Kathakagrihyasutra 84
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 84
- Language
- Sanskrit
84.1
pañca vyuṣṭīrūṣā nirmitavatī ‘uṣa-dāhe’ viśeṣeṇa dāhikā uṣṭayo rūpādiviṣayamātrāḥ anu pañca dohāḥ, anantaraṃ pañca dohā tayā nirmitāḥ| te punaḥ śrutyā pratipāditāḥ - te ete devā aduhurhārītena pātreṇāmṛtaṃ, rājatena pitaro'duhuḥ svadhāṃ, dārupātreṇa āhūya taṃ manuṣyā aduhuratnamayasmayenāsurā aduhuryavān, alāvupāntreṇa sarpā aduhurviṣamiti| gāṃ pañcanāmnīṃ, prakāmyā - śravyā -, iḍā - saṃhitā - viśvarūpeti goḥ pañca nāmāni| ṛtavo'nu pañca, anantaraṃ pañcartavaḥ nirmitā brahmādikanyayoṣasā, hemantaśiśirayorekatvāpādanātpañcatvam| pañca diśaḥ pañcadaśena kḷptāḥ, pañca diśaḥ pañcadaśena stomena saha kḷptāḥ| nirmitāḥ| ūrdhvā pañcamyatra| kīdṛśaḥ diśaḥ| samānamūrdhnīḥ tulyamūrddhnyaḥ prācī yāmī pratīcī udak diśaḥ, athaūrdhvā ekavacanā ekā dik, antarikṣaṃ svargo vā pañcānāṃ mūrdhā| abhi lokamekam, ekaṃ lokamupādhiṃ lakṣaṇīkṛtya pañcatvena vibhaktā diśa ityarthaḥ|
84.2
jyotiṣmatī prakāśavatī uṣā devī nabha ākāśaṃ pratimuñcate tamasā viyojayati| kena| sūryasya vratena karmaṇā| tāṃ ca tādṛśīmupa saṃ nānārūpā jāyamānā api sadyojātā api paśavo'pi viśeṣeṇa paśyanti asyā antarikṣalakṣaṇāyā māturnirmāturupasthe utsaṅge sthitām|
84.3
triṃśatsvasāro bhaginyaḥ samānakāraṇaprabhavatvāduṣasa upayanti āvartante pratimāsaṃ, niṣkṛtaṃ niḥsaṃśayaṃ kṛtaṃ svayaṃ prajāpatinā vā samānaṃ tulyaṃ ketuṃ gaganaṃ jīvātmānaṃ vā pratimuñcamānāḥ uṣaso vimocayantyaḥ, ṛtūn pañca ṣaḍvā tanvante vistārayanti| kavayaḥ ākramaṇakriyāyāḥ kartryaḥ| prajānatīḥ prajñānavatyaḥ| madhye chandasaḥ pariyanti, chandaḥśabdena gatikriyāyogāllokatrayamucyate vedo vā gāyatryādicchandoyuktatvāt, lokatrayasya vedasya vā madhye pariyanti pratyāvartante pūrvāparadivasāni eṣyamāṇadivasamadhye pratyāvartanta ityarthaḥ| bhāsvatīḥ dīptimatyaḥ|
84.4
śukrā śuklā cāsāvṛṣabhā kāmānāṃ sektrī, nabhasā jyotiṣā''gāt, nabhasā nabhaḥsthenādityena jyotiṣā saha ā agāt āgatā| viśvarūpā candratārādinānārūpā| śavalī rātritamasā divasabhāsā ca churitatvācchavalā| agniketuḥ agnivatprakāśamānā tamaso vā keturvināśikā agnivat| samānamarthaṃ svapasyamānā, ekaṃ prayojanaṃ suṣṭhu apasyamānā janayantī| samāno'taḥ saṃvatsaraḥ| apasyamāneti apapūrvasyāsteḥ rūpamasyatervā, tatra samānamarthaṃ tamolakṣaṇamapāsyantītyarthaḥ| bibhratī jarāṃ, manuṣyādīnāṃ janānāṃ poṣayantī kālāvṛttikukhena| ajara uṣa āgāḥ, he uṣa ajare jarārahite tvamāgāḥ āgatā|
84.5
ṛtūnāṃ patnī pālayitrī satī iyamuṣā prathamaṃ pūrvamāgāt āgatā| ahvāṃ dinānāṃ netrī agragāminī senāpatiprāyā| prajānāṃ prajāyamānānāṃ trayāṇāṃ lokānāṃ janitrī vidyātmakatvena brahmasvabhāvatvāt| yata evaikā satī bahudhā vivṛttā pariṇatā vā, tata ucyate he uṣaḥ vyuccha avidyātamaḥpaṭalamapasāraya| yatastvamajīrṇā svayaṃ jarārahitā, ataḥ sarvamanyadavidyānirmitabhedajālaṃ jaraya nāśaya brahmabhūyamasmān gamayeti yāvat|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit