Pramāṇa · Search · About · API

Khadiragrihyasutra 4.4

Khādiragṛhyasūtravṛtti 4.4

Language
Sanskrit

Contents

4.4.1

prāgudīcīṃmudvahet ||

4.4.1-2

homānantarameva prāgudītīṃ diśaṃ vadhūmagniṃ ca prāpayetpatiḥ ||

4.4.2

brāhmaṇakule'gnimupasamādhāya paścādagnerlohitaṃ carmānaḍuhamuttaraloma prāggrīvamāstīrya vāgyatāmupaveśayet ||

4.4.2-2

vivāhagṛhe gṛhāntare vā | yadi kṣātriyādigṛhe vivāhaḥ tadā tvanyasminneva brāhmaṇakule agnyupasamādhānāntaṃ kṛtvā carmaṇi vadhūmupaveśayet patirastamayakāle | nātra vadhvā darbhāsanaṃ tatkāryakaraṇatvāccarmaṇaḥ ||

4.4.3

prokte nakṣatre'nvārabdhāyāṃ sruveṇopaghātaṃ juhuyāt ṣaḍbhirlekhāprabhṛtibhissampātānavanayan mūrdhani vadhvāḥ ||

4.4.3.p1

anyenoditāni nakṣatrāṇītyukte | ata evoparyācchādite deśe hāmaḥ | praśabdaḥ prathamodayārthaḥ | parisamūhanādīni kṛtvā vyāhṛtibhissamastābhiśca hutvā lekhādibhissvāhākārāntairjuhuyāt | prakṛtitassiddhe anvārabdhāyāmityetat prakṛtisādṛśyārthatvāt upaveśanavat patyurevālambha(vānvārambha)

4.4.3-2

prayoktṛtvārtham | itarathā pitrādessyāt | sruveṇoti sruveṇa sampātāvanayanārthaṃ, itarathā dakṣiṇena pāṇinā syāt | upaghātamiti pratyupaghātaṃ vyāhṛtihomeṣvapi sampātāvanayanārtham | upaghātamityābhīkṣṇye ṇamul | etattritayamapinyāyasūcanaparameva | tathāhi-ādye home na piṃtṛtvamanvārambhaprayoktṛtve kāraṇaṃ, kiṃ tarhi ? tasyāḥ pitradhīnatā | ’bālye pitṛvaśe tiṣṭhet’ iti vacanāt pitradhīnatvam | sā tvidānīṃ bhartradhīnā ’pāṇigrāhasya yauvane’iti vacanāt | nyāyaparatvāt sūtrasya,nyāyasya ca tulyatvāt | caturthīhome'pi bhartureva prayoktṛtvam | upanayanādiṣu cācāryasya | sampātānāmapi sruvagatatvena sādhanāntaraprayuktikṣayāttenaivāvanayanam | ata eva caturthīhome'pi tathaiva | tathā daśānāṃ homānāṃ saṃskārārthatvāt saṃskārasya sampatāvanayanadvāratvāt daśasvapyavanayanam | ata eva caturthīhome'pi navasvāplavanadvāratvāt hutvā hutvā sampātāvayanaṃ, homāvaśiṣṭe saṃpātaprasiddheḥ ||

4.4.4

pradakṣiṇamagniṃ parikramya dhruvaṃ darśayati dhruvādyauriti ||

4.4.4-2

patyurmantraḥ ||

4.4.5

abhivādya gurūn gotreṇa visṛjedvācam ||

4.4.5-2

kāśyapagotrā'hamabhivādaye itivat svagotramuktvā'bhivādya vadhūrvāṅniyamaṃ tyajet | nāvasyaṃ vadet | athopariṣṭāddhomādi vāmadevyagānāntaṃ kuryāt ||

4.4.6

tata āha---
gaurdakṣiṇā ||

4.4.6-2

homatrayārthamasmin kāle brahmaṇe deyā | ata eva triṣvapi homeṣu eka eva brahmā ||

4.4.7

atrārghyam ||

4.4.7-2

asmin kāle vivāhakartre tajjñātibhyaśca vadhvāḥ pradātā'rghyaṃ dadyāt | tasya vidhirmantrakramānusāreṇa, madhuparkaṃ pratigrahīṣyan ityārabhya vakṣyate ||

4.4.8

āgateṣvityeke ||

4.4.8-2

yadā vivāhārthaṃ vadhvā gṛhamāgatāḥ tadetyarthaḥ ||

4.4.9

trirātraṃ kṣāralavaṇe dugdhamiti varjayānau saha śayyātāṃ brahmacāriṇau ||

4.4.9-2

homādūrdhvaṃ niyamaḥ taddinaprabhṛti trirātram | dugdhamuddhṛtasāraṃ piṇyākādi | saha ekasyāṃ śayyāyāṃ rātriṣu śayīyātāṃ brahmacāriṇau nivṛttamaithunau parasparamanyataśca | itiśabdo'nyasyāpi vratavirodhino varjanārthaḥ ||

4.4.10

haviṣyamannaṃ parijapyānnapāśenetyasāviti vadhvā nāma brūyāt ||

4.4.10-2

trirātraṃ bhojanakāleṣvāhṛtamannamabhimṛśan japitvā ||

4.4.11

bhuktvocchiṣṭaṃ vadhvai dadyāt ||

4.4.11-2

sā cāśnīyāt | lekhāhomaṃ samāpya vadhūṃ, ’sukiṃśukam’iti rathamāropyaagniṃ ca gṛhītvā bhayasthāne ’mā vidan’iti japitvā svagṛhaṃ praviśya ’iha gāvaḥ’iti japitvā śayyāyāmupaviśya vadhūmīkṣamāṇaḥ- ’iha dhṛtiḥ’iti japet mantraliṅgāt | tatra trirātraṃ saha śayīyātām ||

4.4.11-2.p1

tata āha-

4.4.11-2.p2

urdhvaṃ trirātrāccatasṛbhirājyaṃ juhuyāt agne prāyaścittiriti samasya pañcamīṃ sampātānavanayannudapātre

4.4.12-2

caturthe'hani pūrvāhṇe prapadāntaṃ kṛtvā'nvārabhdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhiḥ samastāntābhirhutvā ’agne prāyaścittiḥ’ityādibhiḥ svāhākārāntairjuhuyāt | nava sampātāḥ | mahatyadhvanyarthādutkarṣaḥ sahaśayanasya | haviṣyamannamityasya prakṛtatvāttadyudāsārthamājyamityuktam | udakapūrṇaṃ pātraṃ snānāya paryāptaṃ syāt ||

4.4.13

tenaināṃ sakeśanakhāmāplāvayet ||

4.4.13.p1

sahaśirasaṃ patissvayameva snāpayet| tato vāmadevyagānāntaṃ kṛtvā brāhmaṇān bhojayet ||

4.4.13.p2

tato yathārthaṃ syāt ||

4.4.14

na pratihomaṃ sādhyabhedāyattaṃ(bhedāyedaṃ.kha.ga;sādhyabhedamādāya thāthārthyaṃ-gha)yāthārthyaṃ, kintvekasādhyamevedaṃ homatrayātmakamanuṣṭhānamityevamartham ||

4.4.15

ṛtukāle dakṣiṇena pāṇinopasthamālabhedviṣṇuryoniṃ kalpayatviti samāptāyām ||

4.4.15-2

’dāyādiragniḥ’ityasyāpi pakṣasyābhyupagamaṃ darśāyitumaupāsanahomamanuktvedamuktam | rajodarśanaprabhṛti ṣoḍaśarātraṃ ṛtukālaḥ | yadi rātryāstṛtīye bhāge rajassyāt tadottaremavāharvidyāt caturthe bhāge iti kecit | samāptāyāmiti samyagavasthāyāṃ prāptāyāṃ vadhvāmityarthaḥ | kā'sāvavasthā|
tāsāmādyāścatasrastu nindyā ekādaśī ca yā |
trayodaśī ca śeṣāstu praśastā daśa rātrayaḥ ||
yugmāsu putrā jāyante striyo'yugmāsu rātriṣu ||
evamādisūcitā ||

4.4.16

sambhavedrarbhaṃ dhehīti ||

4.4.16-2

samyagālocya muhūrtādi mithunībhavet ||

4.4.16-2.p1

iti rudraskandakṛtāyāṃ khādiragṛhyasūtravṛttau prathamasya caturthaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (1)