Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 70: atha dvipañcāśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 70

Language
Sanskrit

atha dvipañcāśī kāṇḍikā

70.1

athaśabdo nityātpaśukalpādivavakṣitasya kāmyasyānantaryamāha, nityaṃ paśutantramuktam, anantaraṃ kāmyaṃ vakṣyāma ityarthaḥ | śūlagava iti karmanāma| śūle sarvāṇyavadānāni pacyante| atra gaurapica paśoranvarthakaṃ nāma| avadānahomāntaṃ ca cchāgapakṣa eva, goḥ punarutsarga eva lokavirodhāt |

70.2

kāmyante iti kāmāḥ svargādiphalaviśeṣāḥ, tādarthye caturthī| paryāyeṇa sarvakāmasiddhirna samuccayeneti yogasiddhyadhikaraṇe vyavasthitam |

70.3

kālavikalpārthametat |

70.4

eke punaḥ kālaniyamaṃ nānumanyante| tena yadākadācitkartavyaḥ śūlagavaḥ ||

70.5

grāmasyottare deśe gavāṃ madhye vedyākṛtiṃ kṛtvā, pāśukīmeva vediṃ caturasrāṃ kṛtvetyarthaḥ, tāṃ vediṃ vṛkṣaśākhābhiḥ parivṛtya ataṣṭaṃ takṣaṇarahitaṃ yūpamucchrayanti| yūpaśabdasya saṃskāraśabdatvānmantre prāpte tadapavādastūṣṇīmiti| ucchrayantīti bahuvacanenocchrayaṇasyāniyatakartṛtvamāha |

70.6

taṃ yūpamāśrityāpareṇa paścime bhāge yathoktamupasamādhānādikamājyabhāgāntaṃ kṛtvā, jayaprabhṛtibhirhutveti sthālīpākatantramatra rāṣṭrabhṛtparyantamupalakṣayati| bhavāya

70.7

nāmāni bhavāya śarvāyetyādīni | nāma nāma pratināma, dravyaṃ vapā'vadānādi, dravyaṃ dravyaṃ pratidravyam| anuvākāḥ ṣaṭ rudrābhidhānāḥ pūrvavyākhyātāḥ ‘namaste rudra manyave’ ityādyāḥ| anuvākam anuvākaṃ pratyanuvākam| itiśabdo'dhikaraṇapradhānaḥ| iha yadvapā'vadānādikaṃ karma pradhānaṃ, tatpratidravyaṃ kriyamāṇaṃ pratināma pratyanuvākaṃ ca kartavyam| tathā ṣaḍbhiranuvākairyathāsaṃkhyamekaikena bhavādināmaśabdena yuktairviparyayāḥ ṣaṭ homāḥ| hṛdayādibhya ekaikasmādvidviravadāya samudāyaṃ kṛtvaiva deyāḥ ṣaḍupahārāḥ||

70.8

ekaikasminkapāle nirvṛttān ṣaṭ paśupuroḍāśāṃstūṣṇīṃ mantravyatirekeṇa nirmitān śrapayitvā sviṣṭakṛtaḥ pūrvaṃ baliṣaṭkamekaikena puroḍāśena bhinnabhinnapātrasthena bhinnabhinnadarbhasthena vā paśulohitaliptena kalpayet| ‘devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ bhavāya juṣṭaṃ kalpayāmi’ ityādayaḥ kalpane ṣaṭ mantrāḥ| kalpayitvā ca ‘namaste rudra manyave’ iti ṣaḍbhiranuvākairupasthānaṃ kṛtvā balimupaharati ||

70.9

īśānaṃ tveti vākyaśeṣamanuvākaṣaṭkena sambandhayatītyarthaḥ| tatastribhyo'ṅgebhyo madhyasavyaśroṇidakṣiṇabāhubhyaḥ sakṛdavadāya ‘agnaye svāheti’ sviṣṭakṛtaṃ yajati| pūrvoktamantreṇetyeke| anenaiva ca samāptiḥ| tato vapāśrapaṇīṃ sadarbhāṃ pūrvavadagnau praharati prokṣati cāpohiṣṭhīyābhiḥ |

70.10

yathāśakti brāhmaṇān māṃsena bhojayanti |

70.11

apakvamapi grāmaṃ na praveśayanti, kā vārtā pakvasyeti kecit| apare tu pakvasya grāmapraveśanamicchanti kadācit|

70.12

mucyamānaṃ pakvamapakvaṃ bhūmau prakṣipantītyarthaḥ| sacarma carmaṇā saha|

70.13

yajñabhūmimapaśyanto grāmamāgacchantītyarthaḥ|
vyākhyātaṃ sūtrajātam| mantrānvyākhyāsyāmaḥ| tatra rudrā vyākhyātāḥ||
āstārapaṅktiḥ(pāṅktiḥ)| bhūtānām| īśasyārṣam| agnireva rudraḥ| he agne tvāṃ vayaṃ dhanānāmīśānaṃ prabhuṃ śuśruma śrutavantaḥ| ato he dhanapate bhūri bahupuṣṭaṃ paripūrṇaṃ mahyaṃ dhehi| kīdṛśam| gomat goyuktam| evamaśvavaddhiraṇyavadannavaditi yojyam|
naṣṭarūpā paṅktiḥ| he prajāpate rudrāgne tava sambandhinī dyauḥ payo dugdhaṃ jalaṃ muñcatu| kīdṛśī dyauḥ| pṛthivī pṛthvī mahatī| ajaṃ jalaṃ, tadgirati muñcati ajagaro meghaḥ tvāṃ sodakaḥ udakasahito visarpatu| prajāpatinā sādhyapākādinā ahamātmānamāprīṇe tarpayāmi pūrayāmi, ataḥ sa mamātmā ariktaḥ paripūrṇo bhavatu|
he devā ṛtvijaḥ, tasmai rudrāya namo'stu yo agnau apsu oṣadhīṣu vanaspatiṣu ca sthitaḥ| atha'vātyalpamidamucyate yo viśvā viśvāni bhuvanāni āviveśa yena sarvāṇi bhuvanāni vyāptāni|

Linked texts (1)