Kathakagrihyasutra 49: atha ṣaṭtriṃśī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 49
- Language
- Sanskrit
atha ṣaṭtriṃśī kāṇḍikā
49.1
daśamyāṃ vyatītāyāmaśaucaśuddhāvekādaśe'hani, dvādaśe'hani vā tatra nakṣatrādivaiguṇye dināntare nāmadheyaṃ daśamyāṃ dvādaśyāṃ vāpi kārayet - 'puṇye'hani muhūrte vā nakṣatre vā guṇānvite|' iti smaraṇāt| audayikyā ca vyavasthayā trayodaśī tithirgṛhyate, natvanvāyyādutthānādanyāyāñca saṃveśanādanadyatanakāla ityādikayā, 'rātriśeṣe dvābhyāṃ prabhāte tisṛbhiḥ' iti vibhātāyāmapi rajanyāmudayāt prāgaśaucānuvṛttidarśanāt| tasminneva sūtikāgārasthe sūtakāgnau payasi sthālīpākaṃ śrapayitvā sarvauṣadhiprabhṛtibhiḥ sugandhidravyaviśeṣairuparivinihitamaṅgalārthajātīpūgaphalaviśeṣaiḥ saśiraskaṃ snāpayitvā, puṃliṅganirdeśāt striyaṃ varjayati, anupabhuktena vastreṇa saṃcchādya tasya sthālīpākasya sambandhibhiravadānairvyatyayena sthālīpākena juhoti, 'kayā naścitre'ti pañcāhutīḥ |
49.2
agnerāyurasītyādikamāyuṣeṣṭyā tulyamityatideśaḥ| avadhimāha ā lalāṭābhimarśanāt| tasya lalāṭamabhimṛśyāśvinoḥ prāṇa iti japati (10) iti vakṣyati| tadanantaramāyuṣeṣṭyā samānamityarthaḥ |
49.3
atrānuvāke asāvityasya sthāne tadeva nāma dhīyate yattu jātakarmaṇi kṛtaṃ, nānyat |
49.4
eke punarāhuranyadvidhīyate| dve hi nāmnī brāhmaṇasya kartavye| tatra yadrahasyaṃ jātakarmaṇyuktaṃ 'putre jāte nāma dhīyate' (34.1) iti, tasya prayojanaṃ parairabhicāre kriyamāṇe'nuccāraṇādi, prakaṭaṃ tvekādaśāhādau vyāvahārikam| tathāca śrutiḥ 'tasmādbrahmaṇo dvināmā' iti|
49.5
sviṣṭakṛtaḥ pūrvaṃ pūtamājyaṃ kāṃsyapātre āsicya prakṣipya, tatra ca hiraṇyaṃ prakṣipya agrerāyurasītyādinā mantreṇa| kīdṛśaṃ suvarṇam| ābandhanīyaṃ bālakasya kaṇṭhādau bandhanārham| tasyājyasya juhoti indrasya prāṇa ityādibhiḥ pañcabhirmantraiḥ
49.6
saṃsthitayajurhomātpūrvaṃ brahmā ghṛte hiraṇyamavapadyate avaṣṭabhnāti yattadbālagalādibandhanārthaṃ ghṛte nihitaṃ sarve ca ṛtvijastadavaṣṭabhnānti yadasarpa ityādimantraiḥ
49.7
ājyātsuvarṇaṃ pāvamānenetyuddhṛtya yajamānāya prayacchati devā āyuṣmanta ityādimantraiḥ||
49.8
tat suvarṇaniḥsrāvamājyaṃ bālakaḥ pibati| tacca niḥśeṣeṇāvadhayet pibet||
49.9
hiraṇyalagnaṃ ghṛtaṃ prakṣālya taddhiraṇyaṃ badhnāti bālakasya galādau imamagna ityādinā |
49.10
lalāṭataṭaṃ hastena spṛṣṭvā japati aśvinoḥ prāṇa ityādikam |
49.11
aṅgādaṅgādityādinā bālasya mūrdhani śiṅghanaṃ kṛtvā svastyayanaṃ vakti| kvacinnighrāpyeti pāṭhaḥ, tatra svārthe ṇic| pitrasannidhau vā mātaraṃ prayujyeti kecit| ṛtvigvā pituḥ prayojako vivakṣitaḥ|
49.12
ato nāmakaraṇādūrdhvaṃ yadā pravāsādāyāti pitā, tadānenaiva prakāreṇa mūrdhanyabhighrāṇaṃ kuryāt|
49.13
evameva pratimāsaṃ janmadine sthālīpākena jātakarmavividhavadājyeneṣṭvā nighrāṇaṃ mūrdhanikuryāt|
49.14
pratimāsamimāṃ kartavyatāṃ saṃvatsaraṃ yāvatkuryāt|
49.15
māṃsaṃ tu bālakasya mātā pitā ca saṃvatsaraṃ yāvannāśrīyāt|
49.16
prathame saṃvatsare samāpte ajenāgnimavinā dhanvantaramiṣṭvā vāśabdādājyena sthālīpākena vā sarpiṣā pracureṇa yuktamanyena ca pavitreṇa dadhiprabhṛtinā annaṃ brāhmaṇān bhojayet| taiḥ suprītaiḥ svastyayanāśīḥ prabhṛtibhirabhinandedenam|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit