<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Manuals of the domestic ritual](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya) › [Gṛhyasūtras of the Black Yajurveda](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur) › [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka) › [Kathakagrihyasutrabhashya](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala) › 76

# Kathakagrihyasutra 76: atha ṣaṭpañcāśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 76

- **Language:** Sanskrit

### atha ṣaṭpañcāśī kāṇḍikā

### [76.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.1)

prāyeṇa varṣāsu kapotāḥ prodbhavantīti śrāvaṇīprasaṅgena kapotanilayaśāntiruditā| yūtiḥ saṅghastatpratiṣedhenāyūtiḥ saṅghaviyogo'bhipretaḥ| ayūtau bhava āyūtikaḥ| sadā yaḥ saṅghacārī kapotaḥ, sa daivācchyenādinā vā āgūrya viyojito bhīto yadā gṛhaṃ praviśati, tadeyaṃ śāntirucyate, na tu kevalacāriṇi dṛṣṭe nirbhaye gṛhadevakulādinivāsini grāmakapote tādṛśe| āyūtikaṃ kapotaṃ gṛhasambaddhaṃ bhayārtaṃ dṛṣṭvā gṛhapatiḥ sthālīpākasya juhuyāt 'devāḥ kapota' ityādibhiraṣṭābhiṛgbhiḥ| yadā'pi svarūpeṇa kapotaṃ na paśyati, kiṃ tarhi, gṛhābhyantare bhasmani saktuṣu vā kapotacaraṇapratibimbamavalokayati, tadā'pi juhuyāt| yamadūto hi kapotaḥ taṃ pratyakṣeṇānumānena vā kṛtasannidhānaṃ gṛhe buddhvā mahato'riṣṭasya śāntaye svastyayanaṃ kuryāt| kvacidāyūthikaḥ suspaṣṭaḥ|

### [76.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.2)

parīme gāmityādimantrajātena gāṃ pariṇayanti, saiva dakṣiṇā| pariṇayantīti bahuvacanena gṛhapativyatiriktasyānyasyāpi atra kartṛtvaṃ darśayati| pariṇayo vivāhaḥ| atrāpīṣṭivikāratvādājyabhāgāntaṃ kṛtvā sthālīpākahomaḥ |  
ṛṣiḥ pracetā āṅgirasaḥ vaiśvadevaḥ, nairṛtaḥ kapoto devatā, catasrastriṣṭubhaḥ, pañcamī gāyatrī ṣaṣṭhī ca, tato'nuṣṭubhau| he devā ayaṃ kapoto nirṛtyā dānavamāturdūta iṣitaḥ preṣitaḥ san idamasmadbhavanaṃ yatkiñcidaśubhamicchannāgataḥ, tasmai aśubhāya tasya nivṛttaye'rcāṃ pūjāṃ śāntimakṛṇuvāma kurmaḥ| kīdṛśīmarcām| niṣkṛtiṃ niṣkartanaṃ  
niḥśeṣeṇa cchedanaṃ niṣkṛtistām | ato he kapota śaṃ sukhaṃ dvipade mānuṣarūpe catuṣpade gavāśvādike bhava, śubhaṃ sarvatra dyotayetyarthaḥ, athavā śubhaṃ bhavatu iti puruṣavyatyayaḥ ||  
he devāḥ kapoto'smākaṃ śivaḥ śreyaskaro bhavatu iṣitaḥ preṣitaḥ yamena | anāgāḥ āgo'parādhaḥ niraparādhaḥ aparādhamasmākaṃ mā kārṣīdityarthaḥ | śakunaḥ śakuniḥ pakṣī, śakunaṃ vā vidyate yasya sa śakunaḥ amaṅgalabhūto'pi maṅgalabhūto'smadgṛheṣu svastyayanabalādbhavatvityarthaḥ | agniścāsmadīyaṃ havirjuṣatāṃ sevatām | kīdṛśaḥ | vipraḥ 'prā-pūraṇe' vividhaiḥ kāmaiḥ pūrayati yajamānamiti vipraḥ | kiṃca hetirāyudhaṃ yamasya saṃbandhi no'smān parivṛṇaktu parivarjayatu dūreṇa | kīdṛśī hetiḥ | pakṣiṇī pakṣayuktā kapotātmikā |

### [76.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.3)

asmānsvastyayanaṃ kurvato hetiḥ pakṣavatī na dabhāti hinasti, ataścāṣṭryāṃ padaṃ kurutām, aśnoti vyāpnoti samantādasmān sa aṣṭā śatrustasyeyaṃ vasatirāṣṭrī, tasyāṃ padaṃ kṛṇutāṃ karotu | kva | agnidhāne | asmacchatroḥ svastyayanena nirākṛtasyādharmāderagnyādhānaṃ gṛhe vartate tatra dahyata ityarthaḥ | ataścāsmākaṃ gavārthaṃ puruṣārthaṃ ca śreyo'stu | he devāḥ kapoto'smān mā hiṃsīnmā vadhīt |  
ulūko yadvadatyaśubhaṃ pūrayati tanmoghaṃ niṣphalamastu, yadapi ca kapotaḥ padamagnyrādhāne cullyādau karoti pratyadhiṣṭhāpayati saktyādiṣu vā, tadapi moghaṃ niṣphalamastu | yasya ca sambandhveva dūtaḥ prahitaḥ sannetyāgacchati, tasmai mṛtyave namo'stu |

### [76.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.5)

he ulūka kapotāparaparyāya, tava nairṛtatvāt rakṣāṃsi sahāyāḥ, ato rakṣasā saha tvāmahaṃ nude apasārayāmi, praṇude ca tvāṃ nunnamapi prakarṣeṇa nudāmi dūraṃ prakṣipya dūrataraṃ prakṣipāmi ityarthaḥ| yato yamagṛhādasmadgṛhaṃ tvamāgahi āgacchasi, tatraiva punastvāmahaṃ prāpayāmi |  
he asmatsahāyā ṛtvijaḥ, kapotaṃ nudata apasārayata praṇodaṃ praṇudya praṇudya praṇodaṃ, 'ābhīkṣṇye ṇamul' (3.4.22)| kiṃ kurvantaḥ| ṛcā iṣaṃ nayantaḥ, iṣamannaṃ havirnayantaḥ devabhyaḥ prāpayantaḥ prayacchantaḥ ṛcā mantreṇa| kiṃca, pari gāṃ nayadhvaṃ, gāṃ ca pariṇayata| saṃyopayanto duritāni viśvā, saṃyopayatiḥ saṃmohane vartane ca, 'te diśo'yopayanyaddiśo'yopayattadūpasya yūpatvam' iti śruteḥ, viśvā viśvāni sarvāṇi duritānyupadravakārīṇi saṃyopayantaḥ saṃmohayanto vināśayantaḥ| hitvā na ūrjaṃ prapatatpatiṣṭhāḥ, no'smākaṃ saṃbandhi ūrjaṃ balamannaṃ ca hitvā tyaktvā prapatat prapatatu palāyatāṃ prakṛtaḥ kapotaḥ| sa hi patiṣṭhaḥ, atiśayena patitā gantā patiṣṭhaḥ 'turiṣṭhemeyassu' iti tṛ śabdasya lopaḥ| asmādeva mantraliṅgātsthālīpākahavirgopariṇayaśca jñāyate |

### [76.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.7)

he kapota parāṅeva parāṅmukha evāsmānavekṣamāṇaḥ parāvata gaccha| parācīranusaṃpatan, parāṅmukhīrdiśo hetīścānusaṃpatan samyaganuvartamānaḥ| atho'nantaraṃ yamasya gṛhe ābhūtamābhavantamāvirbhavantaṃ tvāṃ paricākaśat ābhimukhyena paśyatu yamaparivāraḥ ||

### [76.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76.8)

agnirṛṣiḥ sarvasya jñātā| pavamānaḥ sarvasya pavitrīkāreṇa| pañcajanyaḥ pañcabhyo janebhyo hitaḥ, pañca janāḥ prāṇādayo vāyavaḥ, athavā catvāro varṇāḥ, anulomapratilomajavarṇaśca pañcamaḥ| purohitaḥ puro'gre paraloke hitaḥ| tamagniṃ vayamīmahe yācayāmahe kapotabhayāpanuttimat mahāgayaṃ bṛhadgṛham| lokatrayaṃ hi vahnergṛham |  
agniṃ parihṛtavantaḥ vahniṃ pari samantādvihṛtavantaḥ, athavā bubhukṣitamagniṃ pūjayā parihṛtavantaḥ tṛptaṃ santaṃ parāṅmukhīkṛtavantaḥ | suṣṭhu tṛpto hi bhojanaparāṅmukho bhavati | yato deveṣvakṛta śravaḥ, śravo'nnaṃ haviḥ deveṣvakṛta ābhimukhyena dattavantaḥ ||

## Linked texts (1)

- [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka.56.1) — Laugākṣi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.krsnayajur.kathaka!devapala.76) · Pramāṇa
