Mekhala 16
Mekhalā 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.1 — 3 parts
16.1.1
bhūrvā pīvānabhiśastipāvā śataṃ ca jīva śaradaḥ purucī rāyaśca pūṣannupasaṃvyayasva || parīmaṃ somaṃ tejase mahe śrotrāya dadhmase yathainaṃ jarasaṃ nayajjyokśrotrāya jāgarajjyokśrotre'dhijāgaradi ( tibrāhmaṇasya ) parīmamindramojase mahe kṣatrāya dadhmase yathainaṃ jarasaṃ nayajjyokkṣetrāya
jāgarajjyokkṣetredhijāgaradi [ti rājanyasya] parīmaṃ manumāyuṣe mahe poṣāya dadhmase yathainaṃ jarasaṃ nayajjyokpoṣāya
jāgarajjyokpoṣedhijāgaradi [ti vaiśyasya] parīdaṃ vāso
dhiyāḥ svastaye bhavā pīvāna'bhiśastipāvā śataṃ ca
jīva śaradaḥ savīro vasūni cogro vibhajasva jīvanniti
( parihitavāsasamanumantrayate ) || yoge yoge tavastaraṃ vāje vāje havāmahe | sakhāyamindramūtaye || yuvā suvāsāḥ
parivīta āgātsa ucchreyānbhavati jāyamānaḥ | taṃdhīrāsaḥ kavaya unnayanti svādhyo manasā devayantaḥ
( tataḥ kṛtācamanam | ) yajñopavītamiti " brahmasūtraṃ
paridhāpayati" || yajñopavītaṃ paramaṃ pavitraṃ prajāpateryatsasahajaṃ purastāt | āyuṣyamagryaṃ pratimuñca śubhraṃ yajñopavītaṃ balamastu tejaḥ || yajñopavītamasi yajñasya tvopavītenopanahyāmi || “tataḥ kṛtācamanam” || pavitrapāṇiḥ | ābrahmanniti lalāṭe tilakaṃ kārayitvā | yadābadhnan agnisabhi dakṣiṇamānīya | ehyāśmānamātiṣṭhāśmeva tvaṃ
sthiro bhava | kṛṇvanti viśvedevā āyuṣṭe śaradaḥ śatam | iti “dakṣiṇena padānmānamāsthāpayati” mama vrate hṛdayaṃ te dadāmi mama cittamanu cittaṃ te astu
mama vācamekavrato juṣasva bṛhaspatistvā yunaktu mahyami
(ti nābhideśādūrdhvaṃ pāṇinonmārṣṭi) || dadhikrāvṇo
“iti trirdadhirbhakṣayitvā” || dadhi krāvṇo akāriṣaṃ
16.1.2
jiṣṇo aśvasya vājinaḥ | surabhi no mukhā karatprā
ṇa āyūṃṣi tāriṣat || “brahmacaryyamāgāmupa mā nayasve
ti vācayitvā ||” [paścādagnerdarbheṣūvāsīnaṃ kṛtapādopasaṃgrahaṇaṃ guruḥ praṇavaṃ vyāhṛtīścādhyāpayati ] || “adhīhi
bhoḥ ! vyāhṛtīrme bhavānanubravītu” || praṇavasya ṛṣirbrahmā gāyatrī chanda eva ca | devo'gnirvyāhṛtiṣu ca viniyogaḥ prakīrtitaḥ || prajāpatervyāhṛtayaḥ pūrvasya parameṣṭhinaḥ | vyastāścaiva samastāśca brāhmamakṣaramomiti
vyāhṛtīnāṃ samastānāṃ daivataṃ tu prajāpatiḥ | vyastānāmayamagniśca vāyuḥ sūryaśca devatāḥ || chandaśca vyāhṛtīnāmekākṣarāṇāmuktākhyaṃ, dvyakṣarāṇāmatyuktākhyāmi (ti bodhayitvā | “oṃ bhūrbhuvaḥsvaḥ” [iti trirvācayati] | iyaṃ
duruktādi (ti vācayanmekhalāṃ triguṇāṃ tripradakṣiṇāmābadhnāti |) iyaṃ duruktātparibādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī
ma āgāt | prāṇāpānābhyāṃ balamābhajantī sakhā devī subhagā mekhaleyam || ṛtasya goptrī tapasastarutrī
ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātim | sā naḥ samantamanu
parehi bhadre bhartāraste mekhale mā riṣāma || śraddhāyā
duhitā tapasodhrijātā svasarṣīṇāṃ mantrakṛtāṃ babhūva
sā mā mekhale parirerihasva mayi dehi tapaindriyaṃ ca
(iti vācayanmekhalāmāvadhnāti) “mauñjīṃ trivṛtāṃ brāhmaṇārya | maurvī dhanurjyām̐ rājanyāya | sautrīṃ vaiśyāya”
cittasya samosi dainyo granthirasi mā visrase ( iti triguṇāṃ pravarasaṃkhyayā vā granthi kṛtvā ) || “mitrasya cakṣurityajinam” || mitrasya cakṣurddharuṇaṃ balāya
16.1.3
tejo yaśasvī sthaviraṃ samṛddham | anāhanasyaṃ vasanaṃ cariṣṇu parīdaṃ vājyajinaṃ dadheyami (ti vācayannaiṇeyaṃ carma brāhmaṇāya prayacchati | vaiyāghraṃ rājanyāya | rauravaṃ vaiśyāya ) || taccakṣuri [ tyādityamupasthāpayati ] || taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat | paśyema śaradaḥ śataṃ
jīvema śaradaḥ śatam || “ko nāmāsītyukte | abhivādane prokte” | asau ahaṃ bhori “ti pratyāha” || guroḥ pādāvupasaṃgṛhya brahmacāryabhivādayate | yathā | [ abhivādaye devaśarmāhaṃ bhoḥ | “ityevamabhivādayate”
āyuṣmānbhava saumya devaśarma 3 n “iti pratyabhivādanam” || ] vyatastapāṇinā kāryamupasaṃgrahaṇaṃ guroḥ
savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ || akāraścāsya nāmnonte vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ | yo na
vettyabhivādasya vipraḥ pratyabhivādanam || nābhivādyaḥ
sa viduṣā yathā śūdrastathaiva saḥ || devasya tvā savituḥ
prasave śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmi
amukasvāmin ! upanaye'sau savitā te hastamagṛhīt amukachanda ! agnirācāryyastavāmukasvāmin | kastvavāṃ ka
mupanaye'sau amukaśarman ! kāya tvā paridadhāmi amukadeva ! kasya brahmacāryyasi | prāṇasya brahmacāryyasmī
"ti pratyāha" | evaṃ | prajāpataye tvā paridadhāmi
devāya tvā savitre paridadāmi | bṛhaspataye tvā paridadhāmi amukadatta ! || deva ! savitareṣa te brahmacārī taṃ
gopāya sudīrghāya sa mā mṛta
16.2
agniputraiṣa te0
16.3
vāyuputra0
16.4
sūryyaputra0
16.5
viṣṇuputraiṣa te0
16.6
brahmaputraiṣa te0
Linked texts (3)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit
- Nityakarmavidhi (Laugākṣi) — Laugākṣi, Sanskrit
- Paippalādasaṃhitā — Sanskrit