<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Sūtras of the cord (altar geometry)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba) › Apastambashulbasutra

# Apastambashulbasutra (Āpastambaśulbasūtra)

आपस्तम्बशुल्बसूत्र

Śulbasūtra of the Āpastamba Kalpasūtra in 6 paṭalas.

- **Language:** Sanskrit
- **Date:** 500–250 BCE
- **Author:** [Āpastamba](https://indike.org/pramana/person/apastamba)
- **Extent:** 202 passages, 1,643 words
- **Text:** complete digital text
- **Source:** titus · Black Yajur-Veda Āpastamba-Śulba-Sūtra On the basis of the edition by Sen, S.N., and Bag, A.K., The Śulba… · TITUS: for scholarly non-commercial use; copyright of the respective editors/TITUS; vedicreserve · Vedic Reserve e-text (Maharishi University of Management Vedic Literature Collection, typeset by Peter… · Maharishi University of Management Vedic Literature Collection; free for study

## Contents

- [1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1) — 7 parts
- [2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2) — 7 parts
- [3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3) — 10 parts
- [4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4) — 6 parts
- [5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5) — 8 parts
- [6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6) — 11 parts
- [7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7) — 8 parts
- [8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8) — 7 parts
- [9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9) — 8 parts
- [10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10) — 10 parts
- [11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11) — 11 parts
- [12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12) — 10 parts
- [13](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13) — 16 parts
- [14](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14) — 12 parts
- [15](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15) — 9 parts
- [17](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17) — 23 parts
- [18](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18) — 8 parts
- [19](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19) — 9 parts
- [20](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20) — 12 parts
- [21](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21) — 10 parts

## Text

### [1.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.1)

vihārayogānvyākhyāsyāmaḥ \1\

### [1.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.2)

yāvadāyāmaṃ pramāṇam tadardhamabhyasyāparasmiṃstṛtīye ṣaḍbhāgone lakṣmaṇaṃ karoti \ pṛṣṭhyāntayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti \ evamuttarato viparyasyetarataḥ \ sa samādhiḥ \ tannimitto nirhāso vivṛddhirvā \2\

### [1.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.3)

āyāmaṃ vābhyasyāgantucaturthamāyāmasyākṣṇayārajjuḥ tiryaṅmānīśeṣaḥ \ vyākhyātaṃ viharaṇam \3\

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.4)

dīrghasyākṣṇayārajjuḥ pārśvamānī tiryaṅmānī ca yatpṛthagbhūte kurutastadubhayaṃ karoti \ tābhirjñeyābhiruktaṃ viharaṇam \4\

### [1.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.5)

caturaśrasyākṣṇayārajjurdvistāvatīṃ bhūmiṃ karoti \ samasya dvikaraṇī \5\

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.6)

pramāṇaṃ tṛtīyena vardhayettacca caturthenātmacatustriṃśonena saviśeṣaḥ \6\

### [1.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.1.7)

athāparam \ pramāṇamātrīṃ rajjumubhayataḥ pāśāṃ karoti \ madhye lakṣaṇamardhamadhyayośca pṛṣṭhyāyāṃ rajjumāyamya pāśayorlakṣaṇeṣviti śaṅkūnnihatyopāntyayoḥ pāśau pratimucya madhyamena lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti \ madhyame pāśau pratimucya uparyupari nimittaṃ madhyamena lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihanti \ tasminpāśaṃ pratimucya pūrvasminnitaraṃ madhyamena lakṣaṇena dakṣiṇamaṃsamāyacchet \ unmucya pūrvasmādaparasminpratimucya madhyamenaiva lakṣaṇena dakṣiṇāṃ śroṇīmāyacchet \ evamuttarau śroṇyaṃsau \7\ \\1\\

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.1)

athāparoyogaḥ \ pṛṣṭhyāntayormadhye ca śaṅkūnnihatyārdhe tadviśeṣamabhyasya lakṣaṇaṃ kṛtvārdhamāgamayet \ antayoḥ pāśau kṛtvā madhyame saviśeṣaṃ paratimucya pūrvasminnitaraṃ lakṣaṇena dakṣiṇamaṃsamāyacchet \ unmucya pūrvasmādaparasminpratimucya lakṣaṇenaiva dakṣiṇāṃ śroṇīmāyacchet \ evamuttarau śroṇyaṃsau \1\

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.2)

pramāṇaṃ tiryagdvikaraṇyāyāmastasyākṣṇayārajjustrikaraṇī \2\

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.3)

tṛtīyakaraṇyetena vyākhyāta \ vibhāgastu navadhā \3\

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.4)

tulyayoścaturaśrayoruktassamāsaḥ \ nānā pramāṇayoścaturaśrayossamāsaḥ \ hrasīyasaḥ karaṇyā varṣīyaso vṛdhramullikhet \ vṛdhrasyākṣṇayārajjurubhe samasyati \ taduktam \4\

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.5)

caturaśrāccaturaśraṃ nirjihīrṣanyāvannirjihīrṣettasya karaṇyā varṣīyaso vṛdhramullikhet \ vṛdhrasya pārśvamānīmakṣṇayetaratpārśvamupasaṃharet \ sā yatra nipatettadapacchindyāt \ chinnayā nirastam \5\

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.6)

upasaṃhṛtā akṣṇayārajjussā catuṣkaraṇī chinnā cetarā ca yatpṛthagbhūte kurutaḥ tadubhayaṃ karoti \ tiryaṅmānī puruṣaṃ śeṣastrīn \ taduktam \6\

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.2.7)

dīrghacaturaśraṃ samacaturaśraṃ cikīrṣantiryaṅmānyā apacchidya śeṣaṃ vibhajyobhayata upadadhyāt \ khaṇḍamāgantunā saṃpūrayet \ tasya nirhāra uktaḥ \7\ \\2\\

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.1)

samacaturaśraṃ dīrghacaturaśraṃ cikīrṣanyāvaccikīrṣettāvatīṃ pārśvamānīṃ kṛtvā yadadhikaṃ syāttadyathā yogamupadadhyāt \1\

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.2)

caturaśraṃ maṇḍalaṃ cikīrṣanmadhyātkotyāṃ nipātayet \ pārśvataḥ parikṛṣyātiśayatṛtīyena saha maṇḍalaṃ parilikhet \ sā nityā maṇḍalam \ yāvaddhīyate tāvadāgantu \2\

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.3)

maṇḍalaṃ caturaśraṃ cikīrṣan viṣkambhaṃ pañcadaśabhāgānkṛtvā dvāvuddharet \ trayodaśāvaśiṣyante \ sānityā caturaśram \3\

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.4)

pramāṇena pramāṇaṃ vidhīyate \4\

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.5)

caturaśramādeśādanyat \5\

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.6)

dvābhyāṃ catvāri \ tribhirnava \6\

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.7)

yāvatpramāṇā rajjustāvatastāvato vargān karoti tathopalabdhiḥ \7\

### [3.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.8)

adhyardhapuruṣā rajjurdvau sapādau karoti \ ardhatṛtīyapuruṣā ṣaṭ sapādān \8\

### [3.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.9)

athātyanta pradeśaḥ \ yāvatā yāvatā 'dhikena parilikhati tatpārśvayorupadadhāti \ yacca tena caturaśraṃ kṛyate tatkoṭyām \9\

### [3.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.3.10)

ardhapramāṇena pādapramāṇaṃ vidhīyate \ ardhasya dvipramāṇāyāḥ pādapūraṇatvāt \ tṛtīyena navamī kalā \10\ \\3\\

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.1)

agnyādheyike vihāre gārhapatyāhavanīyayorantarāle vijñāyate \ aṣṭāsu prakrameṣu brāhamaṇo 'gnimādadhīta \ ekādaśasu rājanyaḥ \ dvādaśasu vaiśyaḥ \1\

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.2)

caturviṃśatyāmaparimite yāvatā vā cakṣuṣā manyate tasmānnātidūramādheya iti sarveṣāmaviśeṣeṇa śrūyate \2\

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.3)

dakṣiṇataḥ purastādvitṛtīyadeśe gārhapatyasya nedīyasi dakṣiṇāgnervijñāyate \3\

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.4)

gārhapatyāhavanīyayorantarālaṃ pañcadhā ṣaḍdhā vā saṃvibhajya ṣaṣṭhaṃ saptamaṃ vā bhāgamāgantumupasamasya samaṃ traidhaṃ vibhajyāparasmiṃstṛtīye lakṣaṇaṃ kṛtvā gārhapatyāhavanīyayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti \ taddakṣiṇāgnerāyatanam \ śrutisāmarthyāt \4\

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.5)

yajamānamātrī prācyaparimitā vā yathāsannāni havīṃṣi saṃbhavedevaṃ tiraścīprāñcau vedyaṃsāvunnayati \ pratīcī śroṇī \ purastādaṃhīyasī paścātprathīyasī madhye saṃnatataraivamiva hi yoṣeti dārśikyā vedervijñāyate \5\

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.4.6)

apareṇāhavanīyaṃ yajamānamātraṃ dīrghacaturaśraṃ vihṛtya tāvatīṃ rajjumabhyasya madhye lakṣaṇaṃ kṛtvā dakṣiṇayoḥ śroṇyaṃsayorantau niyamya lakṣaṇena dakṣiṇāpāyamya nimittaṃ karoti \ nimitte rajjuṃ niyamyāntau samasyet \ dakṣiṇāyāḥ śroṇerdakṣiṇamaṃsamālikhet \ evamuttarataḥ tiryaṅmānīṃ dviguṇāṃ tathā kṛtvā paścātpurastāccopalikhet \ vimitāyāṃ purastāt pārśvamānyā upasaṃharet \ śrutisāmarthyāt \6\ \\4\\

### [5.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.1)

triṃśatpadāni prakramā vā paścāttiraścī bhavati ṣaṭtriṃśatprācī caturviṃśatiḥ purastāttiraścīti saumikyā vedervijñāyate \1\

### [5.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.2)

ṣaṭtriṃśikāyāmaṣṭādaśopasamasya aparasmādantāddvādaśasu lakṣaṇaṃ pañcadaśasu lakṣaṇaṃ pṛṣṭhyāntayorantau niyamya pañcadaśikena dakṣiṇāpāyamya śaṅkuṃ nihantyevamuttarataste śroṇī \ viparyasyāṃsau pañcadaśike naivāpāyamya dvādaśike śaṅkuṃ nihanti \ evamuttaratastāvaṃsau \ tadekarajjvā viharaṇam \2\

### [5.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.3)

trikacatuṣkayoḥ pañcikā 'kṣṇayārajjuḥ \ tābhistrirabhyastābhiraṃsau \ caturabhyastābhiḥ śroṇī \3\

### [5.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.4)

dvādaśikapañcikayostrayodaśikā 'kṣṇayārajjuḥ tābhiraṃsau dvirabhyastābhiḥ śroṇī \4\

### [5.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.5)

pañcadaśikāṣṭikayoḥ saptadaśikā 'kṣṇayārajjuḥ tābhiḥ śroṇī \ dvādaśikapañcatriṃśikayossaptatriṃśikā 'kṣṇayārajjuḥ tābhiraṃsau \5\

### [5.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.6)

etāvanti jñeyāni vediviharaṇāni bhavanti \6\

### [5.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.7)

aṣṭāviṃśatyūnaṃ padasahasraṃ mahāvediḥ \ dakṣiṇasmādaṃsāddvādaśasu dakṣiṇasyāṃ śroṇyāṃ nipātayet \ chedaṃ viparyasyetarata upadadhyāt \ sā dīrghacaturaśrā \ tathā yuktāṃ saṃcakṣīta \7\

### [5.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.5.8)

saumikyā veditṛtīye yajeteti sautrāmaṇyā vedervijñāyate \ prakramasya tṛtīyakaraṇīprakramasthānīyā bhavati \ trikaraṇyā vā aṣṭika daśike tiryaṅmānyau dvādasikā pṛṣṭhyā \ trīṇi caturviṃśāni padaśatāni sautrāmaṇikī vediḥ \8\ \\5\\

### [6.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.1)

dvistāvā vedirbhavatītyaśvamedhe vijñāyate \ prakramasya dvikaraṇī prakramasthānīyā bhavati \1\

### [6.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.2)

prakramo dvipadastripado vā \ prakrame yathākāmī śabdārthasya viśayitvāt \ yajamānasyādhvaryorvā \ eṣa hi ceṣṭānāṃ kartā bhavati \2\

### [6.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.3)

rathamātrī niruḍhapaśubandhasya vedirbhatīti vijñāyate \ tatra khalvāhūrathākṣamātrī paścāttiryagīṣayā prācī \ vipathayugena purastāt \ yāvatā vā bāhye chidre \3\

### [6.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.4)

tadekarajjvoktam \ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhākṣeṇārdhayugeneti śroṇyaṃsānnirharet \4\

### [6.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.5)

athāpyudāharanti \ aṣṭāśītiśatamīṣā tiryagakṣaścatuśśataṃ ṣaḍaśītiryugaṃ cāsya sa rathaścāraṇa ucyate \ iti rathaparimāṇam \5\

### [6.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.6)

aratnibhirvā caturbhiḥ paścāt ṣaḍbhiḥ prācī tribhiḥ purastāt \ tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamya dvābhyāmadhyardheneti śroṇyaṃsānnirharet \6\

### [6.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.7)

yajamānamātrī catuḥsraktirbhavatīti paitṛkyā vedervijñāyate \ tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhena tataśśroṇyaṃsānnirharet \7\

### [6.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.8)

daśapadottara vedirbhavatīti some vijñāyate \ tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhena tataśśroṇyaṃsānnirharet \8\

### [6.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.9)

tāṃ yugena yajamānasya vā padairvimāya śamyayā parimimīte \9\

### [6.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.10)

pade yuge 'ratnāviyati śamyāyāṃ ca mānārtheṣu yathākāmī śabdārthasya viśayitvāt \10\

### [6.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.6.11)

vimitāyāṃ purastātpārśvamānyā vupasaṃharet \ śrutisāmarthyāt \11\ \\6\\

### [7.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.1)

navāratni tiryaksaptaviṃśatirudagāyatamiti sadaso vijñāyate \ aṣṭādaśetyekeṣām \ tadekarajjvoktaṃ pañcadaśikenaivāpāyamyārdhapañcamaiḥ śroṇyaṃsānnirharet \1\

### [7.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.2)

prādeśamukhāḥ prādeśāntarālā bhavantītyuparavāṇāṃ vijñāyate \ aratnimātraṃ caturaśraṃ vihṛtya sraktiṣu śaṅkūnnihatyārdhaprādeśena taṃ parilikhet śrutisāmarthyāt \2\

### [7.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.3)

vyāyāmamātrī bhavatīti gārhapatyacitervijñāyate \ caturaśretyekeṣām \ parimaṇḍaletyekeṣām \3\

### [7.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.4)

karaṇaṃ vyāyāmasya tṛtīyāyāmaṃ saptamavyāsaṃ kārayet \ tā ekaviṃśatirbhavanti \ prāgāyamaḥ prathame prastāre 'parasminnudagāyāmāḥ \4\

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.5)

maṇḍalāyāṃ mṛdo dehaṃ kṛtvā madhye śaṅkuṃ nihatyārdhavyāyāmena saha maṇḍalaṃ parilikhet \ tasminścaturaśramavadadhyādyāvatsaṃbhavettannavadhā vyavalikhya traidhamekaikaṃ pradhikaṃ vibhajet \5\

### [7.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.6)

upadhāne caturaśrasyāvāntaradeśānprati sraktīssaṃpādayet \ madhyānītarasminprastāre \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \6\

### [7.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.7)

piśīlamātrā bhavantīti dhiṣṇyānāṃ vijñāyate \ caturaśrā ityekeṣām \ parimaṇḍalā ityekeṣām \7\

### [7.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.7.8)

mṛdo dehānkṛtvā āgnīdhrīyaṃ navadhā vyavalikhya ekasyāssthāne 'śmānamupadadhyāt \ yathāsaṃkhyamitarānvyavalikhya yathāyogamupadadhyāt \8\ \\7\\

### [8.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.1)

bhavatīva khalu vā eṣa yo 'gniṃ cinuta iti vijñāyate \ vayasāṃ vā eṣa pratimayā cīyata ityākṛticodanā pratyakṣavidhānādvā \1\

### [8.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.2)

yāvadāmnātena veṇunā catura ātmani puruṣānavamimīte \ puruṣaṃ dakṣiṇe pakṣe puruṣaṃ pucche puruṣamuttare \ aratninā dakṣiṇato dakṣiṇaṃ pakṣaṃ vardhayati \ evamuttarata uttaram \ prādeśena vitastyā vā paścāt puccham \2\

### [8.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.3)

ekavidhaḥ prathamo 'gnirdvividhaḥ dvitīyastrividhastṛtīyaḥ \ ta evameva ādyantyaikaśatavidhāt \3\

### [8.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.4)

tadu ha vai saptavidhameva cinvīta \ saptavidho vāva prakṛto 'gniḥ \ tata ūrdhvamekottarāniti vijñāyate \4\

### [8.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.5)

ekavidhaprabhṛtīnāṃ na pakṣapucchāni bhavanti \ saptavidhavākyaśeṣatvācchrutivipratiṣedhācca \5\

### [8.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.6)

aṣṭavidhaprabhṛtīnāṃ yadanyatsaptabhyastatsaptadhā vibhajya pratipuruṣamāveśayet \ ākṛtivikārasyāśrutatvāt \6\

### [8.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.8.7)

puruṣamātreṇa vimimīte veṇunā vimimīte iti vijñāyate \7\ \\8\\

### [9.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.1)

yāvānyajamāna ūrdhvabāhustāvadantarāle venośchidre karoti madhye tṛtīyam \ apareṇa yūpāvaṭadeśamanupṛṣṭhyaṃ veṇuṃ nidhāya chidreṣu śaṅkūnnihatya unmucyāparābhyāṃ dakṣiṇāprākparilikhedantāt \ unmucya pūrvasmādaparasmin pratimucya dakṣiṇā pratyakparilikhedantāt \ unmucya veṇuṃ madhyame śaṅkāvantyaṃ veṇośchidraṃ pratimucyoparyuparilekhāsamaraṃ dakṣiṇā veṇuṃ nidhāyāntye chidre śaṅkuṃ nihatya tasminmadhyamaṃ veṇośchidraṃ pratimucya lekhāntayoritare pratiṣṭhāpya chidrayośśaṅkū nihanti \ sa puruṣaścaturaśraḥ \1\

### [9.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.2)

evaṃ pradakṣiṇaṃ catura ātmani puruṣānavamimīte \ puruṣaṃ dakṣiṇe pakṣe puruṣaṃ pucche puruṣamuttare \ aratninā dakṣiṇato dakṣiṇamityuktam \2\

### [9.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.3)

pṛṣṭhyāto vā puruṣamātrasyākṣṇayā veṇuṃ nidhāya pūrvasminnitaram \ tābhyāṃ dakṣiṇaṃ aṃsaṃ nirharet \ viparyasya śroṇī \ pūrvavaduttaramaṃsam \3\

### [9.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.4)

rajjvā vā vimāyottaravedinyāyena veṇunā vimimīte \4\

### [9.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.5)

sapakṣapuccheṣu vidhābhyāse 'pacaye ca vidhāsaptamakaraṇīṃ puruṣasthānīyāṃ kṛtvā viharet \5\

### [9.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.6)

karaṇānīṣṭakānāṃ puruṣasya pañcamena kārayet \ tāsāmevaikato 'dhyardhāstaddvitīyam \ paruṣasya pañcamo bhāga ekataḥ prādeśa ekataḥ tattṛtīyam \ sarvataḥ prādeśastaccaturtham \ samacaturaśrāḥ pañcadaśabhāgīyāstatpañcamam \6\

### [9.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.7)

ūrdhvapramāṇamiṣṭakānāṃ jānoḥ pañcamena kārayedardhena nākasadāṃ pañcacoḍānāṃ ca \7\

### [9.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.9.8)

yatpacyamānānāṃ pratihraseta purīṣeṇa tatsaṃpūrayedaniyataparimāṇatvāt purīṣasya \8\ \\9\\

### [10.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.1)

upadhāne 'dhyardhā daśa purastāt pratīcīrātmanyupadadhāti \ daśa paścātprācīḥ \ pañca pañca pakṣāgrayoḥ \ pakṣāpyayayośca viśayāḥ tāsāmardheṣṭakāmātrāṇi pakṣayorbhavanti \ pañca pañca pucchaparśvayordakṣiṇā \ udīcīśca \1\

### [10.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.2)

pucche prādeśamupadhāya sarvamagniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayet \2\

### [10.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.3)

pañcadaśabhāgīyābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \3\

### [10.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.4)

aparasminprastāre 'dhyardhā daśa dakṣiṇata udīcīrātmanyupadadhāti \ daśottarato dakṣiṇā \ yathā prathame prastāre pakṣau tathā puccham \ yathā pucchaṃ tathā pakṣau \ viparītā apyaye \4\

### [10.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.5)

sarvamagniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayet \5\

### [10.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.6)

pañcadaśabhāgīyābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīṣet \6\

### [10.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.7)

pañca citayo bhavanti \ pañcabhiḥ purīṣairabhyūhatīti purīṣāntā citiḥ arthāntaratvātpurīṣasya \7\

### [10.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.8)

jānudaghnaṃ sāhasraṃ cinvīta prathamaṃ cinvānaḥ \ nābhidaghnaṃ dviṣāhasraṃ dvitīyamāsyadaghnaṃ triṣāhasraṃ tṛtīyamuttaramuttaraṃ jyāyāṃsam \ mahāntaṃ bṛhantamaparimitaṃ svargakāmaścinvīteti vijñāyate \8\

### [10.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.9)

dviṣāhasre dviprastārāścitayo bhavanti \ trīṣāhasra triprastārāścaturthaprabhṛtiṣvāhāreṣu nityamiṣṭakāparimāṇam \9\

### [10.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.10.10)

vijñāyate ca na jyāyāṃsaṃ citvā kanīyāṃsaṃ cinvīteti \10\ \\10\\

### [11.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.1)

caturaśrābhiragniṃ cinuta iti vijñāyate \ samacaturaśrā anupapadatvācchabdasya \1\

### [11.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.2)

pādamātryo bhavanti aratnimātryo bhavantyūrvasthimātryo bhavantyaṇūkamātryo bhavantīti vijñāyate \2\

### [11.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.3)

caturbhāgīyamaṇūkam \ pañcama bhāgīyāratniḥ \ tathorvasthi \3\

### [11.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.4)

pādeṣṭakā pādamātrī \ tatra yathākāmī śabdārthasya viśayitvāt \4\

### [11.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.5)

upadhāne 'ṣṭāvaṣṭau pādeṣṭakāścaturbhāgīyānāṃ pakṣāgrayornidadhyāt \ sandhyośca tadvadātmānaṃ ṣaḍaṅgulāvetāḥ \ śroṇyaṃseṣu cāṣṭau prācīḥ pratīcīśca \5\

### [11.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.6)

sandhyantarāle pañcabhāgīyāssapādāḥ \6\

### [11.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.7)

pucche prādeśamupadhāya sarvamagniṃ caturbhāgīyābhiḥ pracchādayet \7\

### [11.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.8)

pādeṣṭakābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \8\

### [11.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.9)

aparasminprastāre pucchāpyaye pañcamabhāgīyā viśayāḥ \ tā ātmani caturdaśabhiḥ pādairyathāyogaṃ upadadhyāt \9\

### [11.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.10)

sarvamagniṃ pañcamabhāgīyābhiḥ pracchādayet \10\

### [11.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.11.11)

pādeṣṭakābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \11\ \\11\\

### [12.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.1)

ekavidhaprabhṛtīnāṃ karaṇīnāṃ dvādaśena trayodaśenetīṣṭakāḥ kārayet \ pādeṣṭakāśca \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \1\

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.2)

ekavidhaprabhṛtīnāṃ prathamāhāreṇa dvitīyena tṛtīyeneti yoyujyeta \ sarveṣāṃ yathā śrutisaṃkhyā tathordhvapramāṇam \2\

### [12.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.3)

kāmyā guṇavikārāḥ guṇaśāstratvāt \3\

### [12.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.4)

praugaṃ cinvīta bhrātṛvyavāniti vijñāyate \4\

### [12.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.5)

yāvānagniḥ sāratniprādeśo dvistāvatīṃ bhūmiṃ caturaśrāṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhācchroṇī pratyālikhet \ sā nityā praugam \5\

### [12.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.6)

karaṇāni cayanamityekavidhoktam \ praugā iṣṭakāḥ kārayet \6\

### [12.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.7)

ubhayataḥ praugaṃ cinvīta yaḥ kāmayeta prajātān bhratṛvyānnudeya pratijaniṣyamāṇāniti vijñāyate \7\

### [12.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.8)

yathā vimukhe śakaṭe \ tāvadeva dīrghacaturaśraṃ vihṛtya pūrvāparayoḥ karaṇyorardhāttāvati dakṣiṇottarayornipātayet \ sā nityobhayataḥ praugam \ praugacitoktam \8\

### [12.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.9)

rathacakracitaṃ cinvīta bhrātṛvyavāniti vijñāyate \9\

### [12.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.12.10)

yāvānagniḥ sāratniprādeśastāvatīṃ bhūmiṃ parimaṇḍalāṃ kṛtvā tasmiṃścaturaśramavadadhyādyāvatsaṃbhavet \10\ \\12\\

### [13.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.1)

tasya karaṇyā dvādaśeneṣṭakāḥ kārayet \1\

### [13.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.2)

tāsāṃ ṣaṭpradhāvupadhāya śeṣamaṣṭadhā vibhajet \2\

### [13.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.3)

upadhāne caturaśrasyāvāntaradeśānpratisraktīssaṃpādayet \ madhyānītarasminprastāre \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \3\

### [13.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.4)

droṇacitaṃ cinvītānnakāma iti vijñāyate \4\

### [13.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.5)

dvayāni tu khalu droṇāni caturaśrāṇi parimaṇḍalāni ca \5\

### [13.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.6)

tatra yathākāmī śabdārthyasya viśayitvāt \6\

### [13.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.7)

caturaśraṃ vā yasya guṇaśāstram \ sa caturaśraḥ \7\

### [13.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.8)

paścāttsarurbhavatyanurūpatvāyeti vijñāyate \8\

### [13.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.9)

sarvasyā bhūmerdaśamaṃ tsaruḥ \ tasya pucchena nirhāra uktaḥ \9\

### [13.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.10)

tasya karaṇyā dvādaśeneṣṭakāḥ kārayedadhyardhāḥ pādeṣṭakāśca \10\

### [13.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.11)

upadhāne 'dhyardhāḥ purastātpratīcirātmanyupadadhāti \ tsarvagre śroṇyośca prācīḥ \11\

### [13.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.12)

sarvamagniṃ caturaśrābhiḥ pracchādayet \12\

### [13.13](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.13)

pādeṣṭakābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \13\

### [13.14](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.14)

aparasminprastāre 'dhyardhā dakṣiṇata udīcīrātmanyupadadhātyuttarataśca dakṣiṇāḥ \ tsarupārśvayordakṣiṇā udīcīśca \14\

### [13.15](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.15)

sarvamagniṃ caturaśrābhiḥ pracchādayet \15\

### [13.16](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.13.16)

pādeṣṭakābhiḥ saṃkhyāṃ pūrayet \ vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \16\ \\13\\

### [14.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.1)

samūhyaṃ cinvīta paśukāma iti vijñāyate \1\

### [14.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.2)

samūhanniveṣṭakā upadadhāti \2\

### [14.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.3)

dikṣu cātvālā bhavanti \ tebhyaḥ purīṣamabhyuhatīti vijñāyate \3\

### [14.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.4)

paricāyyaṃ cinvīta grāmakāma iti vijñāyate \4\

### [14.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.5)

madhyamāṃ svayamātṛṇṇāṃ pradakṣiṇamiṣṭakāgaṇaiḥ paricinoti \ sa paricāyyaḥ \5\

### [14.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.6)

upacāyyaṃ cinvīta grāmakāma iti vijñāyate \ paricāyyenoktaḥ \6\

### [14.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.7)

śmaśānacitaṃ cinvīta yaḥ kāmayeta pitṛloka ṛdhnuyāmiti vijñāyate \7\

### [14.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.8)

dvayāni tu khalu śmaśānāni caturaśrāṇi parimaṇḍalāni ca \8\

### [14.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.9)

tatra yathākāmī śabdārthasya viśayitvāt \9\

### [14.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.10)

caturaśraṃ vā yasya guṇaśāstram \ sa caturaśraḥ \ tsaruvarjaṃ droṇacitoktaḥ \10\

### [14.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.11)

chandaścitaṃ cinvīta paśukāma iti vijñāyate \11\

### [14.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.14.12)

sarvaiśchandobhiścinuyādityekam \ prākṛtairityaparam \12\ \\14\\

### [15.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.1)

śyenacitaṃ cinvīta suvargakāma iti vijñāyate \1\

### [15.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.2)

vakrapakṣo vyastapuccho bhavati \ paścātprāṅudūhati \ purastātpratyaṅudūhati \ evamiva hi vayasāṃ madhye pakṣanirṇāmo bhavatīti vijñāyate \2\

### [15.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.3)

yāvānagniḥ sāratniprādeśaḥ saptavidhaḥ saṃpadyate \ prādeśaṃ caturthamātmanaścaturbhāgīyāścāṣṭau \ tāsāṃ tisraḥ śiraḥ \ itaratpakṣayorvibhajet \3\

### [15.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.4)

pañcāratniḥ puruṣaḥ \ caturaratnirvyāyāmaḥ \ caturviṃśatyaṅgulayo 'ratniḥ \ tadardhaṃ prādeśa iti klṛptiḥ \4\

### [15.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.5)

ardhadaśamā aratnayo 'ṅgulayaśca caturbhāgona pakṣāyāmaḥ \5\

### [15.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.6)

dvipuruṣāṃ rajjumubhayataḥ pāśaṃ karoti madhye lakṣaṇam \ pakṣasyāparayoḥ koṭyorantau niyamya lakṣaṇena prācīnamāyacchedevaṃ purastāt \ sa nirṇāmaḥ \ etenottaraḥ pakṣo \ vyākhyātaḥ \6\

### [15.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.7)

ātmā dvipuruṣāyāmo 'dhyardhapuruṣavyāsaḥ \7\

### [15.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.8)

pucche 'rdhapuruṣavyāsaṃ puruṣaṃ pratīcīnamāyacchet \ tasya dakṣiṇato 'nyamuttarataśca \ tāvakṣṇayā vyavalikhet \ yathā 'rdhapuruṣo 'pyayesyāt \8\

### [15.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.15.9)

śirasyardhapuruṣeṇa caturaśraṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhāttāvati dakṣiṇottarayornipātayet \9\ \\15\\

### [17.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.1)

apyayān prati śroṇyaṃsānapacchindyāt \ evamiva hi śyenaḥ \1\

### [17.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.2)

karaṇaṃ puruṣasya pañcamāyāmaṃ ṣaṣṭhavyāsaṃ kārayedyathāyoganataṃ tatprathamam \2\

### [17.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.3)

te dve prācī saṃhite \ taddvitīyam \3\

### [17.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.4)

prathamasya ṣaḍbhāgamaṣṭama bhāgena vardhayet \ yathāyoganataṃ tattṛtīyam \4\

### [17.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.5)

caturbhāgīyā 'dhyardhā \ tasyāścaturbhāgīyāmātramakṣṇayā bhindyāt \ taccaturtham \5\

### [17.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.6)

caturbhāgīyārdhaṃ pañcamam \6\

### [17.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.7)

tasyākṣṇayā bhedaḥ ṣaṣṭham \7\

### [17.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.8)

puruṣasya pañcamabhāgaṃ daśabhāgavyāsaṃ pratīcīnamāyacchet \ tasya dakṣiṇato 'nyamuttarataśca \ tāvakṣṇayā dakṣiṇāparayoḥ koṭyorālikhet \ tatsaptamam \8\

### [17.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.9)

evamanyat \ uttaraṃ tūttarasyāḥ koṭyālikhet tadaṣṭamam \9\

### [17.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.10)

caturbhāgīyākṣṇayobhayato bhedo navamam \10\

### [17.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.11)

upadhāne ṣaṣṭiḥ ṣaṣṭiḥ pakṣayoḥ prathamā udīcīrupadadhyāt \11\

### [17.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.12)

pucchapārśvayoraṣṭāvaṣṭau ṣaṣṭhyayastisro 'gre tata ekāṃ tatastisraḥ tata ekām \12\

### [17.13](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.13)

pucchāpyaye caturthyau viśaye \ tayośca paścātpañcamyāvanīkasaṃhīte \13\

### [17.14](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.14)

16 śeṣe daśa caturthyaḥ śroṇyaṃseṣu cāṣṭau prācīḥ pratīcīśca \1\

### [17.2\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.2_2)

śeṣe ca ṣaḍviṃśatiraṣṭau ṣaṣṭhyaścatasraḥ pañcamyaḥ \2\

### [17.3\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.3_2)

śirasi caturthyau viśaye \ tayośca purastātprācyau \3\

### [17.4\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.4_2)

eṣa dviśataḥ prastāraḥ \4\

### [17.5\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.5_2)

aparasminprastāre pañca pañca nirṇāmayordvitīyāḥ \ apyayayośca tṛtīyā ātmānamaṣṭabhāgāvetāḥ \ śeṣe pañcacatvāriṃśatprathamāḥ prācīḥ \5\

### [17.6\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.6_2)

pucchapārśvayoḥ pañca pañca saptamyaḥ \ dvitīyacaturthyoścānyatarataḥ pratisaṃhitāmekaikām \ śeṣe trayodaśāṣṭamyaḥ \6\

### [17.7\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.7_2)

śroṇyaṃseṣu cāṣṭau caturthyo dakṣiṇā udīcīśca \ śeṣe ca viṃśatistriṃśat ṣaṣṭhya ekaṃ pañcamīm \7\

### [17.8\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.8_2)

śirasi caturthyau tayośca purastāccatasro navamyaḥ \8\

### [17.9\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.9_2)

eṣa dviśataprastāraḥ \9\

### [17.10\_2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.17.10_2)

vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \10\ \\17\\

### [18.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.1)

śyenacitaṃ cinvīta suvargakāma iti vijñāyate \1\

### [18.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.2)

vakrapakṣo vyastapuccho bhavati \ paścātprāṅudūhati \ purastātpratyaṅudūhati \ evamivahi vayasāṃ madhye pakṣanirṇāmo bhavatīti vijñāyate \2\

### [18.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.3)

puruṣasya ṣoḍaśībhirviṃśaśataṃ sāratniprādeśaḥ saptavidhaḥ saṃpadyate \ tāsāṃ catvāriṃśadātmani tisraḥ śirasi pañcadaśa pucche ekatriṃśaddakṣiṇe pakṣe tathottare \3\

### [18.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.4)

adhyardhapuruṣastiryagdvāvāyāmata iti dīrgha caturaśraṃ vihṛtya śroṇyaṃsebhyo dve dve ṣoḍaśyau nirasyet \ catvāriṃśatpariśiṣyante \ sa ātmā \4\

### [18.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.5)

śirasyardhapuruṣeṇa caturaśraṃ kṛtvā pūrvasyāḥ karaṇyā ardhāttāvati dakṣiṇottarayornipātayet \ tisraḥ pariśiṣyante tacchiraḥ \5\

### [18.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.6)

puruṣastiryagdvāvāyāmataḥ ṣoḍaśabhāgaśca dakṣiṇaḥ pakṣaḥ \ tathottaraḥ \6\

### [18.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.7)

pakṣāgre puruṣacaturthena catvāri caturaśrāṇi kṛtvā tānyakṣṇayā vyavalikhyārdhāni nirasyet \ ekatriṃśatpariśiṣyante \7\

### [18.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.18.8)

pakṣāgramutsṛjya madhye pakṣasya prācīṃ lekhāmālikhet \ pakṣāpyaye puruṣaṃ niyamya puruṣānte nitodaṃ kuryāt \ nitodātprācīnaṃ puruṣānte nitodaṃ nitodayornānāntāvālikhet \ tatpakṣanamanam \ etenottaraḥ pakṣo vyākhyātaḥ \8\ \\18\\

### [19.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.1)

dvipuruṣaṃ paścādardhapuruṣaṃ purastāccaturbhāgonaḥ hpuruṣa āyāmo 'ṣṭādaśakaraṇyau pārśvayostāḥh pañcadaśa parigṛhṇanti \ tatpuccham \1\

### [19.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.2)

ṣoḍaśīṃ caturbhiḥ parigṛhṇīyāt \ aṣṭamena tribhiraṣṭamaiścaturthena caturthasaviśeṣeṇeti \2\

### [19.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.3)

ardheṣṭakāṃ tribhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ caturthasaviśeṣeṇeti \3\

### [19.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.4)

pādeṣṭakāṃ tribhiścaturthenaikaṃ caturthasaviśeṣārdhābhyāṃ ceti \4\

### [19.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.5)

pakṣeṣṭakāṃ caturbhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ saptamābhyāṃ ceti \5\

### [19.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.6)

pakṣamadhyīyāṃ caturbhirdvābhyāṃ caturthābhyāṃ dvisaptamābhyāṃ ceti \6\

### [19.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.7)

pakṣāgrīyāṃ tribhiścaturthenaikaṃ caturthasaptamābhyāmekaṃ caturthasaviśeṣasaptamābhyāṃ ceti \7\

### [19.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.8)

pakṣakaraṇyāḥ saptamaṃ tiryaṅmānī puruṣacaturthaṃ ca pārśvamānī \ tasyākṣṇayārajjvā karaṇaṃ prajṛmbhayet \ pakṣanamanyāḥ saptamena phalakāni namayet \8\

### [19.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.19.9)

upadhāne catasraḥ pādeṣṭakāḥ purastācchirasi \ apareṇa śiraso 'pyayaṃ pañca \ pūrveṇa pakṣāpyayāvekādaśa \ apareṇaikādaśa pūrveṇa pucchāpyayaṃ pañcāpareṇa pañca pañcadaśa pucchāgre \9\ \\19\\

### [20.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.1)

catasraścatasraḥ pakṣāgrīyāḥ pakṣāgrayoḥ pakṣāpyayayośca viśayāḥ \1\

### [20.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.2)

tā ātmani catasṛbhiścatasṛbhiḥ ṣoḍaśībhiryathāyogaṃ paryupadadhyāt \2\

### [20.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.3)

catasraścatasraḥ pakṣamadhyīyāḥ pakṣa madhyayoḥ \ pakṣeṣṭakābhiḥ prācībhiḥ pakṣau pracchādayet \3\

### [20.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.4)

avaśiṣṭaṃ ṣoḍaśībhiḥ pracchādayet \ antyā bāhyaviśeṣā anyatra śirasaḥ \4\

### [20.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.5)

aparasminprastāre purastācchirasi dve ṣoḍaśyau bāhyaviśeṣe upadadhyāt \ te 'pareṇa dve viśaye abhyantaraviśeṣe \5\

### [20.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.6)

dvābhyāmardheṣṭakābhyāṃ yathāyogaṃ paryupadadhyāt \ bāhyaviśeṣābhyāṃ parigṛhṇīyāt \6\

### [20.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.7)

ātma karaṇīnāṃ sandhiṣu ṣoḍaśyo bāhyaviśeṣā upadadhyāt \7\

### [20.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.8)

catasraścatasro 'rdheṣṭakāḥ pakṣāgrayoḥ \ pakṣeṣṭakābhirudīcībhiḥ pakṣau pracchādayet \8\

### [20.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.9)

tisrastisro 'rdheṣṭakāḥ pucchapārśvayoḥ \9\

### [20.10](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.10)

avaśiṣṭaṃ ṣoḍaśībhiḥ pracchādayet \ antyā bāhyaviśeṣā anyatra pucchāt \10\

### [20.11](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.11)

yaccaturaśraṃ tryaśraṃ vā saṃpadyetārdheṣṭakābhiḥ pādeṣṭakābhirvā pracchādayet \ aṇukāḥ pañcadaśabhāgīyānāṃ sthāne \11\

### [20.12](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.20.12)

vyatyāsaṃ cinuyādyāvataḥ prastārāṃścikīrṣet \12\ \\20\\

### [21.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.1)

kaṅkacidalajaciditi śyenacitā vyākhyātau \1\

### [21.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.2)

evamiva hi śyenasya varṣīyāṃsau pakṣau pucchādvakrau saṃnataṃ pucchaṃ dīrgha ātmā 'maṇḍalaḥ śiraśca \ tasmācchrutisāmarthyāt \ aśirasko vā 'nāmnānāt \2\

### [21.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.3)

vijñāyate ca \ kaṅkacitaṃ śīrṣaṇvantaṃ cinvīta yaḥ kāmayeta saśīrṣo 'muṣmiṃlloke saṃbhaveyamiti vidyamāne kathaṃ brūyāt \3\

### [21.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.4)

prākṛtau vakrau pakṣau saṃnataṃ pucchaṃ vikāraśravaṇādyathāprakṛtyātmā 'vikārāt \4\

### [21.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.5)

yatho etacchyenacitaṃ cinvīteti yāvadāmnātaṃ sārūpyaṃ tadvyākhyātam \5\

### [21.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.6)

tristāvo 'gnirbhavatītyaśvamedhe vijñāyate \6\

### [21.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.7)

tatra sarvābhyāso 'viśeṣāt \7\

### [21.8](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba.21.8)

dīrghacaturaśrāṇāṃ samāsena pakṣapucchānāṃ samāsa uktaḥ \8\

_First 200 of 222 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba)_

## Commentaries (5)

- [Āpastambaśulbasūtra with the commentaries of Kapardin, Karavinda and Sundararāja](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba!kapardin) — Kapardisvāmin, Karavinda, Sanskrit
- [Rahasyaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba!gargya-gopala) — Gārgya Gopāla, Sanskrit, not yet digitised
- [Dvitīyaśyenaśulbopādhānamantropādhānaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba!rayabhatta) — Rāyabhaṭṭa, Sanskrit, not yet digitised
- [Śulbakārikāḥ](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba!venkatanatha-vajapeyayajin) — Veṅkaṭanātha Vājapeyayājin, Sanskrit, not yet digitised
- [Āpastambaśulbarahasyaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba!gopala) — Gopālakavi, Sanskrit, not yet digitised

## Translations (1)

- [Das Āpastamba-Śulba-Sūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba~de-burk) — German, not yet digitised

## Parallel to

- [Āpastambaśrautasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.apastamba)
- [Hiraṇyakeśiśulbasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.hiranyakesi)

## Part of

- [Āpastambakalpasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.apastambakalpasutra)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.sulba.apastamba) · Pramāṇa
