Khadiragrihyasutra 8.2.3
Khādiragṛhyasūtravṛtti 8.2.3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.2.3.9 — 1 part
- 8.2.3.10 — 1 part
- 8.2.3.15 — 3 parts
- 8.2.3.20 — 1 part
- 8.2.3.33 — 2 parts
- 8.2.3.33-2 — 1 part
8.2.3.4
yatte susīma iti tisṛbhirupasthāyodañcaṃ mātre pradāya yadada ityapāmañjalimavasiñcet ||
8.2.3.4-2
udañcaṃ udakchirasam | prātaḥkāle pātreṇa pūrṇaṃ gṛhītā āpaḥ syustābhirdarbheṣu dakṣiṇatastiṣṭhan brāhmaṇo'ñjaliṃ pūrayet, te bhūmāvavasiñcet ||
8.2.3.5
dvistūṣṇīm ||
8.2.3.5-2
amantrakaṃ dviravasiñcet ||
8.2.3.6
jananādūrdhvaṃ daśarātrācchatarātrātsaṃvatsarādvā nāma kuryāt ||
8.2.3.6-2
jananādivasādūrdhvaṃ yo daśarātraḥ tasmādūrdhvaṃ yadahastasminnityarthaḥ | dvādaśe'hanīti yāvat | evamuttarayoḥ pakṣayoḥ | nātrodagayanapūrvapakṣādaraḥ, kvacitsambhavasyaniyatatvāt | asambhave'pi na tadvaśena kālaviniveśaḥ, vairūpyaprasaṅgāt ||
8.2.3.7
snāpya kumāraṃ kariṣyata upaviṣṭasya śucinā''cchādya mātā prayacchedudakchirasam ||
8.2.3.7-2
homārambhātpūrvaṃ darbheṣupaviṣṭasya śucinā vastreṇācchādya dakṣiṇata upaviśya prayacchet ||
8.2.3.8
anupṛṣṭhaṃ gatvottarata upaviśet ||
8.2.3.8-2
darbheṣu mātā ||
8.2.3.9
hutvā kosīti tasya mukhyān prāṇanabhimṛśet ||
8.2.3.9.p1
udakchirasaṃ kumāraṃ svāṅke dhārayan prapadāntaṃ kṛtvā dvistisṛbhirvyāhṛtibhirhutvā kumārasya cakṣuṣī śrotre
8.2.3.9-2
nāsike cābhimṛśet ||
8.2.3.10
asāviti nāma kuryāttadeva mantrānte ||
8.2.3.10.p1
yatsoṣyantīhome tadeva | paridadātu viṣṇuśarmannitivat kuryāt | mantrānte'sauśabde na madhye
8.2.3.11
mātre ||
8.2.3.11-2
prayacchedudakchirasamiti śeṣaḥ ||
8.2.3.12
prathamamākhyāya ||
8.2.3.12-2
mātra ityanuvartate | prathamaśabdasya dvitīyāpekṣatvāt prathamaṃ guhyaṃ nāma māturuktvā dvitīyamapi vyāvahārikaṃ nāmedānīṃ brūyādityarthaḥ | tato brāhmaṇa bhojanam ||
8.2.3.13
viproṣyaṅgādaṅgāditi putrasya mūrdhānaṃ parigṛhṇīyāt ||
8.2.3.13-2
grāmāntare trirātra(rerātriva ityapipāṭhaḥ) muṣitvā yadā''gacchati tadā paritaḥ ubhābhyāṃ hastābhyāṃ gṛhṇīyāt | viproṣyāṅgāditi prāpte bahulavacanāddhrasvatvamasya bahuviṣayatvaṃ dyotayitum | ataḥ pratiputrametadviproṣya kartavyam ||
8.2.3.14
paśūnāṃ tvetyabhijighret ||
8.2.3.14-2
mūrdhanyabhijighret | asauśabde viṣṇuśarmannitivat brūyāt ||
8.2.3.15
tūṣaṇīṃ striyāḥ ||
8.2.3.15.p1
jātakarmādi caulāntaṃ mantravarjaṃ striyāḥ kuryāt | sāṅgastu homo nivartate mantrādilope devatoddeśasyāpi lopāt | mānave'pyuktaṃ-
8.2.3.15.p2
amantrakā tu kāryeyaṃ strīṇāmāvṛdaśeṣataḥ |
8.2.3.15.p3
saṃskārārthaṃ śarīrasya yathākālaṃ yathākramam || iti upanayanaṃ tu nāsti tatsthānāpannatayā vivāhasya
8.2.3.15-2
smaraṇāt | ato vivāhātprāganupanītatulyamācaret | ūrdhvaṃ tu bhartṛtulyaṃ ’sahadharmaścaryatām’iti vacanāt | upanayanābhāvānnādhyayanam | tadabhāvāttadarthā niyamā japāśca na santi | āhatya vihitāstu vacanabalādbhadantyeveti ||
8.2.3.16
tṛtīye varṣe caulam ||
8.2.3.16-2
atra jananādimāsagaṇanayā dvādaśamāsāssaṃvatsaraḥ, na caitrādiḥ ||
8.2.3.17
tatra nāpita uṣṇodakamādarśaḥ kṣuro vaudambharaḥ piñjūlya iti dakṣiṇataḥ ||
8.2.3.17-2
nāpito vapanakartā āyasakṣurapāṇiḥ ’āyasena pracchidya’iti vacanāt | uṣṇodakaṃ kaṃsapātrapūrṇaṃ, ādarśaḥ, kṣuraḥ audumbaro vā vikalpyate | darbhapiñjūlya ekaviṃśatiḥ etānyagnerdakṣiṇataḥ syuḥ ||
8.2.3.18
ānaḍuho gomayaḥ kṛsarassthālīpāko vṛthāpakvaityuttarataḥ ||
8.2.3.18-2
puṃgavaśakṛt, pākadharmarahito'gnyantaraśṛtastilamiśraḥ sthālīpākaścāgneruttarataḥ syātām ||
8.2.3.19
mātā ca kumāramādāya ||
8.2.3.19-2
pṛthaṅnirdeśaḥ kurtaruttarataḥ upaveśanārthaḥ māturna darbhāsanam | cakāraḥ uttarata ityasyānukarṣaṇārthaḥ| etannāpitādisthāpanaṃ brahmopaveśanādūrdhvaṃ syāt | etānyahomārthāni | ataḥ striyā api syuḥ | avyāvṛttiravyavāyaśca teṣāṃ nāvaśyaṃ syātām | tathā pariṣecane'pi nābhipariharaṇam ||
8.2.3.20
hutvā'yamāgāditi nāpitaṃ prekṣetsavitāraṃ dhyāyan ||
8.2.3.20.p1
prapadāntaṃ kṛtvā mātṛprayukte kumāre'nvārabdhe vyāhṛtibhistisṛbhirhutvā punassamastāntābhiścatasṛbhirhutvā
8.2.3.20-2
’ayamāgāt"iti nāpitaṃ prekṣet savitāraṃ dhyāyan ||
8.2.3.21
uṣṇenetyuṣṇodakaṃ prekṣedvāyuṃ dhyāyan ||
8.2.3.21-2
vāyuṃ manasā dhyāyan ||
8.2.3.22
āpa ityundet ||
8.2.3.22-2
dakṣiṇataḥ keśān uṣṇodakena kledayet ||
8.2.3.23
viṣṇorityādarśaṃ prekṣedaudumbaraṃ vā ||
8.2.3.23-2
spaṣṭam ("odumbaraṃ tāmramadyaṃ"ityādhikaḥ pāṭhaḥ kvacit) ||
8.2.3.24
oṣadhaya iti darbhapiñjūlīssaptordhvāgrā abhinidhāya ||
8.2.3.24-2
keśaissaṃhatya ||
8.2.3.25
svadhita ityādarśena kṣureṇaudumbareṇa vā ||
8.2.3.25-2
darbhāgrayuktān keśānanyatareṇa saṃyojayedityarthaḥ ||
8.2.3.26
yena pūṣeti dakṣiṇatastriḥ prāñcaṃ prohet ||
8.2.3.26-2
ādarśena kṣurṇaudumbareṇa vā keśān darbhāgirasaṃyuktāṃstrissaṃmṛjyādityarthaḥ | mantrasyāpi trirāvṛttiḥ ||
8.2.3.27
sakṛdāyasena pracchidyānaḍuhe gomaye keśān kuryāt ||
8.2.3.27-2
amantrakametat ||
8.2.3.28
undanaprabhṛtyevaṃ paścāduttarataśca ||
8.2.3.28-2
spaṣṭam ||
8.2.3.29
tryāyuṣamiti putrasya mūrdhānaṃ parigṛhya japet ||
8.2.3.29-2
ubhābhyāṃ hastābhyāṃ parito gṛhītvā ||
8.2.3.30
udaṅṅutsṛpya kuśalī kārayedyathāgotrakulakalpam ||
8.2.3.30-2
vapanaṃ kārayennāpitena | gotrādivaśena śikhāvyavasthā smaryate, tadanusāreṇa nāpitaṃ saṃpreṣya homaṃ samāpayet ||
8.2.3.31
araṇye kśānnikhaneyuḥ ||
8.2.3.31-2
sarvān keśān gomayena pracchādya karmakārā nikhaneyuḥ ||
8.2.3.32
stamebe nidadhatyeke ||
8.2.3.32-2
darbhastambe ||
8.2.3.33
gaurdakṣiṇā ||
8.2.3.33.p1
brahmaṇe deyā | atredaṃ cintyate-ete garbhādhānādayasaṃskārāśśarīraṃ saṃskurvanta ssarveṣvadṛṣṭārtheṣu karmasu yogyatātiśayaṃ kurvanti | phalātiśayo yogyatātiśaye ca | na punarayogyasyaiva yogyatāṃ kurvanti saṃskāravantamabhinirdiśya puruṣamātrasyaiva karmaṇāṃ vidhānāt svata eva vidyamānatvādyogyatāyāḥ | nāpyakiñcitkarāḥ, ānarthakyaprasaṃgāt | nāpi svata eva puruṣārtāḥ saṃskāraśrutivirodhāt | yogyatātiśayastu saṃbhavati yathā pānīyasya gandhādi kṣurādeśca taikṣṇyādi | caulaparyantāssarve saṃskārā ātakrāntasvakālā upanayāt prāgeva kālātipattiprāyaścittaṃ kṛtvā kartavyaḥ | ūrdhvaṃ tvakṛtānāṃ lopa eva ’taddvitīyaṃ janma’ iti janmāntaravyapadeśāt | saṃskāreṣu dviprakāraṃ śāstramasti ekaṃ piturupadaśekaṃ putramutpādayet saṃskuryācceti | aparaṃ putrasyaite saṃskārā ātmārthatayā kartavyā iti |
8.2.3.33.p2
nanvasvavyāpāre kathaṃ prāmāṇyam | satyaṃ, yadi vyāpārakartṛtā bodhyā syāt, karmajanyasyahi puruṣārthasya puruṣaśeṣatayā janmatā śabdena bodhyate | sā ca kadācit svavyāpārāt syāt kadācitparavyāpārāt syāt | iyānviśeṣaḥ svavyāpāre tatsiddhaye svayameva pravartate | paravyāpāretu yadi svādhikārādeva pravartamānamanyaṃ labhate tadodāste prasaṅgāt kāryasiddhiḥ | alābhe tu svayameva prayojayati kenāpyupāyena | nanu asau śiśutvātpratipattuṃ na śaknoti garbhādhānādyavasthāyāṃ tu sutarāṃ pratipattyasaṃbhavaḥ | satyaṃ, yadi yasyaiva phalaṃ tasyaiva pratipattyutpādakatvena śabdasya prāmāṇyaṃ syāt |’svargakāmo yajeta’iti svargakāmina idaṃ kartavyamiti tasyānyasya cāviśeṣeṇa pramitiṃ janayatyeva śāstramubhayorapi pramāṇameva | iyānviśeṣaḥ-svargakāmaścet mamedaṃ kartavyamiti pratipadyate | anyaścet svargakāmina idamiti pratipadyate na mamedamiti kāmasadasattvopādhinimitto'sau bhedo na śabdasya tatra vyāpāraḥ | ataḥ pitā tasya kartavyaṃ śāstreṇa niścityātmanaścāvaśyaṃ kartavyatāṃ pratipadya tatkaroti, piturabhāve yaḥ tadrakṣaṇe'dhikṛtaḥ | tadabhāve yaḥ paropakāraṃ kartuṃ
8.2.3.33-2
pravṛttaḥ, yo vā taṃ pratyātmano gurutvamicchati, hitaiṣī vā kaścit kuryāt kārayedvā | svādhikārapravṛttaścedātmīyameva dravyaṃ brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadyāt | tatkāryapravṛttaścetkumārasya yatsvaṃ tadeva ||
8.2.3.33-2.p1
iti rudraskandakṛtāyāṃ khādiragṛhyavṛttau dvitīyasya paṭalasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (1)
- Khādiragṛhyasūtra — Khādira, Sanskrit