Pramāṇa · Search · About · API

Paraskaragrihyasutra Par.5

Pāraskaragṛhyasūtra Par.5

Language
Sanskrit

Par.5.1

bhojanasūtram vande śrīdakṣiṇāmūrttiṃ saccidānandavigraham \ sarvārthānāṃ pradātāraṃ śivādehārdhadhāriṇam \1\

Par.5.2

athātaḥ śrutismṛtīranusṛtya bhojanavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ \ ācānto dhṛtottarīyavastro dhṛtaśrīkhaṇḍagandhapuṇḍro bhojanaśālāmāgatya gomayenopalipya śucau deśe vihitapīṭhādhiṣṭhito nityaṃ prāṅmukho na dakṣiṇāmukho na pratyaṅmukho na vidiṅmukhaḥ \ śrīkāmaścetpratyaṅmukhaḥ satyakāmaścedudaṅmukho yaśaskāmaśceddakṣiṇāmukho jīvanmātṛkavarjaṃ hastapādāsyeṣu pañcasvārdro nīvāracūrṇairgomṛdā bhasmanodakena vā maṇḍalaṃ kuryāt \ catuṣkoṇaṃ brāhmaṇasya trikoṇaṃ kṣatriyasya maṇḍalākṛti vaiśyasyābhyukṣaṇaṃ śūdrasya yathā cakrāyudho viṣṇustrailokyaṃ parirakṣati \ evaṃ maṇḍalabhasmaitatsarvabhūtāni rakṣatviti \ tatra bhūmau nihitapātre 'nne pariviṣṭe pitunnustoṣamityannaṃ stutvā mānastoke namovaḥ kirikebhyo namaḥ śaṃbhavāyetyabhimantrya prokṣayet satyaṃtvartena pariṣiñcāmīti prātarṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmīti sāyam \ tejo 'si śukramasyamṛtamasīti yajuṣā 'nnamabhimṛśyāgnirasmītyātmānamagniṃ dhyātvā bhūpataye bhuvanapataye bhūtānāṃ pataya iti citrāya citraguptāya sarvebhyo bhūtebhyo nama iti divā praṇavādikaiḥ svāhānamontairmantraiḥ pratimantraṃ balīn haret antaścarasi bhūteṣu guhāyāṃ viśvatomukhaḥ \ tvaṃ brahma tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkarastvaṃ viṣṇoḥ paramaṃ padam \ amṛtopastaraṇamasi svāheti viṣṇumantramabhidhyāyannācamyānnamamṛtaṃ dhyāyan maunī hastacāpalyādirahito mukhe pañca prāṇāhutīrjuhoti \1\

Par.5.3

prāṇāya svāhā 'pānāya svāhā vyānāya svāhā samānāya svāhodānāya svāheti kramaṃ yājñavalkyo manyata udānāya svāheti śaunakabaudhāyanau \ yājñavalkyoditakramo vājasaneyinām \ dantairnopaspṛśet \ jihvayā grasedaṅguṣṭhapradeśinīmadhyamābhiḥ prathamāmaṅguṣṭhamadhyamānāmikābhirdvitīyāmaṅguṣṭhānāmikākaniṣṭhikābhistṛtīyāṃ kaniṣṭhikātarjanyaṅguṣṭhaiścaturthīṃ sarvābhiraṅgulībhiḥ sāṅguṣṭhābhiḥ pañcamīm \ aṅguṣṭhānāmikāgrāhyānne naitā āhutaya iti hārītavyākhyātāraḥ \ sarvābhiretā iti baudhāyanaḥ \ maunaṃ tyaktvā prāgdravarūpamaśnīyānmadhye kaṭhinamante punardravāśī syānmadhuraṃ pūrvaṃ lavaṇāmlau madhye kaṭutiktādikān paścādyathāsukhaṃ bhuñjīta bhuñjāno vāmahastenānnaṃ na spṛśenna pādau na śiro na basti na parābhojanaṃ spṛśedevaṃ yathāruci bhuktvā bhuktaśeṣamannamādāya madbhuktocchiṣṭaśeṣaṃ ye bhuñjate pitaro 'dhamāḥ \ teṣāmannaṃ mayā dattamakṣayyamupatiṣṭhatu iti pitṛtīrthena datvā 'mṛtāpidhānamasi svāheti hastagṛhītānāmapāmardhaṃ pītvā 'rdhaṃ bhūmau nikṣipet \ raurave pūyanilaye padmārbudanivāsinām \ arthināṃ sarvabhūtānāmakṣayyamupatiṣṭhatviti tasmāddeśādapasṛtya gaṇḍūṣaśalākādibhistarjanīvarjamāsyaṃ śodhayet \2\

Par.5.4

na bhāryādarśane 'śnīyānna bhāryayā saha na saṃdhyayorna madhyaānhe nārdharātre nāyajñopavītī nā ' 'rdraśirā nādravāsā naikavāsā na śayāno na tāmrabhājane na bhinne na rājatasauvarnaśaṅkhasphāṭikakāṃsyabhājanavarjaṃ na lauhe na mṛnmaye na saṃdhisaṃsthite na bhuvi na pāṇau na sarvabhojī syātkiṃcidbhojyaṃ parityajedanyatra ghṛtapāyasadadhisaktupalalamadhubhyaḥ sādhvācānto dakṣiṇapādāṅguṣṭhe pāṇiṃ niḥsrāvayedaṅguṣṭhamātraḥ puruṣo aṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ \ īśaḥ sarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇātu viśvabhugiti śvātrāḥ pītā iti nābhimālabheta amṛtā ityataḥ prāgagastyaṃ vainateyaṃ ca śaniṃ ca vaḍavānalam \ āhārapariṇāmārthaṃ smaredbhīmaṃ ca pañcamamityudaramālabhya śaryātiṃ ca sukanyāṃ ca cyavanaṃ śakramaśvinau \ bhojanānte smarennityaṃ tasya cakṣurna hīyata iti smṛtvā mukhaśuddhiṃ kuryānnamo bhagavate vājasaneyāya yājñavalkyāya namo bhagavate vājasaneyāya yājñavalkyāya \\3\\

Commentaries (5)

Linked texts (3)