Vaikhanasasmartasutra 1.2
Vaikhānasasmārtasūtra 1.2
- Language
- Sanskrit
1.2.1
atha śārīreṣu saṃskāreṣvṛtusaṃgamanavarjaṃ nāndīmukhaṃ kuryāt śvaḥ kartāsmīti garbhādhānādikriyāṃ yadahaḥ karoti tadaharnandī bhavati tasyā mukhaṃ sarvadevapitṛdaivatyaṃ nāndīmukhamabhyudayaśrāddhaṃ daivikavatkaroti pūrvedyureva pūrvāhṇe yugmānbrāhmaṇānsuprakṣālitapāṇipādāñchrotriyānannena pariveṣyātheḍāmabhyukṣyāthāvanīdamiti maṇḍalānyupalipyāstvāsanamityāsanāni sadarbhayavāni nidhāya teṣvāmīnānpuṣpaḥdyairyathopapādamalaṃkaroti śuklabaliśvetasarṣapadadhitaṇḍulamityāmananti catuḥśuklametadādāyāgnerdakṣiṇato 'gnaye somāya prajeśāya viśvebhyo devebhya ṛṣibhyaḥ pitṛbhyo bhūtebhyaḥ sarvābhyo devatābhyo nama ityantena tannāmnā puṣpādibhirabhyarcya baliṃ dadāti \1\
1.2.2
carumapūpādi ca nivedyodakumbhaṃ dhārāsvityadbhirāpūrya namaḥ sulomīti pāpmano 'pahatyai sapallavaṃ kūrcaṃ pavitramābharaṇaṃ tasminnidadhāti pratisarāṃ kutapasya dukūlasya vā trivṛtāṃ puṣpādyapi saṃbhṛtyādāya juhuyādṛco 'gne nayādyagnidevatyāḥ somo dhenvādi saumadaivatyā brahmajajñānādi brahmadaivatye rudramanyamityādi rudradaivatye ato devādi viṣṇudaivatyā ānoviśvādi viśvedevadaivatyā yataḥ svamasītyādi saptarṣidaivatyā ye bhūtā ityādi bhūtadaivatyā vyāhṛtīragnaye kavyavāhanāya somāya pitṛmate yamāya cāṅgiraspataye ete ya iha pitara ugantastvā sā no dadātvityṛcaḥ pitṛdaivatyāḥ pṛthivīgatebhyaḥ pitṛbhyo 'ntarikṣagatebhyaḥ pitāmahebhyo divigatebhyaḥ prapitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ svāheti pitṛbhyaḥ paitṛkamupavītī hutvā vyāhṛtīḥ sāmānyato devatābhyastābhyo 'ṣṭābhyo juhoti pātreṣvājyabhāgaṃ sruveṇābhighārya dvirdevaśeṣaṃ pitṛbhyaḥ prāgantaṃ kṣiptvā tadaṅguṣṭhena taccaruṃ sparśayati tato namaskṛtyā satyena rajaseti kṣīreṇa dadhnā vā śvetamannaṃ brāhmaṇānbhojayet anutthitebhyaḥ samūhyocchiṣṭaṃ śodhayitvācāntānanumānya puṇyāhaṃ vācayitvā svastisūktena tāmabhimṛśya svastidā viśaspatiriti pratisarāṃ badhnāti nāndīmukhebhyaḥ pitṛbhyaḥ svadhā namo nāndīmukhebhyaḥ pitāmahebhyaḥ svadhā namo nāndīmukhebhyaḥ prapitāmahebhyaḥ svadhā nama ityukte svadhāstviti prativadato devāntaṃ visarjayati tenodakumbhenāparedyuḥ snāyānnāndīmukhamiti vijñāyate \2\
1.2.3
atha garbhādhānādivarṣe pañcame brahmavarcasakāmamāyuṣkāmamaṣṭame navame śrīkāmaṃ vasante brāhmaṇamupanayītaikādaśe grīṣme rājanyaṃ dvādaśe śaradi vaiśyamā ṣoḍaśādbrāhmaṇamā dvāviṃśāt kṣatriyamā caturviṃśādvaiśyamiti vātīte sāvitrīpatitā bhavanti teṣāmuddālakaprāyaścittaṃ dvau māsau yāvakena māsaṃ kṣīreṇāmikṣayārdhamāsamaṣṭarātraṃ ghṛtenāyācitaṃ ṣaḍrātraṃ trirātramudakenopavāsamahorātraṃ vartata ityetaduddālakamanena vāśvamedhāvabhṛthasnānena vā vrātyastomena veṣṭvā punargarbhādhānādisaṃskārānkṛtvā śuddhā upaneyāḥ sāvitrīpatitā bhavantīti vijñāyate \3\
1.2.4
brāhmaṇasya pālāśo bailvo vā keśānto nirvraṇo 'numṛṣṭo 'nudvejano yūpavadavakro daṇḍaḥ kṛṣṇamṛgasyājinaṃ mauñjī mekhalā kṣatriyasya naiyagrodho lalāṭānto daṇḍo rauravamajinaṃ maurvī mekhalā vaiśyasyaudumbaro nāsikānto daṇḍo bāstavamajinaṃ śāṇī mekhalā oṃ bhūrbhuvaḥ suvastatsavituriti sāvitrī oṃ bhūrbhuvaḥ suvastatsaviturāpo jyotī rasa iti prāṇāyāma oṃ bhūrbhuvaḥ suvaḥ svāheti vyāhṛtiḥ agnaye samidhamiti dve agnaye samidhāviti catvāryagnaye samidha iti samidādhānametāni brāhmaṇasya oṃ bhūrbhuvastatsavituriti sāvitrī oṃ bhūrbhuvastatsavitustejo jyotī rasa iti prāṇāyāma oṃ bhūrbhuvaḥ svāheti vyāhṛtiḥ agnaye samidhamiti dve agnaye samidhāviti samidādhānametāni kṣatriyasya oṃ bhūstatsavituriti sāvitrī oṃ bhūstatsavituragnirjyotī rasa iti prāṇāyāma oṃ bhūḥ svāheti vyāhṛtiḥ agnaye samidhamiti samidādhānametāni vaiśyasya bhavanti \4\
1.2.5
proṣṭhapadahastāvaśvinyanūrādhāpūrvottarapunarvasū mṛgaśiro vā yāvanti puṃnāmāni nakṣatrāṇi tatrāgnervāyavyāmupavītājinamekhalāhatavastradaṇḍaśarāvāśmasamiddarbhādisaṃbhārāndarbheṣu saṃbhṛtya saṃ ca tve jagmuriti prokṣayatyathājyenāghāraṃ hutvācāntaṃ maṅgalayuktaṃ kumāramāsayitvāgnernairṛtyāṃ mastake darbhau prāguttarāgrau vinyasya saromāṇaṃ darbhamindra śastramiti caturbhiḥ pradakṣiṇaṃ caturdiśaṃ chittvā yenāvapadyatkṣureṇeti sarvato vapati nādho jatrorgośakṛdyukte śarāve keśāngṛhṇīyāt yatra mauṇḍyaṃ śikhābhrūvarjamānakhaṃ vapati snātvācāntaṃ puṇyāhaṃ vācayitvā bhuktavantamāmayati dakṣiṇe kumāramatha paristīryāyurdā agna āyurdā deveti pradhānaṃ pañca vāruṇaṃ vyāhṛtiparyantaṃ juhotyātiṣṭheti vāyavyāmaśma pādāṅguṣṭhena dakṣiṇena sparśayati yā akṛntanniti vastramiyam duruktāditi mekhalāṃ parīdamityuttarīyaṃ yajñopavītamityupavītaṃ mitrasya cakṣuriti kṛṣṇājinaṃ tasmai dadāti \5\
1.2.6
tato vidhivadācamanaṃ kārayitvā sadasyānanujñāpya devasya tveti bāhū ālabhyottare prāṅmukhaḥ prāṅmukhamupanayītāyuṣṭe viśvata iti dakṣiṇapāṇiṃ gṛhītvoddharatyagniṣṭe hastamagrabhīditi visarjatyasāvapo 'śānetyācāraṃ mama hṛdaya iti tasya hṛdayasparśanaṃ kṛtvā bhūrbhuva suvaḥ suprajā iti praśaṃsati bhūrṛkṣu tveti bhuvo yajuḥṣu tveti suvaḥ sāmasu tvetīṣṭutasta ityanalasya ta itīdaṃ vatsyāva iti ṣaḍbhiḥ karṇe japitvā nāma śarmāntaṃ kuryādagnirāyuṣmānityādikaiḥ pañcabhirdakṣiṇahaste kaniṣṭhādyaṅgulyagrāṇi paryāyeṇa visṛjedāyurdā iti dakṣiṇe karṇe pratiṣṭha vāyāviti vāme ca japati svasti devetyagniṃ pradakṣiṇaṃ kārayitvā dakṣiṇe niveśya rāṣṭrabhṛdasīti kūrcaṃ dattvā śaṃ no devīriti prokṣya mūlahomaṃ vyāhṛtiparyantaṃ juhotyaditiste kakṣyāmiti hutaśeṣa bhojayitvā yoge yoge tavastaramityācamanaṃ dadāti śataminnvityādityaṃ namaskṛtyāgantrā samaganmahīti pradakṣiṇaṃ kārayitvā śakāya tvetyuttamāṅgamabhimṛśyādhīhi bho iti tena prārthito gururathāha sāvitrīṃ bho iti śiṣyamanuśāsti gaṇānāṃ tveti gaṇamukhyamojo 'sīti sāvitrīṃ pāvakā naḥ sarasvatīti sarasvatīṃ ca praṇamya yathoktaṃ sāvitrīṃ paccho 'rdharcaśo vyastāṃ samastāmadhyāpayet \6\
1.2.7
dhātādipūrvaṃ savitre kāṇḍarṣaye sadasaspatimā devo yātvabhīvṛtaṃ sa ghā no vi janāñchyāvā vi suparṇo bhagaṃ dhiyamiti sāvitravratasūktamagne vāyavindrāditya vratānāmiti sāvitravratabandhaṃ pañcabhirvyāhṛtyantaṃ juhotyagnaye samidhamiti dve agnaye samidhāviti catvāryagnaye samidha iti sapta pālāśāṅkurāṇi ghṛtāktāni juhoti sūrya eṣa te putra ityādityaṃ darśayatyaṣṭābhiḥ samidbhirhomakarmaṇi śiṣyaṃ yojayedyathā heti dakṣiṇādipradakṣiṇaṃ vediṃ parimṛjya pūrvavatparistṛṇāti vyāhṛtīreṣā te medhāṃ ma indro dadātvapsarāsvā māṃ medhetyaṣṭau juhoti yathā heti tathā parimṛjya prāsāvīrityantaiścaturbhiḥ pravāhaṇaṃ kṛtvā bhūtiḥ smeti bhasmālipyāpohi ṣṭheti prokṣya yatte agne tejastenetyagnimudvayāmityādityaṃ copatiṣṭheta nityaṃ sāyaṃprātarevaṃ juhuyādyato brahmadattamidamijyamagnihotrametanmūlāstadagnaya iti brahmavādino vadanti \7\
1.2.8
agniṣṭa āyuriti daṇḍamindro marudbhiriti śarāvaṃ kaṭhinaṃ vā bhaikṣapātraṃ dadyāt bhavati bhikṣāṃ dehīti brāhmaṇo brūyātkṣatriyo bhikṣāṃ bhavati dehīti vaiśyo bhikṣāṃ dehi bhavatīti maunavratena brāhmaṇebhyo bhaikṣamāmamitarebhyo gṛhṇīyādyasya ta iti gururbhaikṣamādāya suśrava iti prokṣayati haviṣāpūpalājasamāyutena mindāhutī hutvāntahomo hūyate maunavratenā sandhyāgamāttiṣṭhati tasmā āśramadharmāṇyācakṣīta coditātikrame daṇḍena na hanyādduṣṭavākyairna śapatyatikramānurūpaṃ kṛcchramādiśati guruṇā śiṣyo rakṣitavyo yasmācchiṣyakṛtaṃ duritaṃ prāpnotyavaśyamakurvantaṃ śiṣyaṃ tyajatyanyathā tyāge patnīputraśiṣyāṇāṃ patati kāṣāyājinayoranyataravāsā jaṭī śikhī vā mekhalī daṇḍī sūtrājinadhārī brahmacārī śucirakṣāralavaṇāśī yathokteṣu varṇeṣu brahmacāridharmāṇyanutiṣṭhatīti vijñāyate \8\
1.2.9
atha pārāyaṇavratāni caturthe pañcame saptame vā puṇye puṃnāmni nakṣatre śiṣyamācāntaṃ puṇyāhaṃ vācayitvāgniṃ paristīrya prāṅmukhamupaveśayati tasyottare mātā brahmacārī vāsīta dhātādipūrvaṃ sāvitravratasūktamagne vāyavindrāditya vratānāmityūhitvācāriṣaṃ visarjayāmīti sāvitravratavisargaṃ hutvā pūrvāṇi sūtradaṇḍādīnyapsu visṛjya snātāya navānyupavītādīni pūrvavaddattvā tamadbhirabhyukṣya dakṣiṇe niveśya dhātādipūrvaṃ prajāpataye kāṇḍarṣaye sadasaspatiṃ prajāpate na tvadrayīṇāṃ patiṃ prajāpate tvaṃ nidhipāstaveme lokāḥ prajāpatiṃ prathamaṃ yo rāya ityagnyādiṣu pañcasu prājāpatyamityubhayatrohitvā vārṣikaṃ prājāpatyavratabandhaṃ hutvā śiṣyeṇa vrataṃ bandhayati varṣe varṣe tathaiva vratavisargaṃ hutvā tattadvrataṃ visṛjyānyadvrataṃ badhnāti \9\
1.2.10
somāya kāṇḍarṣaye sadasaspatiṃ somo dhenumaṣāḍhaṃ tvaṃ soma kratubhiryā te dhāmāni haviṣā tvamimā oṣadhīryā te dhāmāni divīti sūktaṃ saumyavratasyāgnaye kāṇḍarṣaye sadasaspatimagne naya pra vaḥ śukrāyācchā giro 'gne tvamasmadagne tvaṃ pāraya pra kāravo mananeti sūktamāgneyavratasya viśvebhyo devebhyaḥ kāṇḍarṣaye sadasaspatimā no viśve śaṃ no devā ye savituragne yāhi dyauḥ pitarviśve devāḥ śṛṇuteti sūktaṃ vaiśvadevavratasya brahmaṇe kāṇḍarṣaye sadasaspatiṃ brahma jajñānaṃ pitā virājāṃ brahma devānantarasmin brahmandevāścatasra iti sūktaṃ brāhmavratasya ṛtaṃ ca satyaṃ ca devakṛtasya yanme gabha taratsa mandīti prājāpatye vasoḥ pavitraṃ pavasva viśvacarṣaṇa iti saumye jātavedasa ityāgneye viṣṇornu kaṃ sahasraśīrṣā tvamagne rudrā tvāhārṣamiti vaiśvadeve ekākṣaraṃ tvakṣariteti brāhme tattadvratadaivatyaṃ svādhyāyasūktaṃ tattatkāṇḍaṃ cādhīyīta \10\
1.2.11
tathaiva dhātādivratavisargaṃ hutvā brāhmavrataṃ visṛjya navānyupavītādīni pūrvavaddattvā pravargyadevatābhyaḥ kalpayāmi sāṃrājyai kalpayāmi mahāvīrāya kalpayāmi pṛthivyai kalpayāmi svāhetyuttare somāya kalpayāmi pitṛbhyaḥ kalpayāmi pitṛbhyo mantrapatibhyaḥ kalpayāmi rudrāya kalpayāmi rudrāya rudrahotre kalpayāmi svāheti dakṣiṇe cāhutīretā hutvāgne vratapate śukriyavrataṃ bandhayāmīti śukriyavrataṃ ṣāṇmāsikaṃ traimāsikaṃ vā badhnīyāccitaḥ stha paricitaḥ sthetyādinānuvākena śiro 'hatena vāsasāveṣṭayedyathainamahaḥ sūryo nābhitapenmukhamasya tasmādrephāyati strīśūdrābhyāmanabhibhāṣya śukriyabrāhmaṇāruṇanārāyaṇādyāraṇyakāṇḍamadhīyīta iti vratapārāyaṇaṃ vijñāyate \11\
1.2.12
athāṣāḍhopākarma kuryādāpūryamāṇapakṣe riktāparvaṇī varjayitvā budhavāre tithiṃ gṛhṇāti tatrāghāraṃ hutvāgniṃ paristīrya śiṣyaṃ vāpayitvā snātaṃ puṇyāhaṃ vācayitvā prokṣaṇaiḥ prokṣyāgniṃ pradakṣiṇaṃ kārayitvā kūrcaṃ dadātyāsayitvā dakṣiṇe śaṃ no devīriti prokṣya pradhānāḥ pañcāśadāhutīrājyacarubhyāmakṣatadhānābhyāṃ vā juhotyagnaye pṛthivyai ṛgvedāya yajurvedāya sāmavedāyātharvaṇavedāya vāyave 'ntarikṣāya divasāya sūryāya digbhyaścandramase 'dhyāyāyānadhyāyāyādhyāyadevatāyā anadhyāyadevatāyai śraddhāyai medhāyai dhāraṇāyā ācāryāya chandasa ṛṣibhyaḥ saptarṣibhyo munibhyo gurubhyo 'horātrebhyo 'rdhamāsebhyo māsebhya ṛtubhyaḥ saṃvatsarebhyaḥ parivatsarebhya idāvatsarebhya idvatsarebhyo vatsarebhyo brahmaṇe sāvitryai prajāpataya uśanase tryavanāya bṛhaspataye somāyāṅgirase darbhāya śaṅkhāya likhitāya sthūlaśirase vainateyāya śikhina īśvarāyādhikṛtādhidevatābhyaḥ sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam saniṃ medhāmayāsiṣaṃ svāheti pūrvavatprājāpatyavratabandhaṃ dhātādi pañca vāruṇaṃ mūlahomaṃ sviṣṭākāraṃ ca hutvā hutaśeṣamaditiste kakṣyāmiti bhojayitvā yoge yoge tavastaramityācamanaṃ dadātyatha prāṅmukhamudaṅmukhaṃ vā brahmāñjaliṃ kārayitvā dakṣiṇamadhyāsīnaṃ vedānvedau vedaṃ vā sūtrasahitamadhyāpayatyantarāpyevamadhyāpayitukāmo hutvādhyāpayedardhapañcamānardhaṣaṣṭhānvā māsānadhyāyānupākurvītāta ūrdhvaṃ śukleṣu kāmaṃ tu vedāṅgānīti vedopākaraṇamatha śrāvaṇe paurṇamāsyāmagniṃ paristīrya śiṣyaṃ vāpayitvā snātaṃ puṇyāhaṃ vācayitvā pūrvavadvratabandhaṃ dhātādi pañca vāruṇaṃ mūlahomaṃ sviṣṭākāraṃ ca juhotyadhyayanapārāyaṇāyeti śrāvaṇaṃ tathaiva naiṣṭhiko yāvajjīvamāśramadharmāṇyanu tiṣṭhetopākurvāṇo vedamadhītya snāyāditi vijñāyate \12\
1.2.13
atha samāvartanaṃ vyākhyāsyāma udagayana āpūryamāṇapakṣe tiṣyottareṣu citrāviśākhayorhastarohiṇyormṛgaśirasi vā nakṣatre yatrāpastatrāgāre goṣṭhe vāghāraṃ hutvāgniṃ paristīrya tathaiva dhātādivratavisargaṃ hutvā vayaḥ suparṇā iti vastrāvakuṇṭhanaṃ mocayitvā śukriyavrataṃ visṛjatīmam̐ stomaṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti pradhānaṃ pañca vāruṇaṃ mūlahomāntaṃ hutvodvayaṃ tamasa udu tyamityetābhyāmādityamupasthāyoduttamamityuttarīyamathā vayamiti sūtradaṇḍādīnyapsu visṛjya śivo nāmāsīti kṣuramupalena karṣayitvā sākṣatairādhāvaiḥ śivā na iti śiro 'ñjayitvā godānamapa undantvoṣadhe trāyasva yatkṣureṇeti caturdiśaṃ yenāvapaditi sarvato nakhāntaṃ vapati śarāve sānaḍuhagośakṛti keśādīnyādāyedamahamamuṣyetyudumbaradarbhayormūle goṣṭhe vā gūhayedannādyāya vyūhadhvamiti dantadhāvanamaudumbareṇa kāṣṭhena karoti śītoṣṇābhiradbhirāpo hi ṣṭhetyādibhirṛgbhistisṛbhiḥ snāpayitvā hiraṇyapavamānābhyāṃ prokṣayatīti pūrvaṃ tathā pradhānānhutvā purodayādādityasya brāhmavrataṃ visṛjya śukriyavratasya grahaṇavisargāvityeke \13\
1.2.14
divi śrayasvetyahate vāsasī gandhābharaṇādīni ca prokṣya namo grahāyeti gandhaṃ gṛhītvā prācīnamañjaliṃ kṛtvāpsarassviti gātrāṇyanulepayettejovatsava iti vastraṃ paridhāya somasya tanūrasītyuttarīyaṃ gṛhṇāti pūrvavanmekhalādīnyādadītābharaṇakuṇḍalamaṇīnbadareṇa suvarṇena vā kṛtānācchādya darbheṇa badhnīyāt \14\
1.2.15
tadagnāvupari dhārayannāyuṣyaṃ varcamyamuccervādi śunamahaṃ priyaṃ meyamoṣadhīti pañcabhirjuhuyātsumrājaṃ ca virājaṃ cetyudakapātre pariplāvya ṛtubhiriṣṭvārtavairiyamoṣadhīti tābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ dakṣiṇādikarṇayoralaṃkaroti śubhika iti maṇinā kaṇṭhamāmucyedaṃ brahma punīmaha ityaṅgulīyakaṃ gṛhītvā yadāñjanamiti dakṣiṇaṃ cakṣuryanme mana iti vāmaṃ cāñjanenāñjayitvemāḥ sumanasa iti srajamādāya devasya tvetyādarśamavekṣeta tenaiva vaiṇavaṃ daṇḍamṛjuṃ gṛhṇīyādindrasya vajro 'sīti vegavejamiti trirunmārṣṭyupānahāvityupānahāvāruhya prajāpateḥ śaraṇaṃ bhuvaḥ punātviti dvābhyāṃ chattraṃ gṛhṇīyādyo me daṇḍa iti punardaṇḍaṃ pramāde satyāharettato vāhanaṃ pūjayitvā pratiṣṭhe stho devatānāmityabhimṛśya rathaṃtaramasīti rathamaśvo 'si hayo 'sītyaśvamindrasya tvā vajreṇeti hastinamāruhyāvataredabhyāgatamuttamaṃ kanyāpradaḥ sam̐sravantviti nirīkṣya yaśo 'sītyāvasathe viṣṭaraṃ kūrcaṃ pādyamarghyamācamanīyaṃ madhuparkaṃ ca saṃkalpayati \15\
1.2.16
tatropaveśya rāṣṭrabhṛdasīti kūrcaṃ dattvāpaḥ pādāviti pādau savyādi prakṣālayati sa dhautapādo virāja iti svahastena taddhastaṃ parimṛśya tenātmano hṛdayamabhimṛśati tato mayi teja ityarghyamācamanīyaṃ cādadītā mā ganyaśaseti madhuparkaṃ dadyāddevasya tveti pratigṛhya yanmadhuno madhavyamiti prāśnīyādyoge yoga ityācamyācamedamṛtāpidhānamasīti dhenuṃ baddhvā gaurdhenuriti tṛṇamuṣṭiṃ pradāya gaurasyapahateti saṃspṛśya tatsubhūtamiti visarjayati virāja iti pādyadānamā mā ganyaśasetyācamanamamṛtopastaraṇamasīti madhuparkadānaṃ pṛthivīti tasyānnasaṃkalpanamamṛtāpidhānamasīti mukhavāsadānamiti viśeṣa ityeke \16\
1.2.17
dyaustvā dadātviti brāhmaṇānbhojayitvā indrāgnī me varca ityeṣāṃ praṇāmaṃ kuryātpuṇyāhaṃ vācayitvājyena vyāhṛtīrhutvā bāndhavaiḥ saha dhāma bhuñjīta madhudhāmnoścodanāyāṃ toyapiṣṭau pratinidhī gṛhṇīyādyasmādāpo vai sarvā devatāḥ sarvārthasādhakā iti vedyarthaṃ saṃbhārārthaṃ pṛthivī vanaspatayaḥ paśvarthamoṣadhaya iti vedānuśāsanaṃ bhavati \17\
1.2.18
atha prāṇāgnihotravidhānaṃ svayaṃjyotirātmā yajamāno buddhiḥ patnī hṛdayapuṇḍarīkaṃ vedī romāṇi darbhāḥ prāṇo gārhapatyo 'pāna āhavanīyo vyāno 'nvāhārya udānaḥ sabhyaḥ samāna āvasathya iti pañcāgnayo bhavanti jihvādīndriyāṇi yajñapātrāṇi rasādayo viṣayā havīṃṣyasya phalamomarthāvāptistadevamekādhvaryurātmayajñaṃ saṃkalpyāmṛtopastaraṇamasītyannaṃ prokṣyānnasūktenābhimṛśyorjaskaramityādhāvaṃ pītvāṅguṣṭhānāmikāmadhyamairādāyānnaṃ prāṇāya svāhāpānāya svāhā vyānāya svāhodānāya svāhā samānāya svāheti pañcāhutīḥ pātraṃ spṛśanneva hutvorjaskaramiti punaścādhāvaṃ pītvāśnīyādācamyāpo gṛhītvādityābhimukhamoṃ prāṇānāpyāyasvetyudaramabhimṛśeddakṣiṇena karāṅguṣṭhāgreṇāṇoraṇīyāniti dakṣiṇapādāṅguṣṭhe saṃsrāvayedevaṃ sāyaṃprātaḥ prāṇāgnihotraṃ yajetātmayājināmidamijyamagnihotraṃ yāvajjīvakamiti brahmavādino vadanti tadevaṃ bhuktvā gacchantamanṛṇo brahmapadamabhyetīti sāmapūrvaṃ mātā pitā gururvā paitṛkādikamṛṇatrayaṃ jāyamānasya brāhmaṇasya sahajātamityuktvā vārayediti vijñāyate \18\