Atharvahridaya (Atharvahṛdaya)
अथर्वहृदय
the 69th Pariśiṣṭa of the Av.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 400 BCE – 1200 CE
- Extent
- 10 passages, 424 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · The Pariśiṣṭas of the Atharvaveda; ed. George Melville Bolling, Julius von Negelein, Ram Kumar Rai;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1
atharvahṛdayam
69.1.1.oṃ upasaṃgamya munayaḥ sarvajñaṃ śāntamānasam
amṛcchannagatamātsaryaṃ bhṛguṃ brahmavidaṃ varam
2. kāmā hi bahavo loke saṃsthitā bhinnasādhanāḥ
ekameva paraṃ teṣāṃ samyaktvaṃ brahmasaṃśayam
69.1.3. samāsena pravakṣyāmi yena sarvaṃ prapadyate
atipragalbho'yamuddīrṇastathāpi kathayāmyaham
4. sarvārthasādhanārthāya śrutirāṅgirasī hitā
svatejasā prajvalantī hṛdayaṃ tadarthacetasām
5. prabhāvaṃ tasya vakṣyāmi upariṣṭādyathāvidhi
duḥsādhyāni nimittāni tāni veddhi hi kāni cit
2
2. 1. akāle yasya jāyante dantāḥ keśairvivarjitaḥ
prabhūtalambakeśo vā tathā hīnādhikāṅguliḥ
2. dvidantaścāpi jāyeta tasya karma svaśākhikam
svaśākhāyāṃ tu yatproktaṃ kuryādvātharvaṇaṃ vidhim
3. dvimūrdhā vā trinetro vā tathaikākṣirdvināsikaḥ
hīnahasto'paro hyarthe na tvatharvaśirāḥ sa ca
4. kṛtopacāraḥ paśca sapta śuddhātmā sādhyasatkṛtaḥ
sa śānyudakamācamya śāntavṛkṣasamīpataḥ
5. śāntavṛkṣasamidbhistu tilaistrimadhuraistathā
homaṃ kuryadatharvā tu tena nandati satkulam
3
3. 1. na labhedyadyatharvāṇaṃ kuryāddaśaguṇaṃ svayam
mahāvyāhṛti homaṃ ca sāvitraṃ japameva ca
2. vikṛtāṅgo'dhikāṅgo vā jāto hīnāṅga eva vā
kulasyādbhutamatyarthaṃ tadatharvā śamaṃ nayet
3. kapyuṣṭrebhagavādīnāṃ jāyante'ṅgamukhaiḥ samāḥ
yasminrāṣṭre nṛpastatra ṣaṇmāsāddhi vinaśyati
4. kapyādayo vā jāyante anyasya tulyagātrakāḥ
vṛkṣe'nyavṛkṣajaṃ puṣpaṃ jāyate phalameva vā
5. dvijottamamatharvāṇaṃ tatrecchecchāntimātmanaḥ
kārayeta mahāśāntiṃ rāṣṭrasya ca puruṣasya ca
4
69.4.1. upasthite rājyanāśe mahāraurava eva vā
durbhikṣe marake vāpi anāvṛṣṭibhaye'pi vā
2. sarvaṃ rāṣṭre vinaśyeta sasyaṃ śalabhamūṣakaiḥ
akasmānnirjalā vā syādaśoṣā vā mahāsarit
3. tathānyeṣvapyanukteṣu ghoreṣūpasthiteṣu ca
kuryuḥ śāntimatharvāṇo dvijā hyeteṣu bheṣajam
4. labhate rājyayogyo'pi na rājyaṃ rājanandanaḥ
paṭhan labhate vidyāṃ dvijaḥ śṛṇvannapi śrutam
5. ādhitsurapi nādhānaṃ kuryādāvāsameva ca
kanyā pariṇinīṣurvā kāmyeṣviṣṭapatiṃ na ca
5
5. 1. vandhyā vā mṛtavatsā yā durbhagā strīprasū ca yā
sakṛtprasūtā yā nārī garbhaṃ gṛhṇāti naiva ca
2. sūtiṃ kāle'pyatikrānte garbhe sphuraṇavatyapi
na sūtiṃ labhate yā tu bahuputrīyate ca yā
3. kṛṣīvalaḥ kṛṣīvalaṃ jayatyāyudhajīvyapi
jayetsuryavahāre vā saubhāgyaṃ sārvabhautikam
4. athāpahantuṃ bhayamevamādikaṃ,
yadābhilaṣyetphalamuktameva vā
tadāṅgirasyaṃ varamantrasaṃpadā
sphurantamuccaiḥ śaraṇaṃ vrajeddvijam
5. rātrau dvicchāyavṛkṣaṃ vā kusvapnaṃ vāpi riṣṭadam
divā grahānnirīkṣeta bhūmikampaivamādikam
6
6. 1. jvālādbhutānyatha proktāni yāni
ulkādibhedā gaditāstathā ye
svapnādbhutānyapivānyādbhutāni
gṛheṣu yānyarthavido vadanti
69.6.2. eteṣu śāntiṃ kurvīta amṛtāṃ vā sadakṣiṇām
raudrīṃ vā vaiśvadevīṃ vā abhayāṃ vā parājitām
3. gobhūhiraṇyavastrānnaistilairvā saphalaiḥ śubhaiḥ
upānacchatrasaṃyuktāṃ gurvābharaṇasaṃyutām
4. pratipattiyathoktaṃ vā yaḥ kurvīta vidhānavit
etadutpātajaṃ sarvaṃ mahāśāntyā pralīyate
5. yasya rājño janapade atharvā śāntipāragaḥ
nivasatyapi tadrāṣṭraṃ vardhate nirupadravam
7
7. 1. yasya rājño janapade sa nāsti vividhairbhayaiḥ
pīḍyate tasya tadrāṣṭraṃ paṅke gauriva majjati
2. tasmādrājā viśeṣeṇa atharvāṇaṃ jitendriyam
dānasaṃmānasatkārairnityaṃ samabhipūjayet
3 nityaṃ ca kārayecchāntiṃ grahakakṣāṇi pūjayet
bhūmidohānprakurvīta devatāyataneṣu ca
4. catuṣpatheṣu goṣṭheṣu tīrtheṣvapsu ca kārayet
gotarpaṇaṃ ca vidhivatsarvadoṣavināśanam
5. evaṃ tu rūpyāpayanrājā sarvakālaṃ jitendriyaḥ
anantaṃ sukhamāpnoti kṛtsnāṃ bhuṅkte vasuṃdharām
8
8. 1. upasthitaṃ mṛtyumapi dvijottamaḥ śamaṃ nayet
adhītyātharvāṅgirasastāhaśamādhṛtavrataḥ
2. dyutiṃ prabhāṃ sadā sphuranmantrapavitravānvaraḥ
nṛpe dhanini cānyatra śāntyāptvā dakṣiṇāṃ budhaḥ
3. sīdankuṭumbakaḥ poṣaṃ gṛhītvānyatsamutsṛjet
triḥ saṃhitāṃ haviṣyādyaṃ japetkṛcchraṃ ca śuddhaye
4. sāvitrīlakṣamayutaṃ sahasramatha cottaram
japtvā daśāṃśako homaḥ kāryo doṣānusārataḥ
69.8.5. śarīranirmalo yastu nārcito'pi dvijottamaḥ
amatsarī nitāntaṃ yaḥ so'tra śāntiṃ samārabhet
6. evaṃ vidho'ṅgirā yatra yāni sādhyāni sādhayet
na nyūnaṃ tatra kiṃcitsyāditi tadgubhāṣitam
7. laghuśāntyudakavidhinā gāyatryā vāpyatharvakaḥ
kuryātsarvamidaṃ jānannatharvahṛdayaṃ budhaḥ
9
9.1. ye na jānantyadhītāpi śrutimāṅgirasīṃ dvijāḥ
atharvahṛdayaṃ cāpi na te vedavidaḥ smṛtāḥ
2. atharvahṛdayaṃ vettā atharvā paramaḥ smṛtaḥ
nātharvaṇe'pyidaṃ deyaṃ gurorvidveṣayāyini
3. anyaśākhyaṃ dvijo mohātpāṭhayanpravilīyate
atharvahṛdayaṃ buddhvā yaḥ paṭheduktipūrvakam
4. atharvā nādbhutaṃ tasya śāntireva sadā bhavet
śāntireva sadā bhavet
69
ityatharvahṛdayaṃ samāptam