Pramāṇa · Search · About · API

Paraskaragrihyasutra 31

Pāraskaragṛhyasūtrabhāṣya 31

Language
Sanskrit

31.9

prāgādinirūpakāvadhitvena madhye bhūtagṛhyebhyo balidānamityavasīyate | naca parjanyādīnāmeva bhūtagṛhyateti vācyam | parjanyapadārthāntargatatattaddigavasthitavāyvādīnāṃ ca pṛthagdevatātvānāpatteḥ | tathā ca yathādhikaraṇabhedādevatvaṃ bhidyate tathā nāmabhedādapi devatvabhedaḥ | naca parjanyādyudeśyakadravyatyāgenaiva bhūtagṛhyodeśyakadravyatyāgasya jātatvātikamarthaṃ pṛthak taddānamiti vācyam | bhavanmate parjanyāderbhūtagṛhyapadavācyatayā bhūtagṛhyodeśyakadānasyaiva parjanyodeśyakadānatayā kimarthaṃ parjanyādyudeśakānekabalidānaṃ gauravāt | brahmādīnāṃ bhūtagṛhyatāyāṃ niyāmakābhāvāceti na kiṃcidetat | maṇika iti sāmīpyasaptamī maṇikasamīpe prāksaṃsthaṃ balitrayaṃ dadyāt balidānaṃ cānne udakamāsicya sodakamardhāhutipramāṇam | tadyathā | gṛhamadhye bhūtagṛhyebhyo namaḥ idaṃ bhūtagṛhyebhyaḥ | maṇikasamīpe parjanyāya namaḥ idaṃ parjanyāya | aṅgo namaḥ idamaṅgaḥ | pṛthivyai namaḥ idaṃ pṛthivyai | etadbalitrayaṃ prāksaṃstham | 'dhātre...ryayoḥ' dvārye dvāraśākhe dakṣiṇottare yadi prāgdvāraṃ dakṣiṇadvāraṃ cetpratyakpūrve tayoḥ| tadyathā | dhātre namaḥ idaṃ dhātre vidhātre namaḥ idaṃ vidhātre | 'prati...śāṃ ca' madhye dattādbhūtagṛhyavaleḥ, diśaṃdiśaṃ prati iti pratidiśaṃ vāyave diśāṃ ca | cakāraḥ pratidiśamityasyānukarṣaṇārthaḥ: tathā ca yasyāṃ vāyave dattaṃ tasyai diśe dattvā digantare vāyave diśe ca dadyādityarthaḥ | tadyathā vāyave namaḥ prācyai diśe namaḥ | madhyavaleḥ prācyāmidaṃ vāyave idaṃ prācyai | evaṃ sarvatra | madhyavalerdakṣiṇasyāṃ gatvā | vāyavenamaḥ dakṣiṇādiśe namaḥ | evaṃ pratīcyāṃ vāyave namaḥ pratīcyai diśe namaḥ | tata udīcyāṃ vāyave namaḥ udīcyai diśe namaḥ | tato madhyabaleḥ prācyāṃ vāyave dattāduttarataḥ punarvāyave nama iti baliṃ dattvā tyāgaṃ vidhāyordhvaṃ nirīkṣannūrdhvāyai diśe nama iti tiṣṭhanbalidvayaṃ dadyāt | tata upaviśyādhastādvilokayanvāyave namaḥ avācyai diśe nama iti balidvayaṃ dadyāt | 'madhye...ryāya' madhyabaleruttarataḥ prāksaṃsthaṃ brahmaṇe namaḥ antarikṣāya namaḥ sūryāya nama iti balitrayaṃ dadyāt | 'viśve...ttaraḥ' teṣāṃ brahmādivalīnāmuttarasyāṃ viśvebhyo devebhyo namaḥ viśvebhyo bhūtebhyo namaḥ iti balī dadyāt | 'uṣa...paraṃ' cakārāntayoruttare uṣase namaḥ bhūtānāṃ pataye namaḥ | 'pitṛ...gataḥ' brahmādibalitrayasya dakṣiṇataḥ apasavyaṃ kṛtvā savyaṃ jānvācya pitṛtīrthena pitṛbhyaḥ svadhā nama iti baliṃ dadyāt | udakasparśaḥ | ayaṃ caikabalidānātmā pitṛyajñaḥ pāraskaramate | anye tu ṣaṭdaivataṃ nityaśrāddhaṃ pitṛyajñamāhuḥ | 'pā...tata iti' vāyavyakoṇe | adhvaryupakṣe yajamānasya pitṛbhya iti kīrtanam | prācyādinirūpakatā commarityāhuḥ | 'udbha...ta iti' agraṃ ṣoḍaśagrāsamitaṃ caturśasaṃ vā aśaktau śaktau tu tṛptiparyaṃtaṃ vaiśvadevādanāduddhṛtyopavītaṃ kaṇṭhe kṛtvā manuṣyatīrthena tadannamudakapūrvaṃ brāhmaṇahaste dadyāt hanta ta iti | ayaṃ nṛyajñaḥ | pitṛyajñasya śrāddharūpatve pitṛmātāmahādiṣaṭkodeśena candanārcitamudaṅmukhopaviṣṭaṃ bhojayet kecitu paścamahāyajñasāṃgatārthaṃ brāhmaṇaṃ bhojayedityāhuḥ | tataḥ kākādibaliḥ | tadyathā | aindravāruṇavāyvyā yāmyā vai nairṛtāstathā | vāyasāḥ pratigṛhṇantu bhūmyāṃ piṇḍaṃ mayārpitam | idaṃ vāyusebhyaḥ | śvānau dvau śyāmaśabalau vaivasvatakulodbhavau | tābhyāṃ piṇḍaṃ pradāsyāmi syātāmetāvahiṃsakau | idaṃ śvabhyaḥ | devā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi siddhāśca yakṣoragadaityasaṃghāḥ | pretāḥ piśācāstaravaḥ samastā ye cānnamicchanti mayā pradattam | idaṃ devādibhyaḥ | pipīlikāḥ kīṭapataṅgakādyā bubhukṣitāḥ karmanibandhabaddhāḥ | tṛptyarthamannaṃ hi mayā pradattaṃ teṣāmidaṃ te muditā bhavantu || idaṃ pipīlikādibhyaḥ | iti bahirbalidānam | tarpaṇātprāk brahmayajñaścenna kṛtaḥ tadānīṃ kartavyaḥ | kecittu pitṛtṛyajñātpūrvaṃ brahmayajña ityāhuḥ | tathā ca śrutiḥ yajñaśrutijapaḥ prokto brahmayajñastu sa ca smṛtaḥ | sa cārvāk tarpaṇātkāryaḥ paścādvā prātarāhute | vaiśvadevāvasāne vā nānyatretyanimittaka iti | 'yathā...ran' brahmacārisaṃnyāsiprabhṛtīnāṃ śāstraniṣiddhaṃ madhvādi tadanyadyasya yaddhitaṃ tattasyārham | arhamucitamanatikramyeti

Linked texts (1)