Pramāṇa · Search · About · API

Khadiragrihyasutra 8.2.3

Khādiragṛhyasūtravṛtti 8.2.3

Language
Sanskrit

Contents

8.2.3.4

yatte susīma iti tisṛbhirupasthāyodañcaṃ mātre pradāya yadada ityapāmañjalimavasiñcet ||

8.2.3.4-2

udañcaṃ udakchirasam | prātaḥkāle pātreṇa pūrṇaṃ gṛhītā āpaḥ syustābhirdarbheṣu dakṣiṇatastiṣṭhan brāhmaṇo'ñjaliṃ pūrayet, te bhūmāvavasiñcet ||

8.2.3.5

dvistūṣṇīm ||

8.2.3.5-2

amantrakaṃ dviravasiñcet ||

8.2.3.6

jananādūrdhvaṃ daśarātrācchatarātrātsaṃvatsarādvā nāma kuryāt ||

8.2.3.6-2

jananādivasādūrdhvaṃ yo daśarātraḥ tasmādūrdhvaṃ yadahastasminnityarthaḥ | dvādaśe'hanīti yāvat | evamuttarayoḥ pakṣayoḥ | nātrodagayanapūrvapakṣādaraḥ, kvacitsambhavasyaniyatatvāt | asambhave'pi na tadvaśena kālaviniveśaḥ, vairūpyaprasaṅgāt ||

8.2.3.7

snāpya kumāraṃ kariṣyata upaviṣṭasya śucinā''cchādya mātā prayacchedudakchirasam ||

8.2.3.7-2

homārambhātpūrvaṃ darbheṣupaviṣṭasya śucinā vastreṇācchādya dakṣiṇata upaviśya prayacchet ||

8.2.3.8

anupṛṣṭhaṃ gatvottarata upaviśet ||

8.2.3.8-2

darbheṣu mātā ||

8.2.3.9

hutvā kosīti tasya mukhyān prāṇanabhimṛśet ||

8.2.3.9.p1

udakchirasaṃ kumāraṃ svāṅke dhārayan prapadāntaṃ kṛtvā dvistisṛbhirvyāhṛtibhirhutvā kumārasya cakṣuṣī śrotre

8.2.3.9-2

nāsike cābhimṛśet ||

8.2.3.10

asāviti nāma kuryāttadeva mantrānte ||

8.2.3.10.p1

yatsoṣyantīhome tadeva | paridadātu viṣṇuśarmannitivat kuryāt | mantrānte'sauśabde na madhye

8.2.3.11

mātre ||

8.2.3.11-2

prayacchedudakchirasamiti śeṣaḥ ||

8.2.3.12

prathamamākhyāya ||

8.2.3.12-2

mātra ityanuvartate | prathamaśabdasya dvitīyāpekṣatvāt prathamaṃ guhyaṃ nāma māturuktvā dvitīyamapi vyāvahārikaṃ nāmedānīṃ brūyādityarthaḥ | tato brāhmaṇa bhojanam ||

8.2.3.13

viproṣyaṅgādaṅgāditi putrasya mūrdhānaṃ parigṛhṇīyāt ||

8.2.3.13-2

grāmāntare trirātra(rerātriva ityapipāṭhaḥ) muṣitvā yadā''gacchati tadā paritaḥ ubhābhyāṃ hastābhyāṃ gṛhṇīyāt | viproṣyāṅgāditi prāpte bahulavacanāddhrasvatvamasya bahuviṣayatvaṃ dyotayitum | ataḥ pratiputrametadviproṣya kartavyam ||

8.2.3.14

paśūnāṃ tvetyabhijighret ||

8.2.3.14-2

mūrdhanyabhijighret | asauśabde viṣṇuśarmannitivat brūyāt ||

8.2.3.15

tūṣaṇīṃ striyāḥ ||

8.2.3.15.p1

jātakarmādi caulāntaṃ mantravarjaṃ striyāḥ kuryāt | sāṅgastu homo nivartate mantrādilope devatoddeśasyāpi lopāt | mānave'pyuktaṃ-

8.2.3.15.p2

amantrakā tu kāryeyaṃ strīṇāmāvṛdaśeṣataḥ |

8.2.3.15.p3

saṃskārārthaṃ śarīrasya yathākālaṃ yathākramam || iti upanayanaṃ tu nāsti tatsthānāpannatayā vivāhasya

8.2.3.15-2

smaraṇāt | ato vivāhātprāganupanītatulyamācaret | ūrdhvaṃ tu bhartṛtulyaṃ ’sahadharmaścaryatām’iti vacanāt | upanayanābhāvānnādhyayanam | tadabhāvāttadarthā niyamā japāśca na santi | āhatya vihitāstu vacanabalādbhadantyeveti ||

8.2.3.16

tṛtīye varṣe caulam ||

8.2.3.16-2

atra jananādimāsagaṇanayā dvādaśamāsāssaṃvatsaraḥ, na caitrādiḥ ||

8.2.3.17

tatra nāpita uṣṇodakamādarśaḥ kṣuro vaudambharaḥ piñjūlya iti dakṣiṇataḥ ||

8.2.3.17-2

nāpito vapanakartā āyasakṣurapāṇiḥ ’āyasena pracchidya’iti vacanāt | uṣṇodakaṃ kaṃsapātrapūrṇaṃ, ādarśaḥ, kṣuraḥ audumbaro vā vikalpyate | darbhapiñjūlya ekaviṃśatiḥ etānyagnerdakṣiṇataḥ syuḥ ||

8.2.3.18

ānaḍuho gomayaḥ kṛsarassthālīpāko vṛthāpakvaityuttarataḥ ||

8.2.3.18-2

puṃgavaśakṛt, pākadharmarahito'gnyantaraśṛtastilamiśraḥ sthālīpākaścāgneruttarataḥ syātām ||

8.2.3.19

mātā ca kumāramādāya ||

8.2.3.19-2

pṛthaṅnirdeśaḥ kurtaruttarataḥ upaveśanārthaḥ māturna darbhāsanam | cakāraḥ uttarata ityasyānukarṣaṇārthaḥ| etannāpitādisthāpanaṃ brahmopaveśanādūrdhvaṃ syāt | etānyahomārthāni | ataḥ striyā api syuḥ | avyāvṛttiravyavāyaśca teṣāṃ nāvaśyaṃ syātām | tathā pariṣecane'pi nābhipariharaṇam ||

8.2.3.20

hutvā'yamāgāditi nāpitaṃ prekṣetsavitāraṃ dhyāyan ||

8.2.3.20.p1

prapadāntaṃ kṛtvā mātṛprayukte kumāre'nvārabdhe vyāhṛtibhistisṛbhirhutvā punassamastāntābhiścatasṛbhirhutvā

8.2.3.20-2

’ayamāgāt"iti nāpitaṃ prekṣet savitāraṃ dhyāyan ||

8.2.3.21

uṣṇenetyuṣṇodakaṃ prekṣedvāyuṃ dhyāyan ||

8.2.3.21-2

vāyuṃ manasā dhyāyan ||

8.2.3.22

āpa ityundet ||

8.2.3.22-2

dakṣiṇataḥ keśān uṣṇodakena kledayet ||

8.2.3.23

viṣṇorityādarśaṃ prekṣedaudumbaraṃ vā ||

8.2.3.23-2

spaṣṭam ("odumbaraṃ tāmramadyaṃ"ityādhikaḥ pāṭhaḥ kvacit) ||

8.2.3.24

oṣadhaya iti darbhapiñjūlīssaptordhvāgrā abhinidhāya ||

8.2.3.24-2

keśaissaṃhatya ||

8.2.3.25

svadhita ityādarśena kṣureṇaudumbareṇa vā ||

8.2.3.25-2

darbhāgrayuktān keśānanyatareṇa saṃyojayedityarthaḥ ||

8.2.3.26

yena pūṣeti dakṣiṇatastriḥ prāñcaṃ prohet ||

8.2.3.26-2

ādarśena kṣurṇaudumbareṇa vā keśān darbhāgirasaṃyuktāṃstrissaṃmṛjyādityarthaḥ | mantrasyāpi trirāvṛttiḥ ||

8.2.3.27

sakṛdāyasena pracchidyānaḍuhe gomaye keśān kuryāt ||

8.2.3.27-2

amantrakametat ||

8.2.3.28

undanaprabhṛtyevaṃ paścāduttarataśca ||

8.2.3.28-2

spaṣṭam ||

8.2.3.29

tryāyuṣamiti putrasya mūrdhānaṃ parigṛhya japet ||

8.2.3.29-2

ubhābhyāṃ hastābhyāṃ parito gṛhītvā ||

8.2.3.30

udaṅṅutsṛpya kuśalī kārayedyathāgotrakulakalpam ||

8.2.3.30-2

vapanaṃ kārayennāpitena | gotrādivaśena śikhāvyavasthā smaryate, tadanusāreṇa nāpitaṃ saṃpreṣya homaṃ samāpayet ||

8.2.3.31

araṇye kśānnikhaneyuḥ ||

8.2.3.31-2

sarvān keśān gomayena pracchādya karmakārā nikhaneyuḥ ||

8.2.3.32

stamebe nidadhatyeke ||

8.2.3.32-2

darbhastambe ||

8.2.3.33

gaurdakṣiṇā ||

8.2.3.33.p1

brahmaṇe deyā | atredaṃ cintyate-ete garbhādhānādayasaṃskārāśśarīraṃ saṃskurvanta ssarveṣvadṛṣṭārtheṣu karmasu yogyatātiśayaṃ kurvanti | phalātiśayo yogyatātiśaye ca | na punarayogyasyaiva yogyatāṃ kurvanti saṃskāravantamabhinirdiśya puruṣamātrasyaiva karmaṇāṃ vidhānāt svata eva vidyamānatvādyogyatāyāḥ | nāpyakiñcitkarāḥ, ānarthakyaprasaṃgāt | nāpi svata eva puruṣārtāḥ saṃskāraśrutivirodhāt | yogyatātiśayastu saṃbhavati yathā pānīyasya gandhādi kṣurādeśca taikṣṇyādi | caulaparyantāssarve saṃskārā ātakrāntasvakālā upanayāt prāgeva kālātipattiprāyaścittaṃ kṛtvā kartavyaḥ | ūrdhvaṃ tvakṛtānāṃ lopa eva ’taddvitīyaṃ janma’ iti janmāntaravyapadeśāt | saṃskāreṣu dviprakāraṃ śāstramasti ekaṃ piturupadaśekaṃ putramutpādayet saṃskuryācceti | aparaṃ putrasyaite saṃskārā ātmārthatayā kartavyā iti |

8.2.3.33.p2

nanvasvavyāpāre kathaṃ prāmāṇyam | satyaṃ, yadi vyāpārakartṛtā bodhyā syāt, karmajanyasyahi puruṣārthasya puruṣaśeṣatayā janmatā śabdena bodhyate | sā ca kadācit svavyāpārāt syāt kadācitparavyāpārāt syāt | iyānviśeṣaḥ svavyāpāre tatsiddhaye svayameva pravartate | paravyāpāretu yadi svādhikārādeva pravartamānamanyaṃ labhate tadodāste prasaṅgāt kāryasiddhiḥ | alābhe tu svayameva prayojayati kenāpyupāyena | nanu asau śiśutvātpratipattuṃ na śaknoti garbhādhānādyavasthāyāṃ tu sutarāṃ pratipattyasaṃbhavaḥ | satyaṃ, yadi yasyaiva phalaṃ tasyaiva pratipattyutpādakatvena śabdasya prāmāṇyaṃ syāt |’svargakāmo yajeta’iti svargakāmina idaṃ kartavyamiti tasyānyasya cāviśeṣeṇa pramitiṃ janayatyeva śāstramubhayorapi pramāṇameva | iyānviśeṣaḥ-svargakāmaścet mamedaṃ kartavyamiti pratipadyate | anyaścet svargakāmina idamiti pratipadyate na mamedamiti kāmasadasattvopādhinimitto'sau bhedo na śabdasya tatra vyāpāraḥ | ataḥ pitā tasya kartavyaṃ śāstreṇa niścityātmanaścāvaśyaṃ kartavyatāṃ pratipadya tatkaroti, piturabhāve yaḥ tadrakṣaṇe'dhikṛtaḥ | tadabhāve yaḥ paropakāraṃ kartuṃ

8.2.3.33-2

pravṛttaḥ, yo vā taṃ pratyātmano gurutvamicchati, hitaiṣī vā kaścit kuryāt kārayedvā | svādhikārapravṛttaścedātmīyameva dravyaṃ brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadyāt | tatkāryapravṛttaścetkumārasya yatsvaṃ tadeva ||

8.2.3.33-2.p1

iti rudraskandakṛtāyāṃ khādiragṛhyavṛttau dvitīyasya paṭalasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (1)