gṛhe prasavastatra laukikamagnimāhṛtya tatraivājyabhāgāntān homān kṛtvā hiraṇyayukte kāṃsyapātre saṃpātān hutaśeṣabindūnavanayet srāvayet hiraṇyagarbha ityaṣṭābhirāhutibhiḥ| hiraṇyagarbha ityekāhutiḥ| saṃvatsarasya pratimāmiti dvitīyā| kāya svāhā, kasmai svāhā, katamasmai svāhā, prajāpataye svāheti catasraḥ| prajāpate nahi tvaditi dvābhyāṃ dve| evamaṣṭau bhavanti| kecit pradhānakarmatvāccaturgṛhītenaiva homa ityāhuḥ|| hiraṇyagarbhaḥ samavarttatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt| sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema||  
eṣā vivāhakāṇḍe vivṛtā ||  
he rātri tvaṃ saṃvatsarasya pratimā nirmātrī, tvāṃ ye janāḥ upāsate, teṣāṃ prajāmāyuṣmatīṃ kuru rāyaspoṣeṇa dhanapuṣṭyā saṃsṛja saṃyojaya|  
kāya prajāpataye suhutamastu |  
kaprabhṛtīni catvāri prajāpatināmāni|  
virāṭ| he prajāpate tvadanyo nāsti ya etāni viśvāni sarvāṇi jātāni janmavanti bhūtāni paribabhūva paribhūtavān vaśīkaroti vyāpnotīti yāvat | etā etāni, viśvā viśvāni 'śeśchandasi bahulam' (6.1.70) iti śerluk | paritetyatra ta iti varṇāgamaḥ| yatphalaṃ kāmayamānā juhumastanno'stu|  
asā amuṣya ceti nāmaviśeṣanirdeśaḥ| asau viṣṇumitro'muṣya yajñamitrasya putra iti pitāputrayordvirnāmoccāraṇaṃ ṣaṣṭhyantasya pitṛnāmno madhye, putranāmna ādyantayoḥ| vayaṃ rayīṇāṃ dhanānāṃ patayaḥ svāminaḥ syāma sampadyemahi|

### [47.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.5)

agnerāyurasītyādinā mantreṇa hiraṇyena mukhaṃ medhyaṃ pavitraṃ kṛtvā jalāvilanena hastena mukhaṃ spṛṣṭvā bālakasya mātuḥ snānānanumantrayate prakṣālya bālakasya pitā, tadasannidhau purohita ekaikayā ṛcā ekaikam, uttamayānyayā tūbhau| tadapekṣameva  
bahuvacanaṃ stanānviti| madhu vāta iti dakṣiṇam, madhu naktamiti vāmam, madhumānna iti dvau| madhuśabdo jagatprajananasyāmṛtasya nityānandamayasya madhuvidyāprasiddhasya nāma mantratraye jñeyaḥ|  
ṛto yajñaḥ| yajñamicchati yaḥ sa ṛtāyacchabdena kyajantena śatrantena cocyate, ṛtāyate yajñamicchate yajamānāya vāto madhu astu amṛtatvakārī bhavatu| sindhavo nadyo madhu jalaṃ kṣaranti kṣarantu| oṣadhīḥ oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ mādhvīrmadhurarasasaṃyuktā bhavantu| madhunaktam, utaśabdo'pyarthe, naktaṃ sandhyā, sāpi uṣasā rātryā saha madhvastu naḥ| pārthivaṃ rajaḥ pārthivalokaḥ madhumānastu| dyaurantarikṣaṃ madhvastu naḥ pitā| vanaspatayo madhumantaḥ santu, sūryaścāsmākaṃ madhumānastu, gāvaścāsmākaṃ mādhvīrmādhvyo madhumatyaḥ santu |

### [47.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.6)

suvarṇena sampātān sannighṛṣya bālasya mukhe kṛtvā pāyayati| eke punarmanyante madhu ca, madhuyuktān saṃpātān sannighṛṣya pāyayedityarthaḥ| utsargeṇa pitṛkarmakatvāt jātakarmaprabhṛtīnāṃ, pitā brūte - he bālaka āyurdhaya piba, evaṃ jarāṃ piba, pīyamānaṃ sampātaghṛtaṃ samadhu vā stanakṣīraṃ ca tavāyurādeḥ kārakamastvityarthaḥ| ūrjamannaṃ balaṃ ca| rāyaspoṣo dhanapuṣṭiḥ| vedādividyāsamṛddhirbrahmavarcasam |

### [47.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47.7)

bodhaścametyanuvākam| svārthe ṇic vācayatīti| śiṣṭaṃ spaṣṭam||  
etatsvastyayanaṃ, svastiravināśastasyāyanaṃ prāpaṇam avināśalābhakāraṇam | rāṣṭrabhṛtāmārṣam| rāṣṭraṃ jagadvibhrati dhārayanti puṣṇanti ca ye te rāṣṭrabhṛta ādityādaya ṛtavo'pītyeke| bodhādayo'traivānuvāke purastādvyākhyātāḥ| ādityo bodhaḥ, agniḥ pratībodhaḥ prakāśakatvāt | candramāmaneārūpeṇāsvapnaḥ satatajāgaraṇān, prāṇarūpo vāyuranavadrāṇaḥ akutsitagatitvāt | divaso gopāyamāno jīvananimittakriyānuṣṭhāpanadvāreṇa, rakṣamāṇo rātriḥ| jāgṛviḥ yajñaḥ prajāpatirūpaḥ, 'yajño vai prajāpatiḥ' iti śruteḥ sarvāntaryāmirūpeṇa sarvaprāṇiṣu jāgaraṇājjāgṛviḥ, arundhatī dakṣiṇā | sāhi arīnnivārayantī satī yajamānāya phalaṃ dadāti || bodha ādityo māṃ purastāt pūrvasyāṃ diśi gopāyatāṃ rakṣatu, pratībodhaścāgniḥ, asvapnaścando māṃ dakṣiṇasyāṃ diśi gopāyatāṃ, anavadrāṇaśca vāyuḥ | prāṇaḥ gopāyamāno divaso māṃ paścimadigbhāge gopāyatāṃ, rakṣamāṇaśca rātrikālaḥ jāgṛviryajñaḥ prajāpatiruttaradigbhāge māṃ gopāyatām, arundhatī ca dakṣiṇā || anamitraṃ no'dharāgityaindrī, anuṣṭup | na mitramamitraṃ nāmitramanamitraṃ mitramityarthaḥ  
nañdvayena prakṛtārthābhidyotanātū| he indra no'smākaṃ adharāādhastanadigbhāge udakcottaradigbhāge'namitraṃ kṛdhi kuru, yastatrāsmānhiṃ situmicchati, tamanukūlaṃ sampādayetyarthaḥ| evamuttaratra| paścātpaścimādiśi| puraḥ pūrvasyāṃ diśi| anamitrairahobhiriti dve śakaryuṣṇihau| abhidheyā sarvatra devatā| he viśve devāḥ sarve devā vayaṃ mitrībhūtairahobhiḥ sacemahi, uṣasaḥ prabhātakālāḥ, nimrucaśca rātrayo'smākaṃ mitrāṇi santu| 'mucu mlucu gatau', nitāntaṃ gacchatyābhya āditya iti nimrucaḥ|| yāḥ ṣaḍdevatā urvī urvyaḥ mahatyaḥ| kāstāḥ || dyauḥ, pṛthivī, ahaḥ, rātriḥ uṣaḥ oṣadhayaḥ tathā pañca pradiśaścatasraḥ yādyā ūrdhvā pañcamī| tā no'smān pāntu rakṣantu| he anantaroktā yato yūyaṃ mitradhā hi kāryasya vidhātryastato no'smān mitre śubhakarmaṇi dadhāta dhārayata, abhayaṃ cāsmākamastu yuṣmatprasādāt|| he pradarśitadevā ye yūyaṃ rātrīmanutiṣṭhatha rātrīṃ lakṣaṇīkṛtya tiṣṭhatha, ye ca bhūteṣu jāgṛtha, sarvāṃśca paśūn rakṣatha, te no'smākaṃ sambandhiṣu ātmasu śarīreṣu jāgṛta| bodha pratībodhetyādināṣṭānāṃ saṃbodhanam| he bodhādayaḥ arundhatīparyantāḥ ye yūyaṃ devāstanūpāḥ stha tanūnāṃ śarīrāṇāṃ rakṣakā bhavatha, te me mama iha gahane bhave tanvaṃ tanūṃ pāta rakṣata| bodhādīn pratīrecurringrairavacchidya vyācaṣṭe bodhapratībodhetyādinā, gatārthametat| ete vai devāḥ, vaiśabdo'vadhāraṇe, eta eva bodhādayo rāṣṭrasya jagato bhartāra ṛtavaśca, ato'haṃ tāneveṣṭe staumi| kimartham| ātmano gopīthāya rakṣaṇāya| anyānyapyatra svastyayanāni paṭhanīyāni| vaciścurādau paṭhyate, tataḥ svārthe ṇic svastyayanaṃ vācayatīti| tena yuktaṃ svakartṛkaṃ vacanaṃ pituḥ| svakartṛkāṇi hyetānyutsargeṇa prāk cūḍākaraṇāt| || iti catustriṃ śī kāṇḍikā |  
34 ||

## Linked texts (1)

- [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka.34.1) — Laugākṣi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala.47) · Pramāṇa
