Kathakagrihyasutra 98: atha ekasaptatitamī kāṇḍikā
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 98
- Language
- Sanskrit
atha ekasaptatitamī kāṇḍikā
98.1
gavāṃ prasūtānāṃ svāsthyapunaḥ sadgarbhagrahaṇādyartho vasante yajño goyajñaḥ| aśrutadravyeṣu ājyaṃ haviścaturgṛhītaṃ yavavrīhinirmitaṃ vā yāvakādi dṛṣṭārtheṣu loke svastyayaneṣu pravṛttyarthatvāt| prāyeṇa palāśādisruveṇa homa upanayanādau dṛṣṭatvāt|
prāyeṇa svastyayanāni ita ūrdhvaṃ dṛṣṭārthāni, śrāvaṇyaṣṭakādiprabhṛtīnyadṛṣṭārthānyapi| atraivāvasare prathamakarmaphalārthaṃ svastyayanamāha -
98.2
āyojanaṃ balīvardasambandhaḥ prayojanaṃ yasya yajñasya sa āyojanīyaḥ tasya juhuyāt sīrā yuñjantītyādibhistisṛbhirṛgbhiḥ |
98.3
sīrā yuñjantīti yā prathamā gāyatrī, pūṣāyunaktīti ca yā uttamā dvipadā triṣṭup, tābhyāṃ yugāntare balīvardan yunakti yūpaiḥ saṃyojayatītyarthaḥ| yunaktiyoktrayatītiśabdau balīvardānāṃ yūpasaṃyojane rūḍhau |
98.4
yunakta sīreti madhyamayā phālaṃ yunakti |
98.5
śunaṃ suphālā ityādikayā ṛcā pradakṣiṇaṃ kṛtvā dve sīte kṛṣati |
98.6
lāṅgalaṃ pavīravamityādikayā anye dve sīte kṛṣati |
98.7
ghṛtena sīteti mantreṇa sītāyajñasya juhuyāt| kārtikaśukladvādaśyāṃ yavabījavapanopakramāya sītāyajñasya āryyeṣu prasiddheryatra vīraṇṇādimayī sītā kumārīdevatā viracyate |
98.8
bījaṃ vapanīyaṃ yasya sa bījavapanīyo yajñaḥ| tasya yā oṣadhaya ityādinā juhuyāt| sītāyajñānantaramevaiṣa yajñastato yavabījavapanam |
98.9
atrāpi prayojanārthīyāstaddhitaḥ| vimucyadhvamityādinā vimocanīyayajñasya juhuyāt| sarvabījavapanasamāptāvayaṃ yajñaḥ svastaye |
98.10
paryayaṇaṃ khalaprāptānāṃ vrīhīṇāṃ kṣodanaṃ balīvardacaraṇairgāhanaṃ yatra gāhiketi prasiddhirāryāṇām| tatprayojanasya yajñasya trātāramindramityādinā dvayena juhuyāt| paryayaṇe dve sādhane iti tu sūtrānvayaḥ |
98.11
prathamodvapanaṃ vrīhyādīnāṃ navaniṣpannānāmādyaṃ vapanam| tatprayojanasya yajñasya trātāramindramiti dve sādhanabhūte ṛcau |
98.12
taḍākapratiṣṭhākāle'yaṃ varuṇayajñaḥ |
98.13
navakūpapratiṣṭhākāle'yam |
98.14
tameva yajñaṃ kṛtvā kūpasaṃskārārthaṃ maṇḍapānāṃ yavamayānāṃ hutvā śeṣaṃ bhakṣayediti śeṣa iti māthuraprabhṛtayaḥ| anye maṇḍapānāmiti pāṭhaṃ dṛṣṭvā vyācakṣate kila - maṇḍamudakamucyate, maṇḍaṃ pibati iti maṇḍapaḥ seturnadyāditaraṇopāyaḥ| teṣāṃ pratiṣṭhārthaṃ yajñaṃ kuryāt pra vāṃ daṃsāsītimantreṇa homāntam| kaśmīreṣu ca etadbāhulyena karma dṛśyata ityādityadarśanena vyākhyātam |
98.15
phalataruropaṇakāle'yam |
98.16
navanirmitarathārohaṇārtham|
98.17
dhanuṣo grahaṇakāle māsavedhakāle cāyaṃ kṣatriyāṇāṃ prathamakalpena, evaṃ kṛṣyaṅgakarma vaiśyānāmuktamiti jñeyaṃ teṣāmeva kṛṣivṛttismaraṇāt, anukalpena tvanyatra| yaduktam - ‘prabhuḥ prathamakalpe'pi yo'nukalpena vartate| sa nāpnoti phalaṃ tasya paratreti vicāritam||' (manu0 11.30) iti |
98.18
rātrijāgaraṇasamaye'yam|
atha mantrabhāṣyam| tatra gāvo bhaga iti dve pade -
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit