Khadiragrihyasutra 4.4
Khādiragṛhyasūtravṛtti 4.4
- Language
- Sanskrit
Contents
4.4.1
prāgudīcīṃmudvahet ||
4.4.1-2
homānantarameva prāgudītīṃ diśaṃ vadhūmagniṃ ca prāpayetpatiḥ ||
4.4.2
brāhmaṇakule'gnimupasamādhāya paścādagnerlohitaṃ carmānaḍuhamuttaraloma prāggrīvamāstīrya vāgyatāmupaveśayet ||
4.4.2-2
vivāhagṛhe gṛhāntare vā | yadi kṣātriyādigṛhe vivāhaḥ tadā tvanyasminneva brāhmaṇakule agnyupasamādhānāntaṃ kṛtvā carmaṇi vadhūmupaveśayet patirastamayakāle | nātra vadhvā darbhāsanaṃ tatkāryakaraṇatvāccarmaṇaḥ ||
4.4.3
prokte nakṣatre'nvārabdhāyāṃ sruveṇopaghātaṃ juhuyāt ṣaḍbhirlekhāprabhṛtibhissampātānavanayan mūrdhani vadhvāḥ ||
4.4.3.p1
anyenoditāni nakṣatrāṇītyukte | ata evoparyācchādite deśe hāmaḥ | praśabdaḥ prathamodayārthaḥ | parisamūhanādīni kṛtvā vyāhṛtibhissamastābhiśca hutvā lekhādibhissvāhākārāntairjuhuyāt | prakṛtitassiddhe anvārabdhāyāmityetat prakṛtisādṛśyārthatvāt upaveśanavat patyurevālambha(vānvārambha)
4.4.3-2
prayoktṛtvārtham | itarathā pitrādessyāt | sruveṇoti sruveṇa sampātāvanayanārthaṃ, itarathā dakṣiṇena pāṇinā syāt | upaghātamiti pratyupaghātaṃ vyāhṛtihomeṣvapi sampātāvanayanārtham | upaghātamityābhīkṣṇye ṇamul | etattritayamapinyāyasūcanaparameva | tathāhi-ādye home na piṃtṛtvamanvārambhaprayoktṛtve kāraṇaṃ, kiṃ tarhi ? tasyāḥ pitradhīnatā | ’bālye pitṛvaśe tiṣṭhet’ iti vacanāt pitradhīnatvam | sā tvidānīṃ bhartradhīnā ’pāṇigrāhasya yauvane’iti vacanāt | nyāyaparatvāt sūtrasya,nyāyasya ca tulyatvāt | caturthīhome'pi bhartureva prayoktṛtvam | upanayanādiṣu cācāryasya | sampātānāmapi sruvagatatvena sādhanāntaraprayuktikṣayāttenaivāvanayanam | ata eva caturthīhome'pi tathaiva | tathā daśānāṃ homānāṃ saṃskārārthatvāt saṃskārasya sampatāvanayanadvāratvāt daśasvapyavanayanam | ata eva caturthīhome'pi navasvāplavanadvāratvāt hutvā hutvā sampātāvayanaṃ, homāvaśiṣṭe saṃpātaprasiddheḥ ||
4.4.4
pradakṣiṇamagniṃ parikramya dhruvaṃ darśayati dhruvādyauriti ||
4.4.4-2
patyurmantraḥ ||
4.4.5
abhivādya gurūn gotreṇa visṛjedvācam ||
4.4.5-2
kāśyapagotrā'hamabhivādaye itivat svagotramuktvā'bhivādya vadhūrvāṅniyamaṃ tyajet | nāvasyaṃ vadet | athopariṣṭāddhomādi vāmadevyagānāntaṃ kuryāt ||
4.4.6
tata āha---
gaurdakṣiṇā ||
4.4.6-2
homatrayārthamasmin kāle brahmaṇe deyā | ata eva triṣvapi homeṣu eka eva brahmā ||
4.4.7
atrārghyam ||
4.4.7-2
asmin kāle vivāhakartre tajjñātibhyaśca vadhvāḥ pradātā'rghyaṃ dadyāt | tasya vidhirmantrakramānusāreṇa, madhuparkaṃ pratigrahīṣyan ityārabhya vakṣyate ||
4.4.8
āgateṣvityeke ||
4.4.8-2
yadā vivāhārthaṃ vadhvā gṛhamāgatāḥ tadetyarthaḥ ||
4.4.9
trirātraṃ kṣāralavaṇe dugdhamiti varjayānau saha śayyātāṃ brahmacāriṇau ||
4.4.9-2
homādūrdhvaṃ niyamaḥ taddinaprabhṛti trirātram | dugdhamuddhṛtasāraṃ piṇyākādi | saha ekasyāṃ śayyāyāṃ rātriṣu śayīyātāṃ brahmacāriṇau nivṛttamaithunau parasparamanyataśca | itiśabdo'nyasyāpi vratavirodhino varjanārthaḥ ||
4.4.10
haviṣyamannaṃ parijapyānnapāśenetyasāviti vadhvā nāma brūyāt ||
4.4.10-2
trirātraṃ bhojanakāleṣvāhṛtamannamabhimṛśan japitvā ||
4.4.11
bhuktvocchiṣṭaṃ vadhvai dadyāt ||
4.4.11-2
sā cāśnīyāt | lekhāhomaṃ samāpya vadhūṃ, ’sukiṃśukam’iti rathamāropyaagniṃ ca gṛhītvā bhayasthāne ’mā vidan’iti japitvā svagṛhaṃ praviśya ’iha gāvaḥ’iti japitvā śayyāyāmupaviśya vadhūmīkṣamāṇaḥ- ’iha dhṛtiḥ’iti japet mantraliṅgāt | tatra trirātraṃ saha śayīyātām ||
4.4.11-2.p1
tata āha-
4.4.11-2.p2
urdhvaṃ trirātrāccatasṛbhirājyaṃ juhuyāt agne prāyaścittiriti samasya pañcamīṃ sampātānavanayannudapātre
4.4.12-2
caturthe'hani pūrvāhṇe prapadāntaṃ kṛtvā'nvārabhdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhiḥ samastāntābhirhutvā ’agne prāyaścittiḥ’ityādibhiḥ svāhākārāntairjuhuyāt | nava sampātāḥ | mahatyadhvanyarthādutkarṣaḥ sahaśayanasya | haviṣyamannamityasya prakṛtatvāttadyudāsārthamājyamityuktam | udakapūrṇaṃ pātraṃ snānāya paryāptaṃ syāt ||
4.4.13
tenaināṃ sakeśanakhāmāplāvayet ||
4.4.13.p1
sahaśirasaṃ patissvayameva snāpayet| tato vāmadevyagānāntaṃ kṛtvā brāhmaṇān bhojayet ||
4.4.13.p2
tato yathārthaṃ syāt ||
4.4.14
na pratihomaṃ sādhyabhedāyattaṃ(bhedāyedaṃ.kha.ga;sādhyabhedamādāya thāthārthyaṃ-gha)yāthārthyaṃ, kintvekasādhyamevedaṃ homatrayātmakamanuṣṭhānamityevamartham ||
4.4.15
ṛtukāle dakṣiṇena pāṇinopasthamālabhedviṣṇuryoniṃ kalpayatviti samāptāyām ||
4.4.15-2
’dāyādiragniḥ’ityasyāpi pakṣasyābhyupagamaṃ darśāyitumaupāsanahomamanuktvedamuktam | rajodarśanaprabhṛti ṣoḍaśarātraṃ ṛtukālaḥ | yadi rātryāstṛtīye bhāge rajassyāt tadottaremavāharvidyāt caturthe bhāge iti kecit | samāptāyāmiti samyagavasthāyāṃ prāptāyāṃ vadhvāmityarthaḥ | kā'sāvavasthā|
tāsāmādyāścatasrastu nindyā ekādaśī ca yā |
trayodaśī ca śeṣāstu praśastā daśa rātrayaḥ ||
yugmāsu putrā jāyante striyo'yugmāsu rātriṣu ||
evamādisūcitā ||
4.4.16
sambhavedrarbhaṃ dhehīti ||
4.4.16-2
samyagālocya muhūrtādi mithunībhavet ||
4.4.16-2.p1
iti rudraskandakṛtāyāṃ khādiragṛhyasūtravṛttau prathamasya caturthaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (1)
- Khādiragṛhyasūtra — Khādira, Sanskrit