Pramāṇa · Search · About · API

Kathakagrihyasutra 78: atha aṣṭapañcāśī kāṇḍikā

Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 78

Language
Sanskrit

atha aṣṭapañcāśī kāṇḍikā

78.p1

asyāmevāśvayujyāṃ gomatāṃ svastyayanamāha -

78.1

‘upasṛṣṭā gāvo vasanti’ (7) iti liṅgāt sarvametatkarma gosvāmināmupadiśyate ||

78.2

pṛṣātakaṃ pṛṣadājyaṃ tatpunardadhimiśramājyamataśca sānnāyyadharmakam| ājyabhāgāntaṃ copasamādhānaṃ kṛtvā, viṣṇormanaseti pavitraṃ kṛtvā, agnijihveti pṛṣātakamutpūya, pradhānayāgo'yaṃ kartavyaḥ| māntravarṇikyaśca devatāḥ| mantrāstu ‘iha prajā’ ityādibhiḥ pratīkaiścatvāro viniyuktāḥ| taiścaturbhiścatasra āhutayaḥ |

78.4

mṛḍā no rudra iti tisṛbhī raudrībhirjuhuyāt |

78.5

juhuyādityanuṣaṅgaḥ nityāḥ punaḥ ṛca iha gāvaḥ, ayaṃ yajñaḥ, ā naḥ prajāmiti tisra eva smaryante bahupradhānasambandhāt |

78.6

‘dadhikrāvṇa’ iti mantreṇa pṛṣātakasya śeṣaṃ prāśnāti |

78.7

vatsairyuktā gāvastāṃ rātriṃ vasanti |
triṣṭup, gāvo devatā, brahmaṇa ārṣam| iha asmadgṛhe prajā gavāmapatyāni ramantāṃ krīḍantu, viśvarūpāḥ sarvā asmin goṣṭhe gavāṃ sthāne| viśvabhṛtaḥ sarvasya
poṣikā yajñavṛṣṭyādidvāreṇa, janitrīḥ janitryaḥ avantyaḥ, agniṃ kulāyaṃ paścāspadaṃ samyagvasānā ācchādayantyaḥ 'agniḥ paśūnāṃ kulāyaḥ' ityanuśravaḥ| asmānavantu rakṣantu āgacchantu prīṇayantu tarpayantu praviśantu| kena| ghṛtena, payasā ca|
anuṣṭup, ṛṣidevate pūrvavat| asmingoṣṭhe vartamānāstāḥ payasvatīḥ kṣīrānvitāḥ asmānavantu| vayovṛdhaḥ, vayo dhanaṃ vardhayantīti vayovṛdhaḥ| kāstāḥ| yāsāmūdho dugdhādhāraścaturbilaṃ stanacatuṣṭayayuktaṃ madhormadhunā madhurasena kṣīreṇa, ghṛtena ca pūrṇam|
vaiśvadevī, jagatī, śiśuśaiśavayorārṣam| marutaḥ sūryaraśmayaścātra viśvedevāḥ| iha yajñe viśve sarve devā āgacchantu avasā annena dhanena ca saha| pṛṣadaśvā marutaḥ mitarāviṇaḥ| pṛśniḥ pṛthivī dyaurvāgvā mātā yeṣāṃ te pṛśnimātaraḥ| śubhaṃyāvāno śubhasyotkṛṣṭasya phalasya prāpayitāraḥ| vidatheṣu yajñeṣu jagmayo gantāraḥ| agninaiva haviḥ svādayantītyagnijihvāḥ| manavo mantāraḥ| sūrya iva dṛśyante sūracakṣasaḥ|
āgneyī, triṣṭup| he deva agne ghṛtaṃ piban tvaṃ yaja pūjaya devān| harito'śvāstvāmāvahantu, raśmayo vā haritaḥ| tristhāno hyatrāgniḥ| kīdṛśā raśmayaḥ| ghṛtapruṣaḥ| agniḥ kīdṛśaḥ| ghṛtapratīkaḥ, ghṛtamabhimukhīkṛṛtya kāyati prakāśayatīti ghṛtapratīkaḥ, ghṛtena hi prajvalito bhaumo'gniḥ prakāśate| ghṛtapṛṣṭhaḥ, vāḍavo'gnirvaidyuto vā| ghṛtamāhūyate'sminniti ghṛtāhavanaḥ| ghṛtamudakamasya bāḍabādyagnerdhāma sthānam|
gāva ucyante - yūyamambhaḥ pānīyaṃ stha bhavatha, yajñadvāreṇa vṛṣṭisambhavahetutvāt|
ato yuṣmākaṃ sambandhi ambho'haṃ bhakṣīya, kṣīramapyatrāmbhaḥ | mahaḥ stha ojorūpā yūyaṃ bhavatha, tato maho bhakṣīya prāpnuyām| ūrjamannāni payodvāreṇa bhavatha, tataḥ ūrjaṃ bhakṣīya| rāyo dhanasya poṣaḥ puṣṭirbhavatha yūyamato'haṃ yauṣmākaṃ dhanapoṣamaśnuyām| revatī ramadhvaṃ 'paśavo vai revatī' iti śruteḥ revatyo yūyaṃ ramadhvamiha gṛhe krīḍata| asmindyonau yajamāne arjanahetau, atra goṣṭhe gavāṃ sthāne ayaṃ yajamāno gopatirbandhuḥ poṣakatvāt| ata ito yajamānāt māpagāta anyatra mā guḥ, māṃ mā hāsiṣṭa mā tyākṣuḥ, bahvyaśca me bhavatha|
saṃhitā viśvarūpā gauriti trīṇi gonāmāni, vyatyayenaikavacanam| samyagdhitāḥ, viśvarūpāśca sarvasyotpādakatvena, gāvo gantrya āgantrya iha martyaloke yajñādyartham| ataḥ ā morjā viśa, ūrjā annena balena ca saha māmāviśata vyāpnuta| gaupatyena ca gopatitvena saha āviśata| vo yuṣmākaṃ rāyo dhanāni mayi śrayantāṃ samāśrayantu| sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyaṃ, yuṣmatsambandhinyā sahasrasaṅkhyayā puṣṭaḥ syāṃ gosahasrāṇāmadhipatiḥ syāmityarthaḥ| amumapi prayuñjate iti aviniyukto'pi vyākhyātaḥ| vayo'pi ca poṣayantyanena mantradvayena|

Linked texts (1)