Kathakagrihyasutra 97: atha saptatitamī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 97
- Language
- Sanskrit
atha saptatitamī kāṇḍikā
97.p1
evaṃ ‘śucirbhūtaḥ pitṛbhyo dadyāt’ (46.1) iti prasaktānuprasaktaṃ nivartya phālgunīpākayajñamaviśiṣṭamāha-
97.1
phālgune māsi paurṇamāsī phālgunī| tasyāṃ tailapakvena godhūmādimayenāpūyena homaḥ kartavyaḥ| athaśabdaḥ śrāddhānantaratāṃ bhaṇan śrāddhaprakaraṇanivṛttisvastyayanabhaviṣyattvadyotanadvāreṇa maṅgalamabhidyotayati|
adhunā juhotiśabdaśravaṇātpākayajñatantrābhāvā''śaṅkānivāraṇāya yajñapratītaye devatāṃ mantraṃ cāpūpahome darśayati yajñasya homāntatvopadarśanāya|
97.2
apūpamantre aryamā devatā, saṃbandhaśca yavasya| ye te aryamanniti mantraḥ
97.3
juhotītyanuṣajyate| dravyamantrau tvatra vakṣyete prakaraṇasamāptau|
97.4
tuṇḍā yasya vidyate sa tuṇḍilo madhyonnataḥ puroḍāśākṛtistaṇḍulapiṣṭādipakvaḥ kilāṭalepikādirvā| tena prasasāhiṣa iti mantreṇa juhoti|
97.5
golakā yavamayā vrīhimayā vā golā iti prākṛtabhāṣayā (bhāṣāyāṃ) prasiddhāḥ| te rudradaivatyāḥ kartavyāḥ| mantro'pi rudraliṅgako'rthāt|
97.6
pātradvayoddhṛtāvodanau| tayorekaṃ śākenābhyajya miśrīkṛtya aditirdyauraditirantarikṣamityāhutiṃ juhuyāt, dvitīyaṃ tu palalena tilataṇḍulacūrṇavinirmitenābhyajya indrāṇyāḥ pūrvoktāyā, indrāṇī patyā ityādimantreṇa juhuyāt| tadevaṃ pañca havīṃṣyatra pradhānayāgaḥ|
arīn rāgādīn amati nāśayati tamovat yo brahmātmakatvāt so'ryamā, rājamānatvācca rājā, he rājan aryaman no'smān rakṣa gopāya kleśebhyaḥ| kaiḥ rakṣa| pathibhirmārgairupāyaiḥ| ye te bahavo bhavanti panthānaḥ, tatra ye devayānāḥ devānāṃ prāṇādīnāṃ gamanopāyabhūtā divo dyotamānātparabrahmaṇa ācaranti āgacchanti, taiḥ pathibhirupāyairasmānrakṣa| nāhaṃ malinavaiṣayikasukhādānadvāreṇa rakṣāmabhyarthaye, kintu mokṣamivi yāvat| bhogāsaktābhiprāyeṇa tu yairdivaṃ svargamācaranti gacchanti, tairno rakṣa svargaṃ prāpayeti yojanā| adya asminnahani acireṇaivetyarthaḥ| sugebhiḥ sugamanaiḥ| kiñca adhi ca brūhi deva, adhikaṃ brūhyasmān he deva piteva mokṣopāyamādhikyenopadiśetyarthaḥ|
jagatī| uditi upasargo jayatinā sambadhyate| indrāṇī śacī patyā bhartrā saha spardhamānā suratasamaye taṃ patiṃ sujitamujjigāya suṣṭhu jito'sīti puruṣāyitena jitvā jagarja| hetumāha - aṃśena patividye bibheda| uditi bhidināpīha saṃbadhyate| patyurvidyā yatra suratavyāpāre puruṣakarmāṇi tatpatividyam| tatra aṃśena bhāgena yataḥ sā śacī udbibheda udvinnā adhikatarakauśalā jātā| kiñca triṃśadyojanāni yasyā jaghanaṃ, yojanaśabdo'ṅgulināmasu paṭhitaḥ, ativaitatyārthaṃ vā triṃśadyojanagrahaṇaṃ vitatajaghanatvācca indraṃ jitavatītyarthaḥ| yato'sāvupasthe nitambe sthaviraṃ pravṛddhataramapīndraṃ bibharti dhārayati tasmātsvavyāpāraṃ saṃsthāpya śobhanā indraṃ jayatīti artha uttānaḥ| paramārthastu - indrāṇī vidyā, tasyāḥ patirindraḥ paramātmā| sā caṃ aṃśena bhāgena tādātmyādujjigāya vyāptavatī spardhayā vitatajaghanatayā, hantīti jaghanamavidyāvināśakārisāmarthyamāha| indraṃ sthaviraṃ vṛddhaṃ avidyājarayā vāsanādinā vyomavajjīvātmādirūpeṇa vyavadhīyamānamupasthe svarūpe bibharti dhārayati virodhinīmavidyāṃ vyāvatrya| prakṛṣṭapuruṣārthopāyatavaparyavasāyisarasvatīrūpavidyāpraśaṃsaiyam| yathoktamasmābhiḥ - 'avāvarīṃ dhītimirasya pīvarīṃ saṃsārasindhoḥ paramārthadṛśvarīm| sudhīvarīṃ satpuruṣārthasampadāṃ namāmi bhaktyā parayā sarasvatīm||' iti|
jagatatī| he indra puruhūta bahubhirāhūta tvaṃ śatrūn prasasāhiṣe sāhayasi abhibhavasi| bhavato jyeṣṭho'tiśayena praśastaḥ śuṣmo balam| kiñca tvaṃ revatīnāṃ raiyuktānāṃ muktādidhanavatīnāṃ sindhūnāṃ nadīnāṃ patiratastvatprasādādihāsmadgṛhe rātirdānaṃ yāgādipravṛttirastu bhavatu| ā bhara dakṣiṇena vasūni, dhanāni dakṣiṇena hastenābhara āhara dhanapatistvam|
vyākhyāteyam|
aditiradīnātmā vidyātmikā sarasvatī| sā dyauḥ svargaḥ pṛthivī cetyarthastadvivartapariṇāmābhyām, antarikṣaṃ ca| antarikṣapakṣe sarvagatatvena sarvamapyaditiḥ, pṛthivīpakṣe lokatrayasthitajanāpyā'yakatvena saha hetutvena ca tathā stutiḥ| aditirmātā nirmātrī| saiva pitā pālayitrī| saiva ca putraḥ pāvayitrī| viśve sarve devā aditiraditireva| pañcajanā aditireva| 'manuṣyāḥ pitaro devā gandharvā asurāstathā| rakṣāṃsi jāyamānatvājjanāḥ pañca prakīrtitāḥ||' yacca jātaṃ kiñcit, yacca janitvaṃ janiṣyamāṇaṃ, tat sarvamaditireva|| iti phālgunī||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit