Paraskaragrihyasutra 42.3
Gṛhyasūtraprakāśikā 42.3
- Language
- Sanskrit
42.3.1
samuccīyate | atra sāmānyo'pi strīśabdaḥ pitrādisaṃnidhānāt mātrādiparo'vasīyate | 'upa'...'llaṅśca' na kevalaṃ strībhyaḥ piṇḍāndyāt kiṃ tu upasecanaṃ ca kuryāt | kayā surayā madyena | kāsu karṣūṣu avaṭeṣu na kevalaṃ surayā tarpaṇena ca tarpayatyaneneti tarpaṇasādhanaṃ saktvādi tena | cakāra upasecanakriyāsamuccayārthaḥ karaṇādhikaraṇayośceti lyuḍanto'tra tarpaṇaśabdaḥ | traikakudaṃ sauvīrāñjanamiti prasiddhaṃ tadalābhe laukikaṃ kajjalam anulepanaṃ sugandhidravyaṃ candanādi, srajaḥ apratiṣiddhasurabhipuṣpamālāḥ | cakāro dyāditi kriyāsamuccayārthaḥ | 'ācā'...'cchan' yadi kāmayeta tadā ācāryāya antevāsibhyaśca śiṣyebhyaḥ piṇḍān dyāt | yadi te anapatyāḥ syuḥ | 'madhyā'...'kāṣṭakā' evamaṣṭakātrayaṃ sāmānyato viśeṣataścānuvidhāya pitryetyudeśakramaprāptāṃ viśeṣataścaturthīmaṣṭakāmāha madhyā madhye varṣe vṛṣṭikāle prauṣṭhapadyā urdhvamaṣṭamītyarthaḥ | turīyā caturthī śākāṣṭakā śākena kālaśākākhyena nirvartyā aṣṭakā śākāṣṭakā | iti sūtrārthaḥ || || athāṣṭakākarmapaddhatiḥ | tatra mārgaśīrṣyā urdhvaṃ kṛṣṇāṣṭamyāṃ mātṛpūjāpūrvamābhyudayikaśrāddhaṃ vidhāya āvasathyāgnau karma kuryāt | keṣāṃcinmate aṣṭakākarmasu ābhyudayikaṃ nāsti | nāṣṭakāsu bhavecchrāddhamiti vacanāt | tatra brahmopaveśanādiprāśanānte viśeṣaḥ | taṇḍulānantaraṃ pūrvamaupāsanāgnisiddhasyaivāpūpasyāsādanaṃ prokṣaṇaṃ ca prokṣaṇakāle |
42.3.2
tatrājyabhāgāntaṃ karma kṛtvā triḥ śatsavasāra ityevamādyā daśāhutīrhutvā sthālīpākena śāntāpṛthivītyādibhiścaturbhirmantraiścatasra āhutīrhutvā apūpādindrāya svāhetyekāmāhutiṃ dattvā sthālīpākādapūpācca sviṣṭakṛte juhoti | tadyathā ājyabhāgānantaraṃ triḥ śatsavasāra upayanti niṣkṛtadsamānaṃ ketuṃ pratimuccamānāḥ | ṛtūm̐stanvate kavayaḥ prajānatīrmadhye chandasaḥ pariyanti bhāsvatīḥ svāhā idaṃ svasrabhyo0 | jyotiṣmatī pratimuccate nabho rātrī devī sūryasya vratāni | viśyanti paśavo jāyamānā nānārūpā māturasyā upasthe svāhā idadḥ rātryai0 | ekāṣṭakā tapasā tapyamānā jajāna garbhaṃ mahimānamindram | tena dasyūmyaḥ sahanta devā hantāsurāṇāmabhavacchacībhiḥ svāhā idamaṣṭakāyai0 | anānujāmanujāṃ māmakatta satyaṃ vadantyanviccha etat | bhūyāsamasya sumatau yathā yūyamanyā vo anyāmatimāprayukta svāhā | idadḥ rātrībhyo0 | abhūnmama sumatau viśvavedā āṣṭa pratiṣṭhāmavidaddhi gādham | bhūyāsamasya sumatau yathā yūyamanyābo anyāmatimāprayukta svāhā | idadḥ rātrībhyo0 | paścavyuṣṭīranupaścadohā gāṃ paścanānnīmṛtavo'nupaśca | paścadiśaḥ paścadaśena krutāḥ samānamūrdhnīradhilokamekathaṃsvāhā | idadḥ rātrībhyo0 | ṛtasya garbhaḥ prathamā vyuṣiṣyapāmekā mahimānaṃ vibharti | sūryasyaikā carati niṣkṛteṣu dharmasyaikā savitaikāṃ niyacchatu svāhā | idadḥ rātryai0 | yā prathamā vyaucchatsā dhenurabhavadyame | sā naḥ payasvatī dhukṣvottarāmuttarāḷaṃ samāḷaṃ svāhā || idadḥ rātryai0 || śukraṛṣabhā nabhasā jyotiṣāgādviśvarūpā śabalīramiketuḥ |
42.3.3
samānamartha॰ svapasyamānā bibhratī jarāmajara uṣa āgātsvāhā | idadḥ rātryai0 | ṛtūnāṃ patnī prathameyamāgādahāṃ netrī janitrī prajānām | ekā satī bahudhoṣo vyaucchatsā jīrṇā tvaṃ jarayasi sarvamanyatsvāhā | idadḥ rātryai0 |
42.3.4
( viśva0 )—'ūrdhvaṃ' 'ṣṭakāḥ' bhavantītiśeṣaḥ | vidyamānatve'pi caturthyārśviṣu kṛṣṇapakṣeṣu krameṇānuṣṭhīyamānatvāttisra ityuktam | yadvā svatantrecchasya niyogaparyanuyogāntarhatvāttisra ityuktiḥ | aṣṭaketi karmanāmadheyaṃ tacca pañcamahāyajñapakṣādivadāvṛttikarma saṃskārakarmatvāt | nacābhyāsāśravaṇānna tatheti vācyaṃ, śāṅkhāyanasūtre natvevetyevakāratuśabdābhyāmaṣṭakāpratiyogikāvṛtterniyamitatvāt | naca śākhāntarīyatvāttardkiṃcitkaramiti vācyam | upavītaparidhānamantrāderapi śākhāntarīyatvādakiṃcitkaratāpatterityalam | atrāpi mātṛpūjābhyudayike prathamaprayoge bhavataḥ | kecinnecchanti | āraṃbhaścordhvamāgrahāyaṇyā iti sūtraṇānmārgaśirakṛṣṇāṣṭamyāmeva | tena tatra śarīrasamādyaśuddhiprayuktā''rambhe'ṣṭakāntarakāle tacchuddhāvapi tadanārambha ityavasīyate | samayamuktvā tāsāṃ dravyadevate āha 'aindrī...saṃkhyaṃ' pitryā caturthīṃ tāṃ vakṣyati | apūpo maṇḍakaḥ, māṃsaṃ madhyamā gaveti vakṣyati, śākaṃ kālaśākam | yathāsaṃkhyaṃ pitryāṃ vihāya yathākramaṃ dravyadevatāsaṃbandhaḥ | devatānirūpaṇaṃ caturthyāṃ kṛtam | dravyasamayau vakṣyete | 'prathamā' 'hoti' āgrahāyaṇyanantaramāsadalapakṣasyāṣṭamyāṃ prathamāṣṭakā bhavatītyarthaḥ | kathamata āha sthālīpākaṃ apayitvājyabhāgāvighvājyāhutīrjuhoti | tatra viśeṣaḥ | pātrāsādane karpaṃgikā carusthālī piṣṭaṃ taṇḍulāḥ, apūpagrahaṇe indrāyajuṣṭaṃ [piṣṭamayāpūpaḥ|] caru-
42.3.5
grahaṇe pṛthivyai aṃtarikṣāyadivedigbhyaḥ pradigbhyaādigbhyo'horātrābhyāmadyomarīcibhyodhātresamudrāyabrahmaṇeviśvebhyodevebhya ādityebhyovasubhyodevebhyorudrebhyomarudbhyaḥ prajāpatayeparameṣṭhine'ṣṭakāyaijuhūgṛhṇāmi | prokṣaṇe tvāśabdaḥ | ājyādhiśrayaṇānantaraṃ karparikāmadhiśritya tatrāpūpaṃ sthāpya carumadhiśritya paryagnikaraṇādi | śeṣaṃ paribhāṣāvat | tata ājyabhāgānantaraṃ daśājyāhutīrvakṣyamāṇairmantrairjuhotītyarthaḥ | tānāha | 'trim̐śa॰॰manya svāheti' tyāgāstu | idaṃ trim̐śatsvasṛbhyaḥ 1 idaṃ rājyai 2 triṣu idamaṣṭakāyai 3—5 paṃcasu idaṃ rājyai 6—10 | ādyāṣṭakāyā indradevatākatvādindrāyasvāhetyapūpahomaḥ | idamindrāya | kecittu sthālīpākahomānantaramapūpahomamāhuḥ | 'sthālī॰॰॰kāyaisvāheti' śāntāpṛthivītyādicaturbhirmantraiścatasra āhutīḥ sthālīpākasya juhotītyarthaḥ | tyāgāstu idaṃ pṛthivyai antarikṣāya dive divebhyaḥ pradigbhya ādigbhyo'horātrābhyāṃ ca |
Linked texts (1)
- Pāraskaragṛhyasūtra — Pāraskara, Sanskrit