Kathakagrihyasutra 70: atha dvipañcāśī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 70
- Language
- Sanskrit
atha dvipañcāśī kāṇḍikā
70.1
athaśabdo nityātpaśukalpādivavakṣitasya kāmyasyānantaryamāha, nityaṃ paśutantramuktam, anantaraṃ kāmyaṃ vakṣyāma ityarthaḥ | śūlagava iti karmanāma| śūle sarvāṇyavadānāni pacyante| atra gaurapica paśoranvarthakaṃ nāma| avadānahomāntaṃ ca cchāgapakṣa eva, goḥ punarutsarga eva lokavirodhāt |
70.2
kāmyante iti kāmāḥ svargādiphalaviśeṣāḥ, tādarthye caturthī| paryāyeṇa sarvakāmasiddhirna samuccayeneti yogasiddhyadhikaraṇe vyavasthitam |
70.3
kālavikalpārthametat |
70.4
eke punaḥ kālaniyamaṃ nānumanyante| tena yadākadācitkartavyaḥ śūlagavaḥ ||
70.5
grāmasyottare deśe gavāṃ madhye vedyākṛtiṃ kṛtvā, pāśukīmeva vediṃ caturasrāṃ kṛtvetyarthaḥ, tāṃ vediṃ vṛkṣaśākhābhiḥ parivṛtya ataṣṭaṃ takṣaṇarahitaṃ yūpamucchrayanti| yūpaśabdasya saṃskāraśabdatvānmantre prāpte tadapavādastūṣṇīmiti| ucchrayantīti bahuvacanenocchrayaṇasyāniyatakartṛtvamāha |
70.6
taṃ yūpamāśrityāpareṇa paścime bhāge yathoktamupasamādhānādikamājyabhāgāntaṃ kṛtvā, jayaprabhṛtibhirhutveti sthālīpākatantramatra rāṣṭrabhṛtparyantamupalakṣayati| bhavāya
70.7
nāmāni bhavāya śarvāyetyādīni | nāma nāma pratināma, dravyaṃ vapā'vadānādi, dravyaṃ dravyaṃ pratidravyam| anuvākāḥ ṣaṭ rudrābhidhānāḥ pūrvavyākhyātāḥ ‘namaste rudra manyave’ ityādyāḥ| anuvākam anuvākaṃ pratyanuvākam| itiśabdo'dhikaraṇapradhānaḥ| iha yadvapā'vadānādikaṃ karma pradhānaṃ, tatpratidravyaṃ kriyamāṇaṃ pratināma pratyanuvākaṃ ca kartavyam| tathā ṣaḍbhiranuvākairyathāsaṃkhyamekaikena bhavādināmaśabdena yuktairviparyayāḥ ṣaṭ homāḥ| hṛdayādibhya ekaikasmādvidviravadāya samudāyaṃ kṛtvaiva deyāḥ ṣaḍupahārāḥ||
70.8
ekaikasminkapāle nirvṛttān ṣaṭ paśupuroḍāśāṃstūṣṇīṃ mantravyatirekeṇa nirmitān śrapayitvā sviṣṭakṛtaḥ pūrvaṃ baliṣaṭkamekaikena puroḍāśena bhinnabhinnapātrasthena bhinnabhinnadarbhasthena vā paśulohitaliptena kalpayet| ‘devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ bhavāya juṣṭaṃ kalpayāmi’ ityādayaḥ kalpane ṣaṭ mantrāḥ| kalpayitvā ca ‘namaste rudra manyave’ iti ṣaḍbhiranuvākairupasthānaṃ kṛtvā balimupaharati ||
70.9
īśānaṃ tveti vākyaśeṣamanuvākaṣaṭkena sambandhayatītyarthaḥ| tatastribhyo'ṅgebhyo madhyasavyaśroṇidakṣiṇabāhubhyaḥ sakṛdavadāya ‘agnaye svāheti’ sviṣṭakṛtaṃ yajati| pūrvoktamantreṇetyeke| anenaiva ca samāptiḥ| tato vapāśrapaṇīṃ sadarbhāṃ pūrvavadagnau praharati prokṣati cāpohiṣṭhīyābhiḥ |
70.10
yathāśakti brāhmaṇān māṃsena bhojayanti |
70.11
apakvamapi grāmaṃ na praveśayanti, kā vārtā pakvasyeti kecit| apare tu pakvasya grāmapraveśanamicchanti kadācit|
70.12
mucyamānaṃ pakvamapakvaṃ bhūmau prakṣipantītyarthaḥ| sacarma carmaṇā saha|
70.13
yajñabhūmimapaśyanto grāmamāgacchantītyarthaḥ|
vyākhyātaṃ sūtrajātam| mantrānvyākhyāsyāmaḥ| tatra rudrā vyākhyātāḥ||
āstārapaṅktiḥ(pāṅktiḥ)| bhūtānām| īśasyārṣam| agnireva rudraḥ| he agne tvāṃ vayaṃ dhanānāmīśānaṃ prabhuṃ śuśruma śrutavantaḥ| ato he dhanapate bhūri bahupuṣṭaṃ paripūrṇaṃ mahyaṃ dhehi| kīdṛśam| gomat goyuktam| evamaśvavaddhiraṇyavadannavaditi yojyam|
naṣṭarūpā paṅktiḥ| he prajāpate rudrāgne tava sambandhinī dyauḥ payo dugdhaṃ jalaṃ muñcatu| kīdṛśī dyauḥ| pṛthivī pṛthvī mahatī| ajaṃ jalaṃ, tadgirati muñcati ajagaro meghaḥ tvāṃ sodakaḥ udakasahito visarpatu| prajāpatinā sādhyapākādinā ahamātmānamāprīṇe tarpayāmi pūrayāmi, ataḥ sa mamātmā ariktaḥ paripūrṇo bhavatu|
he devā ṛtvijaḥ, tasmai rudrāya namo'stu yo agnau apsu oṣadhīṣu vanaspatiṣu ca sthitaḥ| atha'vātyalpamidamucyate yo viśvā viśvāni bhuvanāni āviveśa yena sarvāṇi bhuvanāni vyāptāni|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit