Pramāṇa · Search · About · API

Prayogaratna 31.1

Prayogaratna 31.1

Language
Sanskrit

31.1.1

yavīyasīṃsvāpekṣayāvayasāvapuṣācanyūnām | arogi
ṇīṃacikitsyarājakṣmādirogarahitām | bhrātṛmatīmitiputrikākaraṇaśaṃkānivṛttyartham | yatratuputrikākaraṇābhāvāniścayastā
mabhrātṛkāmapyudvahet | asamānārṣagotrajāṃṛṣiridamārṣaṃ | gotrapravartakasyamunervyāvartakaḥpravaraityarthaḥ| gotraṃvaṃśaparaṃparāprasiddham
svasamāneārṣagotreyasyāstajjñānabhavatitām | yāskavādhūlamaunamokānāṃbhinnagotrāṇāmapibhārgavavaitahavyasāvetasetipravaraikya
mastitatravivāhomābhūdityasamānārṣagotrajāmityuktam | āṃgirasāṃbarīṣayauvanāśvetimāṃdhātrāṃbarīṣayauvanāśveti | āṃgirasa
māṃdhātṛpravarabhedepiyauvanāśvegotraikyaṃ tādṛśevivāhavāraṇāyāsamānagotrajāmityuktam | tathācagotrapravaraupṛthakparyudāseni
mittabhūtau | pravaraikyeviśeṣamāhabaudhāyanaḥ--paṃcānāṃtriṣusāmānyādavivāhastriṣudvayoḥ | bhṛgvaṃgirogaṇeṣvevaṃśeṣeṣvekopivā
rayediti | gotrapravaranirṇayaḥsāpiṃḍyapravarasagotravivāhaprāyaścittādicamahāgraṃthato'vaseyaṃ vistarabhiyehanocyate | sapalamātā
mahakulepyatideśikātsāpiṃḍyādvivāhaḥ | tathācasumaṃtuḥ--pitṛpatnyaḥsarvāmātarastadbhrātaromātulāstadbhaginyomātṛṣvasārasta
dduhitaraścabhaginyastadapatyānibhāgineyānyanyathāsaṃkarakāriṇaḥsyuriti | atrayāvadvacanaṃvācanikamitinyāyenaparigaṇiteṣve
vātideśikaṃsāpiṃḍyaṃnatupaṃcamasaptamaparyaṃtam | kvacittuvacanādevavivāhaniṣedhaḥ | tathāgṛhyapariśiṣṭe--athāvivāhyamupakramyama
dhyeaviruddhasaṃbaṃdhāmupayacchetetyuktvāṃtadaṃpatyormithaḥpitṛmātṛsāmyeviruddhasaṃbaṃdhoyathābhāryāsvasurduhitāpitṛvyapatnīsvasāceti

31.1.2

svayamevaviruddhasaṃbaṃdhaṃnirvakti | tathānāradaḥ--pratyudvāhonevakāryonekasmiṃduhitṛdvayam | nacaikajātayoḥpuṃsorekajanyaṃcakanyake
naivaṃkadācidudvāhonekadāmuṃḍanadvayam | anyatrāpi—ekajanyetu kanye dve putrayau naikajanmanauḥ | na putrīdvayamekasmai pradyāttu kadā
caneti || || athavaraguṇāḥ—tatrabuddhimate kanyāṃprayacchediti gṛhyam | yamaḥ—kulaṃcaśīlaṃ ca vayaśca rūpaṃ vidyāṃ ca vittaṃ ca sanā
thatāṃca | etānguṇānsaptaparīkṣyadeyā kanyābudhaiḥ śeṣamaciṃtanīyam | anyopiguṇadoṣavicārograṃthāṃtarādavaseyaḥ | anyacca—
kuleṛtutrayādarvāṅnānnatratumuṃḍanam | putrodvāhonnavaputrīvivāhopiṛtutraye | abdāṃtarānmuṃḍanaṃ caivaikadā muṇḍanadvayam | abdabhe
detunadoṣaitisaṃhitāsārāvalyām—phālgunecaitramāsetuputrodvāhopanāyane | bhedādabdasyakurvīta nartutrayavilaṃbanamiti | deyaka
nyākālomahāgraṃthatojñeyaḥ | vadhūvarayoḥbṛhaspatyādiśuddhivivāhakālaśuddhirvarṇavaśyādighaṭanāteṣusādhakabādhakavyavasthācajyo
tiṣagraṃthebhyovivecanīyetidik | tathā jyeṣṭhamāsejyeṣṭhagarbhasyajanmabhādaucasarvaṣāṃmaṃgalakāryāniṣiddhaṃratnakośe—janmarkṣajanmadi
vasejanmamāseśubhaṃtyajet | jyeṣṭhamāsādyagarbhasyaśubhaṃvarjyaṃstriyāapīti || || athakanyādātāraḥ | tatrayājñavalkyaḥ—pitā
pitāmahobhrātāsakulyojananī tathā | kanyāpradaḥpūrvanāśeprakṛtisthaḥparaḥparaḥ | aprayacchansamāpnotibhrūṇahatyāmṛtāvṛtau
gamyaṃtvabhāvedātṝṇāṃkanyākuryātsvayaṃvaram | svakulyapratyatyāsattikrameṇādaupitṛkulasthastadabhāvemātāmahakulasthaḥsarvābhāveja

31.1.3

nanī | prakṛtisthaunmādādidoṣahīnaḥ | gamyaṃgamanāīsāvarṇyādiguṇayuktam | nāradopi—pitādadyātsvayaṃkanyāṃbhrātāvā
tuṃmate̍pituḥ | mātāmahomātulaścasakulyobāṃdhavastathā | mātātvabhāvesarveṣāṃprakṛtauyadi vartate | tasyāmaprakṛtisthāyāṃkanyāṃda
dyuḥsvajātayaḥ | yadātunaiva kaścitsyātkanyārā jānamāśrayediti || || athavivāhabhedāḥ || manuḥ - brāhmodaivastathārṣaḥ
prājāpatyastathāsuraḥ | gāṃdharvorākṣasaścaivapaiśācastvaṣṭamomataḥ | eteṣāṃlakṣaṇaṃ phalaṃ cālaṃkṛtyakanyāmiti gṛhyakhaṃḍe'vagaṃtavyam
eteṣāṃvyavasthāsmṛtau - catvāro brāhmaṇasyādyārājñāṃgāṃdharvarākṣasau | rākṣasaścā surovaiśyeśūdrecāṃtyastugarhitaḥ | aṃtyaḥ paiśācaḥ
gāṃdharvādiśvapibhāryāpatibhāvāyapaścāddhomādisaptapadaṃtaṃkāryam | gāṃdharvāsurapaiśācāvivāhāhorākṣasaścayaḥ | pūrvaṃparigrahasteṣupa
ścāddhomovidhīyataiti pariśiṣṭāt | homādyabhāvevarāṃtarāyadeyā satituneti | baudhāyanaāha - balādapahṛtākanyāmaṃtrairyadi
nasaṃskṛtā | anyasmaividhivaddeyāyathākanyātathaivaseti | balāditicchalāderapyupalakṣaṇam | ityādisarvaṃvicāryāparivittipari
vettṛtvādividhivadādicayathānasyāttathāvivāhaḥkāryaḥ | asmābhistuvistarabhīternollikhyate
athavāgdānam || || athamukhyabrāhmavivāhāṃgabhūtavāgdānavidhirgṛhyapariśiṣṭācārasaṃma tyocyate | jyotirvidādiṣṭevivāha
nakṣatrādiyuteśabhakāledvaucatvāroṣṭādadyovāpraśastaveṣāḥvareṇatatpitrādināvā | oṃ anṛkṣarā ṛjavaḥ sa̍ṃtupaṃthā̱yebhiḥ sakhā̍yo̱ya̍ṃti̍

31.1.4

nidhivanenakaraṇetubhartuḥ pārvaṇatrayadevatāḥ | vidhavātupārvaṇaṣaḍgyaṃkuryāt | tathācasmṛticaṃdrikāyāṃ - svabhartṛprabhṛtisribhyaḥ svapitṛbhyastathaivaca | vidhavā
kārayecchrāddhaṃyathākālamaṃtaṃdritā | vastutasaṃskṛtabhrātrabhāvesvayamevanāṃdīśrāddhaṃkuryānnamātā | putrasatvetvasyāḥ śrāddhaniṣedhāditiprayogaciṃtāmaṇau
nirṇayasiṃdhaucavistaro jñeyaḥ
tuṃmate̍pituḥ | mātāmahomātulaścasakulyobāṃdhavastathā | mātātvabhāvesarveṣāṃprakṛtauyadi vartate | tasyāmaprakṛtisthāyāṃkanyāṃda
dyuḥsvajātayaḥ | yadātunaiva kaścitsyātkanyārā jānamāśrayediti || || athavivāhabhedāḥ || manuḥ - brāhmodaivastathārṣaḥ
prājāpatyastathāsuraḥ | gāṃdharvorākṣasaścaivapaiśācastvaṣṭamomataḥ | eteṣāṃlakṣaṇaṃ phalaṃ cālaṃkṛtyakanyāmiti gṛhyakhaṃḍe'vagaṃtavyam
eteṣāṃvyavasthāsmṛtau - catvāro brāhmaṇasyādyārājñāṃgāṃdharvarākṣasau | rākṣasaścā surovaiśyeśūdrecāṃtyastugarhitaḥ | aṃtyaḥ paiśācaḥ
gāṃdharvādiśvapibhāryāpatibhāvāyapaścāddhomādisaptapadaṃtaṃkāryam | gāṃdharvāsurapaiśācāvivāhāhorākṣasaścayaḥ | pūrvaṃparigrahasteṣupa
ścāddhomovidhīyataiti pariśiṣṭāt | homādyabhāvevarāṃtarāyadeyā satituneti | baudhāyanaāha - balādapahṛtākanyāmaṃtrairyadi
nasaṃskṛtā | anyasmaividhivaddeyāyathākanyātathaivaseti | balāditicchalāderapyupalakṣaṇam | ityādisarvaṃvicāryāparivittipari
vettṛtvādividhivadādicayathānasyāttathāvivāhaḥkāryaḥ | asmābhistuvistarabhīternollikhyate
athavāgdānam || || athamukhyabrāhmavivāhāṃgabhūtavāgdānavidhirgṛhyapariśiṣṭācārasaṃma tyocyate | jyotirvidādiṣṭevivāha

31.1.5

nakṣatrādiyuteśabhakāledvaucatvāroṣṭādadyovāpraśastaveṣāḥvareṇatatpitrādināvā | oṃ anṛkṣarā ṛ̱javaḥ sa̍ṃtu̱paṃthā̱yebhiḥ sakhā̍yo̱ya̍ṃti̍
novareṇyam | samarthamāsaṃbhagononinīyātsaṃjāspatyaṃsuyamamastudevāḥ | iti-prahitāstāvatībhiḥpuraṃdhrībhirmaṃgalagītatūrya
śvasahaśakunadarśanapūrvakaṃmalaṃkṛtavarayutāstadyutāvākanyāsvagṛhemetyaśubheṣastrapīṭhāsaneprāṅmukhīṃsālaṃkārāṃsuveṣāṃkanyāmupaveśya
taddhastephalatāṃbūlādidattvātātpitrādipurataḥśrīgaṇapatyādismaraṇapūrvakaṃprāṅmukhāsīnāḥpratyaṅmukhāvā amukapravarānvitāmukago
trotpannāyāmukaprapautrāyāmukapautrāyāmukaputrāyāmukanāmnevarāya amukapravaropetāmamukagotrotpannāmamukaprapautrīmamukapautrīmamu
kaputrīmamukanāmnīṃkanyāṃbhāryātvāyavṛṇīmaheitibrūyuḥ | athadātābhāryājñātibaṃdhvanumatiṃkṛtvāyathoktamanūdyānandyavā vṛṇīdhvaṃ
itivadet | evaṃtriḥpunaḥprayujyapradāsyāmīticoccaistrirvadet | tatovarapitrādirgaṃdhākṣataśubhravastrayugmabhūṣaṇatāṃbūlapuṣpādibhiḥ
kanyāṃpūjayetsaṃpradāyāgatamaṃtraiḥ || tataḥkanyādātāprāṅmukhaḥkanyāṃvāmataupaveśyaācamyadeśakālausmṛtvā kariṣyamāṇavivā
hāṃgabhūtaṃvāgdānamahaṃkariṣye | tadaṃgaṃgaṇapatipūjanaṃkariṣyaitisaṃkalpyagaṃdhādidakṣiṇāntairupacārairgaṇapatiṃpūjayitvācyathācāraṃka
laśapūjanādikṛtvāsvasthānekanyāṃpūjayitvāmupaveśyasvayaṃtatprācyāṃpratyaṅmukhaupaviśyagaṃdhatāṃbūlādināpūjayetsaṃcadātāram
tatodātāācāratoharidrākhaṃḍaṃpaṃcāṣṭadṛpagaphalānicagaṃdhākṣatālaṃkṛtānigṛhītvā | amukapravarānvitāmukagotrotpannāyāmuka

31.1.6

prapautrāyāmukapautrāyāmukaputrāyāmukanāmnevarāyāmukapravarānvitāmamukagotrotpannāmamukaprapautrīmamukapautrīmamukasyamamaputrīṃma
mukanāmnīmimāṃkanyāṃjyotirvidādiṣṭemuhūrtedāsyeitivācāsaṃpradadeiticoktvā||avyaṃge'patite'klībedaśadoṣavivarjite| imāṃka
Line 1: nyāṃpradāsyāmītidvijāgnisaṃnidhau | itivarapitrādirdvastraprāṃtetānipūgaphalāniprākṣipyapratiṣṭhāmaṃtreṇatadastitvatyādināvastrabaddhā
Line 2: graṃthiṃcaṃdanenārcayedityācāraprāptam | tatoharidrākhaṃḍaṃpaṃcapūgaphalānitathaivavarapitrādirgṛhītvāmukagotrāmukavaraviṣayebhavaṃto
Line 3: niścitābhavaṃnvitidātṛvastraprāṃteprakṣepādikuryāt | tatodātā | vācādattāmayākanyāputrārthaṃsvīkṛtātavayā | varāvalokaneni
Line 4: dhauniśśitastvaṃsukhībhavaṃvidātāraṃpratipaṭhet | bhrātrādausvīkartaribhrātrarthamityādyūhaḥkāryaḥ | tatobrāhmaṇāḥ | śivāāpaḥsaṃtu
Line 5: saumanasyamastu | akṣataṃ cāriṣṭaṃ cāstu | dīrghamāyuḥ śreyaḥśāṃtiḥpuṣṭituṣṭiścāstu | etadduḥsatyamastvityuktvā | oṃ samā̱nīva̍
Line 6: ākū̍ṃtiḥsamā̱nāhṛda̍yānivaḥ | sa̱mā̱nama̍stu vo̱mano̱yathā̍va̱ḥsusa̱hāsati̍ | oṃ prasu̱gmaṃtāṃdhi̱yasa̍nasasya̱sakṣa̍ṇi̱rvaraṇairbhīruvo̍vṛ̱jāmi̍
Line 7: pra̱prasīda̍taḥ | a̱smākāma̱ṃdami̍dra̱mubhaya̍ṃju̱joṣa̱tiya̱tsomya̱syāṃdha̍so̱bubo̍dhati | itimaṃtraṃpaṭheyuḥ | tatodātāpātrasthāsitātaṃdulapuṃjegarucī
Line 8: māvāhyaṣoḍaśopacāraiḥ pūjayitvāṃcākanyeṃcaṃprārthayet | deveṃdrāyaṇinamastubhyaṃdeveṃdrapriyabhāmini | vivāhabhāgyamārogyaṃputralābhaṃca

31.1.7

Line 9: dehimeiti | tataḥpuraṃdhrībhirnīrājanādimāṃgalikāṃkārya | viprāścagaṃdhatāṃbūlādipūjitāāśīrmaṃtrānpaṭheyuḥ | teca | oṃ hrīṃklū
Line 10: ṇvatīva̍sa̱patna̱īvatsūṃnāva̍tsa̱mi̱cchaṃtī̱mana̍naṃsā̱bhyāgā̍t | duhā̱māma̱śvibhyā̱ṃpayo̱ addhya̍ṃyasāṃvardha̍tāṃma̱ha̱tesaubha̍gāya

Linked texts (5)