Atharvanaparishishta 72
Ātharvaṇapariśiṣṭa 72
- Language
- Sanskrit
Contents
- 72.32 — 3 parts
72.1
samāptiḥ pariśiṣṭāni samāptāni
70kha.1.1.oṃ praṇamya viṣṭarāsīnaṃ brahmāṇaṃ kavisattamam
praṇamya śirasā devaṃ gautamaḥ paryapṛcchata
2. adbhutāni suraśreṣṭha prajānāmahitāya vai
śamanaṃ ca tathā teṣāṃ prabrūhi vinayena me
3. tasyatadvacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ
abravītparamaḥ prītaḥ sarvotpātapratikriyām
70kha.1.4.śṛṇu vatsa yathānyāyaṃ dvādaśādhyāyasaṃgraham
procyamānamaśeṣaṃ taṃ vātavaikṛtanoditam
5. yasmācca vāyurbalavāñcheṣṭhaḥ sarvādbhutodbhavaḥ
tasmāttameva prathamaṃ pravakṣyāmi yathāvidhi
72.2
2.1. yānti yānānyayuktāni vinā vāhairnṛbhistathā
yuktāni vā na gacchanti narendrāṇāṃ mahadbhayam
2. bheryo mṛdaṅgāḥ paṭahā vādyante vāpyanāhatāḥ
āhatāśca na vādyante acalānicalanti vā
3. araṇye tūryanirghoṣo yadi śrūyeta nābhasaḥ
śarīraṃ vyathate tatra yadi vā veśmani śrutaḥ
4. śrūyante ca mahāśabdā gītagāndharvanisvanāḥ
śarīraṃ bādhyate tatra vyādhirvā sumahānbhavet
5. koṣṭhe vā patate yatra hastādvī kadācana
patate musalaṃ cāpi śūrpaṃ vā dhūyate yadi
72.3
3.1. golāṅgalānāṃ saṃsargo vikāraścandrasūryayoḥ
nārīṃ vā dhayate nārī jāyate tumulaṃ bhayam
2. pratyāharanti sarpanti stambhaprāsādapādapāḥ
śayanāsanayānāni niyataṃ nṛpatervadhaḥ
3. yāti cākāliko vāyurghoraḥ śarkarakarṣaṇaḥ
pātayanvṛkṣaveśmāni kalpānta iva bhīṣaṇaḥ
3.4. saptāhamatha vā pakṣaṃ nibaddhātyatidāruṇam
tryahādyadi na varṣeta ghoraṃ śastrabhayaṃ bhavet
5. vāyavyeṣveva nṛpatirvāyuṃ saptabhirarcayet
dvāvimāviti tisro hi japtavyāḥ prayatairdvijaiḥ
72.4
4.1. vahnena dakṣiṇo homaḥ kartavyo'tiprayannataḥ
vāyavyāmeva śāntau ca vāyoḥ saviturāvapet
70kha.4.2.ādāvante ca madhye ca tathaivamanuyojayet
gurave dakṣiṇāṃ dadyādvāyavīśāntisiddhaye
3. yamakaṃ jāyate puṣpaṃ phalaṃ vā yamakaṃ yadi
kumudotpalapadmāni ekanāle bahūnyapi
4. bahuśīrṣā dviśīrṣā vā tathānyaprasavā api
yavā vā trīhayo vāpi svāmino maraṇāya te
5. ekaivṛkṣe ca saṃpaśyennānātvaṃ phalapuṣpayoḥ
vyatyāsamanyathātvaṃ vā paracakrāgamo bhavet
72.6
6.1. anṛtu phala puṣpaṃ vā na yathārtu phalanti vā
oṣadhīvīrudho vāpi janamārabhayaṃ bhavet
2. atha dhānyaviparyāse abhadraṃ cāpi śaṃsati
tilā vā samatailāḥ syuḥ surātailā bhavanti vā
6.3. agrāmyaṃ kārayetpuṣpaṃ phalaṃ vā vikṛtaṃ nṛpaḥ
dhānyānāṃ vaikṛte kṣetraṃ saha sasyena dāpayet
4. sauyaṃ caruṃ puṣpaphale vikṛte paśumeva ca
kṣetrapatyaṃ ca bhaumaṃ ca nirvapetsasyavaikṛte
5. sauryī śāntiḥ prayoktavyā sauyairmantrairyathāvidhi
uccā patantamityṛgbhyāṃ garbhaṃ tu parikīrtitam
72.7
7.1. bhaumena cānuvākena garbhayetsasyavaikṛte
sadakṣiṇairdvijairmuktaiḥ kartāraṃ cārcayettataḥ
2. pureṣu yeṣu dṛśyante pādapā devacoditāḥ
rudanto vā hasanto vā sravanto vā bahūnarasān
3. arogā vā nivāte ca śākhā muñcantyasaṃbhrame
phalaṃ puṣpaṃ tathā bālā darśayantīti hāsanam
4. sarvāvasthā darśayantaḥ phalapuṣpamanārtavam
kṣipraṃ tatra bhayaṃ ghoraṃ pravarteta caturvidham
70kha.7.5. sarpānmatsyānpakṣiṇo vā yatra devaḥ pravarṣati
tatra sasyopaghātaḥ syādbhayaṃ vātipravartate
6. surāsavaṃ tathā kṣaudraṃ sarpistailaṃ tathā dadhi
yatra varṣati parjanyaḥ śrudrogastatra jāyate
7. ulkātārāāśca dhiṣṇyeṣu yadāṅgārāṃśca varṣati
tadā vyādhibhayaṃ ghoraṃ teṣu deśeṣu nirdiśet
8. nārācāḥ śaktayaḥ khaḍgāḥ pradīpyante yadā muhuḥ
tadā śastrabhayaṃ ghoraṃ teṣu deśeṣu nirdiśet
9. pumānaśvo gajo vāpi yadā yatra pradīpyate
naśyanti sevakāstatra pradhānaśca vinaṅkṣyati
10. yatra sraveccaityavṛkṣaḥ sahasā vividhānrasān
pṛthakpṛthaksamastānvā tatpravakṣyāmi lakṣaṇam
11. ghṛte madhuni dugdhe ca ghṛte dugdhe tathāmbhasi
kṣaudre madhuni pāṇīye ghṛte caivāparaṃ payaḥ
12. yatraitacca mahotpātaṃ vṛkṣeṣu syātsudāruṇam
surāsave mithobhedaḥ śoṇite śastrapātanam
13. taile pradhānā badhyante bhakte kṣudbhayamādiśet
anṛtau cetphalaṃ yatra puṣpaṃ vā dṛśyate drume
14. dhruvaṃ syāddaśame māsi rājñastatra viparyayaḥ
puṣpe puṣpaṃ bhavedyatra phale caiva tathā phalam
15. parṇe parṇe vijānīyāttatra nānāpidhaṃ bhayam
śuklena vāsasā yatra caityavṛkṣaḥ samāvṛtaḥ
16. brāhmaṇānāṃ bhayaṃ ghoraṃ tadā tīvraṃ vinirdiśet
raktavastrāvṛtaiścānyaiḥ kṣatriyāṇāṃ mahābhayam
17. pīta vastraistu vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ kṛṣṇavāsasaiḥ
nīlaiḥ sasyopaghātāya miśraistu mṛgapakṣiṇām
70kha.7.18. vivarṇairvāyavastīvrāḥ paraṃ syurdeśamāstaḥ
devatāni pralapanti yasya rāṣṭre hasanti vā
19. udīkṣante'puro vāpi tatra vidyānmahadbhayam
vihasanti nimīlanti liṅgāni vikṛtāni ca
20. māsāntareṇa jānīyāttatra tatra mahadbhayam
yatra citramudīkṣeta gāyate ceṣṭate muhuḥ
21. eteṣvaṣṭasu māseṣu rājño maraṇamādiśet
citrāṇi yatra liṅgāni tathaivāyatanāni ca
32. vikāraṃ kuryuratyarthaṃ tatra vidyānmahābhayam
utpātanaṃ taḍāgānāṃ saraso vā girestathā
23. samudeśe pradīpyante vidyāttatra bhayaṃ mahat
yatra vṛkṣā akālīnaṃ darśanaṃ phalapuṣpayoḥ
24. kṣīraṃ snehaṃ surāṃ raktaṃ madhu toyaṃ sravānti vā
śuṣyantyarogāḥ sahasā śuṣkāruhanti vā punaḥ
25. uttiṣṭhanti niṣīdanti tatratrakṣyābhyataḥ param
72.8
8.1. hasane dehanāśaḥ syādyodhā naśyanti śākhayā
saṃbhramo deśanāśāya phalī śilpikṣayāya ca
2. bālānāṃ maraṇaṃ kuryādbālānāṃ phalapuṣpatā
svarāṣṭrabhedaṃ kurute phalapuṣpamanārtavam
3. kṣayaḥ kṣīrasrave jñeyaḥ snehe durbhikṣalakṣaṇam
vāhanāpacayaṃ madhe rakte saṃgrāmamādiśet
4. madhusrāve bhavedvacādhirjalasrāve na varṣati
arogā yadi śuṣyante vidyāddurbhikṣalakṣaṇam
5. bhedaḥ svapatitotthāne rudatsvannakṣayo bhavet
jalpane dhananāśaḥ syādgulmavallīlatāsu ca
72.9
70kha.9.1.pūjitānāṃ jalasutau rājño mṛtyuṃ samādiśet
ācchādayitvā taṃ vṛkṣaṃ gandhamālyairvibhūṣayet
2. bhojanaṃ cātra viprāṇāṃ madhusarpiḥ samanvitam
chatradhvajaṃ ca dātavyaṃ parṇahomastathā paraṃ
3. mantrairauṣadhasaṃyuktairbhūmpradānamataḥ param
baliṃ caivopahārāṃśca gītanṛtyaṃ samantataḥ
4. gandhamālyaṃ ca dhūpaṃ ca dīpaṃ dadyāttathaiva ca
bhakṣabhojyānnapānaṃ ca rudrasyopaharenniśi
5. pākaśca daśame māsi śukrasya vacanaṃ yathā
bṛhaspatistathādityo bruvate yattathaiva tat
72.10
10.1. raudrī caivātra kartavyā vṛkṣādbhutavināśinī
gurave dakṣiṇāṃ dadyānniṣkaṃ bhūmiṃ ca tatra vai
2. akāla prasuvo nāryaḥ kālātītāḥ prajāstathā
sambaddhayugmaprasavā dviyugmaprasavā api
3. amānuṣāṇi ruṇḍāni saṃjāyante yadā striyām
atyaṅgāni anaṅgāni hīnāṅgānyatha vā punaḥ
4. catuṣpatpakṣisadṛśānyardhamānuṣavanti ca
vināśastasya deśasya kulasya ca vinirdiśet
5. aprāptavayaso garbho dvicatuṣpattitrayo'pi vā
vidhvastaṃ vikṛtaṃ cāpi prajāyeta bhayāya tat
72.11
11.1. tānyāśu parabhūmiṣu tyaktavyāni śubhārthibhiḥ
śāntiratra prakartavyā brāhmaṇairbrahmavādibhiḥ
2. vaḍavā hastinī gaurvā yadi yugmaṃ prasūyate
vijātaṃ vikṛtaṃ vāpi ṣaṇmāsairmriyate nṛpaḥ
3. apatyāni ca yūthebhyastyājyāni parabhūmiṣu
svāmino nagaraṃ yūthamanyathā tu vināśayet
70kha.11.4. viyoniṣu yadā yānti miśrībhāvaḥ prajāsvapi
kharoṣṭrahayamātaṅgāḥ pakṣiṇo vā na sādhu tat
5. akāle vāpi modyante kāle vāpyamadā yadi
śivoṣṭrahayamātaṅgāḥ pakṣiṇo vā na sādhu tat
72.12
12.1. athānaḍvānanaḍvāhaṃ dhenurdhenuṃ pibedyadi
śunī vā ghayate dhenuṃ śunīṃ dhenurathāpi vā
2. tiryagyonau mānuṣī vā paracakrāgamo bhavet
amānuṣā mānuṣāṇi jalpante praṇino yadi
3. viceṣṭāṃ vā virāvaṃ vā māsena mriyate nṛpaḥ
catuṣpatpakṣimṛjagānmānuṣī janayedyadi
4. tiryagyonau mānuṣaṃ vā paracakrāgamo bhavet
jaṅgame sthāvaraṃ jātaṃ sthāvare vātha jaṅgamam
5. tasminyoniviparyāse paracakrāgamo bhavet
tyāgo vivāso dānaṃ vā dattvāpyāśu śubhe bhavet
72.13
13.1. sthālīpākena yaṣṭavyaṃ paśunā vā purohitaḥ
prājāpatyena mantreṇa yajedbrahmadakṣiṇām
2. yāmyā karma prayogastu prathamaṃ tatra dṛśyate
prājāpatyāṃ tataḥ śāntiṃ rājārthī kārayennṛpaḥ
3. ādāvante ca madhye ca śāntāvuktastu tadgaṇaḥ
ārogyaṃ ca śivaṃ caiva deśe tasminnṛpe bhavet
4. yatrādbhutāni dṛśyante vicitrāṇi samantataḥ
susamṛddho'pi deśaḥ sa kṣiprameva vinaśyati
5. rājaveśmasu vaikṛtye prāsādadhvajatoraṇe
autpātikāni dṛśyante rājñastatra mahadbhayam
72.14
14.1. prāsādatoraṇāṭṭāladvāraprāsādaveśmanām
akasmātpatanaṃ teṣāṃ rājamṛtyukaraṃ smṛtam
70kha.14.2. devarājadhvajānāṃ ca patanaṃ bhaṅga eva vā
niṣevaṇaṃ vā kravyādaiḥ ............
............ prabhraṣṭairvītataraśmikaiḥ
72.15
15.1. prabhraṣṭagrahanakṣatrediśaḥ sarvāḥ samākulāḥ
saṃdhyā cobhayathā dīptā tatra vidyānmahadbhayam
2. yadi vā dīryate'kasmādbhūmiricchidrī bhavedyadi
prakampate'timātraṃ vā sarveṣu ca bhayāya tat
3. rakṣaḥ parvataiḥ panthāno na vahanti bhayānvitāḥ
rakṣorūpāṇi dṛśyante na ca rakṣā gṛheṣvapi
4. saṃpraviṣṭaiḥ piśācaiśca rakṣobhirvāpi tasminnaiḥ
acirānnagaraṃ tatra janamāreṇa māryate
5. kṛtavastu viparyastā brāhmaṇāśca vidharmiṇaḥ
nakṣatrāṇi viyogīni bhayamīdṛkpradarśanam
72.16
16.1. apūjyā yatra pūjyante na pūjyante ca pūjitāḥ
pūjyeṣvadānaniṣṭhā ca bhayamīdṛkpradarśanam
2. nādhīyante na pūjyante brāhmaṇā balibhiḥ surāḥ
nacaivātmīyadharmeṣu ratiṃ kurvantyadharmataḥ
3. bhinnāḥ kauṭilyabahulā gajāḥ puruṣavājinaḥ
kalahe syurnirutsāhāḥ sasattvāḥ satyavarjitāḥ
4. śīlācāravihīnāśca madyamāṃsānṛtapriyāḥ
nagnapāṣaṇḍabhūyiṣṭhā vināśe paryupasthite
5. mahābaliṃ mahāśāntiṃ bhojyāni sumahānti ca
prājāpatyaṃ mahendraṃ ca mahādevamathāpi vā
72.17
17.1. aindrasthāne tu māhendrīṃ raudre raudrīṃ prayojayet
gavāmaṣṭaśataṃ dadyādiprebhyo manujādhipaḥ
70kha.17.2. gurave tu śataṃ niṣkaṃ prajāsvevaṃ śivaṃ bhavet
anāvṛṣṭyātivṛṣṭyā vā durbhikṣeṇa bhayaṃ bhavet
3. akālavarṣo rogāya ativṛṣṭirbhayāya ca
anabhraṃ varṣate'kasmādvidyutaṃ garjitaṃ tathā
4. anabhre vāpi nirghātaḥ patito rājamṛtyave
tīkṣṇaṃ ca varṣatyanṛtau ṛtuṣveva na varṣati
5. yadā coṣṇe bhavecchītaṃ śīte coṣṇaṃ tathaiva ca
dṛṣṭo bhāvastu vikṛto na yathatu svarūpakaḥ
6. anārogyaṃ bhaveccaiva prajānāmiti nirdiśet
72.18
18.1. samarātraṃ yadā varṣetprabaddhaṃ pākaśāsanaḥ
anṛtau tasya deśasya pradhānasya vadho dhruvam
2. śoṇitaṃ varṣate yatra tatra śastrabhayaṃ bhavet
majjāsthisnehamāṃsaṃ vā janamārībhayaṃ bhavet
3. aṅgārapāṃsuvṛṣṭestu nagaraṃ tadvinaśyati
phalaṃ puṣpaṃ śamīdhānyaṃ hiraṇyaṃ vā bhayāya tat
4. jantavo dīna vikṛtāḥ phalālo'pi vināśanaḥ
chidrāvartāḥ plavaṅgāśca sasyānāmativardhanam
5. anabhreva divārātrau śvetamindrāyudhaṃ bhavet
pūrvapaścāduttare vā dakṣiṇe vāpi dṛśyate
6. susamṛddhamapi sthānaṃ durbhikṣeṇa vinaśyati
72.19
19.1. yadyanabhre'pi vimale sūryacchāyā na dṛśyate
na nirabhre pratīpā vā tatra deśabhayaṃ bhavet
2. sūryendravāyuparjanyā yaṣṭvyā varṣavaikṛte
annāni sahiraṇyāni dhānyaṃ gāvaśca dakṣiṇāḥ
3. vaiśvadevī ca kartavyā sarvādabhutavināśinī
gurave ca hayaḥ śvetaḥ sarvalakṣaṇalakṣitaḥ
70kha.19.4. śataṃ niṣkaṃ suvarṇasya dātavyaṃ vā gavāṃ śatam
5. athāto'gnivaikṛtamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmo yathovāca
bhagavānchukraḥ
6. anindhano'gnirdīpyeta yatra tūrṇamaghasvanaḥ
na dīpyate sendhano vā sarāṣṭraṃ pīḍayennṛpam
7. prajvaledyadhi māṃsaṃ vā tathā dūrvāpi kiṃcana
agniṃ vinā yadā śuṣkaṃ niyataṃ nṛpatervadhaḥ
72.20
20.1. prāsādaṃ toraṇaṃ dvāraṃ prākāraṃ kāṣṭhapaṃ gṛham
śayanāsanayānaṃ ca dhvajaṃ chatraṃ sacāmaram
2. anagninā yadi dahyeddyutā vāpi nirdahet
saptāhābhyantare tatra niyataṃ nṛpatervadhaḥ
3. aniśāyāṃ tamāṃsi syuryadi vā pāṃsavo rajaḥ
dhūmāścānagnijā yatra tatra vidyānmahadbhayam
4. rātrau divā cānabhre vā yadi jvālā pradṛśyate
garhitaṃ jyotiṣāṃ caiva darśanaṃ vā bhayenniśi
5. purāṇaṃ caiva patanaṃ jvalatāṃ ca muhurmuhuḥ
dṛśyate'nyacca sahasā tatrāpyagnibhayaṃ vadet
72.21
21.1. prāsādādiṣu caityeṣu yadi dhūmo vināgninā
bhavatyagniradhūmo vā tathaivātibhayāvahaḥ
2. jvalanti yadi śastrāṇi vinamantyunnamanti vā
kośebhyo vāpi niryānti saṃgrāmastumulo bhavet
3. pradīpyante ca sahasā catuṣpatpakṣimānuṣāḥ
vṛkṣāvā parvatā vāpi tatra vidyānmahadbhayam
4. śayanāsanayāneṣu keśābhrāvaraṇeṣu ca
dṛśyate'tīva sahasā tatrāpyagnibhayaṃ bhavet
70kha.21.5. garjantyāyudhaśastrāṇi vinamantyunnamanti vā
dhanunā saha vā bāṇāḥ saṃgrāmastumulo bhavet
72.22
22.1. samidbhiḥ kṣīravṛkṣāṇāṃ sarpiṣaistu ghṛtena ca
hotavyo'gniḥ svakarmantraiḥ suvarṇaṃ cātra dakṣiṇā
2. pāyasaṃ sarpiṣā miśraṃ dvijātīnbhojayettataḥ
tebhya eva yathāśaktyā dakṣiṇāṃ dāpayennṛpaḥ
3. agnirbhūmyāmiti tribhirāgneyaṃ tatra kārayet
guravo dakṣiṇāṃ dadyānniṣkamaṣṭavaṃ ca sundaram
72.22-2
23.1. gārgyeṇoktaṃ pravakṣyāmi kṛtsnamutpātalakṣaṇam
bhūmikampo bhavedyatra devatāpratimā haset
2. devatā bhramate yatra mṛtyustatra vinirdiśet
garjanaṃ vāpi kūpānāmupasargastu jāyate
3. pratisrotavahā nadyo bhavanti ca kathaṃ cana
ṣaḍbhirmāsairvijānīyātparacakrābhimarśanam
4. akālajaṃ phalaṃ puṣpaṃ śītoṣṇatvamakālajam
anyaṃ svāminamicchanti nadyaścākālasaṃbhavāḥ
5. acalaṃ ca calaṃ yatra calaṃ vāpyacalaṃ bhavet
rājā vinaśyate tatra deśo vāpi vinaśyati
6. divā tārā yatra paśyecchvetaḥ paśyatha vā bhavet
rātrau cendrāyudhaṃ paśyeddeśabhaṃgaṃ vinirdiśet
7. śaśakaṃ jambukaṃ vāpi śūkaraṃ hariṇaṃ tathā
sthānamadhye yadā paśyecchūnyaṃ bhavati niścayam
8. araṇyamṛrājātīyāḥ svayaṃ yānti nṛpālayam
tatsthānaṃ tu bhavecchūnyaṃ bhagnaprākāratoraṇam
9. prākāraveśmabhittīṣu toraṇe gokule'pi vā
madhūni yatra dṛśyante tatra vai kasya kiṃ phalam
70kha.23.10.kālanaṣṭapathaṃ sīmāṃ tṛṇavallīsamākulam
sa deśo mānuṣairmukto mṛgāṇāṃ gocaro bhavet
11. pratyādityaṃ yadā paśyetpure devakule'pi vā
api śakrasamo rājā abdamadhye vinaśyati
12. vāpīkūpataḍāgeṣu nadyāṃ vā tarate śilā
rājabhaṅgaṃ bhaveccaiva cauryādhibhayaṃ tathā
13. rājagāmiṣupuṣpeṣu vastreṣvābharaṇeṣu ca
anagninā yadi dahetparighaṃ tatra vai dhruvam
14. tatpātaparityakta kadācidapi budhasyodayaṃ bhavati
dahanaṃ patranajala maraṇarogarakṣakṣayāya buddhivākaroti budhaḥ
15. tatra kuryānmahāśāntimamṛtāṃ viśvabhejīm || cha
iti gārgyāṇi samāptāni || cha
70ga.22.1. oṃ āsīnaṃ tu himavati bṛhaspatiṃ sukhāvaham
gautamaḥ paripṛcchāti trinayātsaṃśitavrataḥ
2. kathamagniḥ parīkṣyo'yaṃ mantrakarmaṇi śobhanaḥ
svarūpaṃ jñāpaya tvaṃ hi śubhāśubhanivodhane
72.23
23.1. bṛhaspatiḥ pratyāhataṃ gautamam
śvetaḥ sugandhiḥ padmābho nardhūmo dundubhisvanaḥ
asakto'muṭitaśikhaḥ snigdhonthāyī pradakṣiṇaḥ
2. hūyamānaḥ pradīptaḥ syādīptatejāḥ sukhapradaḥ
śāntikarmaṇi yatrāgnirniyataṃ siddhilakṣaṇam
3. svastikāvardhamānā ca śrīvatsā ca pradakṣiṇā
jvālārūpeṇa dṛśyeta sā vai śrīḥ sarvatomukhī
4. yadāhotrā prasannena hūyamāno yathā śikhī
ghoṣamutpādayansnigdhaṃ kalyāṇaṃ tadvinirdiśet
5. dīptaśca ratnasaṃkāśaḥ kṣemo dundubhivadvanaḥ
dhūmaḥ praśasto bhavati svārthasiddhikaro nṛṇām
72.24
70ga.24.1. snigdhaghoṣo'lpadhūmaśca gauravarṇo mahānbhaveta
piṇḍitācirvapuṣmānvā pāvakaḥ siddhikārakaḥ
2. yadātvagniḥ sarvadikṣu jvālāgraiḥ spṛśate haviḥ
tadāsya nṛpatiḥ śīghraṃ pararāṣṭraṃ ca mardati
3. tiṣṭhantaṃ sthāvaraṃ snigdhaṃ śrūyate yatra gītakam
vācaḥ prasannā homeṣu maṅgalyāścaiva siddhye
4. kokilasya mayūrasya bhāsasya kuralasya ca
homeṣu śravaṇaṃ caiva prādakṣiṇyaṃ ca śasyate
5. śatapatrā rudantī ca cāṣasya nandanaṃ tathā
rambhaṇaṃ caiva dhenūnāṃ havaneṣu praśasyate
72.25
25.1. padmavaiḍūryanikāśā vāditrāṇāṃ ca nisvanāḥ
gāvaḥ savarṇavatsāśca dṛṣṭvā home praśasyate
2. vikāsipadmasadṛśaḥ prasannārcirhutāśanaḥ
susamānābhirarcābhiḥ snigdhābhiranupūrvaśaḥ
3. gambhīraṃ nardate yatra tadyatyaṃ siddhilakṣam
akṣatānphalapuṣpāṇi vardhamānamapāṃ ghaṭam
4. dṛṣṭvā vā yadi vā śrutvā karmasiddhiṃ samādiśet
pīṭhacchatradhvajanibhā jvālā vāraṇasaṃnibhāḥ
5. praśastā ujjvalāścaiva vajrakuṇḍala saṃnibhāḥ
pradakṣiṇagatiḥ śrīmānagniḥ karturmanoharaḥ
yasya syādijayaṃ kuryātkṣipraṃ narapaterdhruvam
72.26
26.1. bhūmyāṃ meghābhivṛṣṭānāṃ madhupāyasasarpiṣām
kṛṣṇavarmā sugāndhiḥ syājjayaṃ kṣitipaterve det
2. śaṅkhasvastikarūpāṇi cakrarūpaṃ tathā gadā
śiro mālā ca dṛśyeta tadvai vijayalakṣaṇam
70ga.26.3. ghṛtavarṇo nirbhastvagniḥ snigdhaghoṣo mahāsvanaḥ
citrabhānuḥ prasanno vā niyataṃ siddhilakṣaṇam
4. mṛgapakṣiṇa āraṇyāḥ praviśanti yadā puram
grāmyā vā tyaktvā nagaramaraṇyaṃ yānti nirbhayāḥ
5. divā rātricarā vāpi rātrau vāpi divācarāḥ
divā vā puramadhyasthā ghoraṃ vāśyanti nirbhayāḥ
72.27
27.1. rājadvāre puradvāre śivā vāpyaśubhaṃ vadet
tyaktvāraṇyaṃ ca tiṣṭhanti nagaraṃ mṛgapakṣiṇaḥ
2. āṣāḍhe śravaṇe vāpi śūnyaṃ bhavati tatpuram
tyaktvā siṃhāḥ sa hariṇā mūṣikaṃ śūkaraṃ rurum
3. dṛṣṭvā praviṣṭānagagaṃ śūnyaṃ bhavati tatpuram
abhivācyaṃ vadante ca paśavyā mṛgapakṣiṇaḥ
4. śyenā gṛdhrā bakāḥ kākāḥ sarve maṇḍalacāriṇaḥ
vāśante bhairavaṃ tadvyāśu vinaśyati
5. niśāyāṃ bahavaḥ śvāno roruvanti yadā tu te
hanyamānā na gacchanti tatra vāso na rocate
6. prāsādadhvajaśālāsu prākāradvāratoraṇaiḥ
gardabharukṣyabhāsānāṃ piṇḍāndṛṣṭvā puraṃ tyajet
7. pūrvamukhaśca saṃdhyāyāmapraśāntasvaro mṛgaḥ
grāmīṇaghātaṃ śaṃsetsa grāmaṇyapraticārataḥ
8. grāmadvāre ca vāśyeta vanādāgatya jambukaḥ
tīkṣṇasvareṇa mahatā diṣṭo grāmavadho hi saḥ
9. yadyati veśma kapotaḥ praviśeta viśeṣataḥ
rājaveśmanyulūko vā tattyājyamacirādgṛham
10. akasmādeśmaprākāre prāsāde toraṇe dhvaje
patanti bahavo gṛdhrāḥ kākolūkā bakaiḥ saha
72.28
70ga.28.1. athāpyeteṣu sthāneṣu madhu saṃjāyate yadā
nalinī caiva valmīkaḥ ṣaṇmāsairmriyate nṛpaḥ
2. mṛgaḥ paśurvā pakṣī vā sūkaro vāpi vāñcyate
yadi cotthāya śṛṇute sa manuṣyo vinaśyati
3. kākamūṣikamārjārāñchvapataṃgānbhayāvahān
atīva bahuśo dṛṣṭvā durbhikṣeṇa kṣayaṃ vadet
4. śvānaḥ śivābhirvāśyanto bhramantaḥ puramadhyataḥ
asthīni vā mṛtādīnāṃ janamārabhayaṃkarāḥ
5. kāṣṭhaṃ vā yadi vā śṛṅgaṃ gṛhītvā śunakaḥ svayam
grāmamadhyena dhāvansyāttathaivāhurmahadbhayam
72.29
29.1. purohitastu kurvīta kāpotīṃ śāntimuttamām
devāḥ kapota iti ca yaddhuktaṃ tatra samādiśet
2. āvāpe vyatiṣaṅge ca upariṣṭācca hūyate
kāmikāṃ dakṣiṇāṃ dadyādgururvā yena tuṣyati
3. devatārcāḥ pranṛtyanti dīpyanti prajvalanti vā
udvijanti rudante vā prasvidyante hasanti vā
4. uttiṣṭhanti niṣīdanti pradhāvanti pibanti vā
ejanti vikṣipante vā gātrapraharaṇadhvajān
5. avāṅmukhā vadante vā sthānātsthānaṃ vrajanti vā
vapante vāgnimudakaṃ snehaṃ raktaṃ payo vasām
72.30
30.1. jalpanti vā niśvasanti viceṣṭante rudanti vā
citraṃ saṃvīkṣyate yatra gātrairvāpi viceṣṭitaiḥ
2. yatraite saṃpradṛśyante vikārāḥ sahasotthitāḥ
liṅgāyatanacaityeṣu tatra vāso na rocate
3. rājño vā vyasanaṃ tatra sa vā deśaḥ pralīyate
kṣucchastramaraṇairvāpi kiṃcittatrābhiśasyate
70ga.30.4. devatāyatanairvāpi prayātāḥ sumahotsavaiḥ
japahomaśca kalpantā sīdatāṃ ca same pathi
5. same pātamakasmācca udāsīnāṃ tathaiva ca
iṣyate tadvināśāya rājño janapadasya vā
72.31
31.1. yatra prasthāni bhūtāni liṅgasyāyatanāni ca
tatra śāmyanti ghorāṇi japahomaśca kalpate
2. prāsādaḥ puṇḍarīkaṃ vā viśīryeta pateta vā
vātavajrahato vāpi puramukhye bhayaṃ bhavet
3. pitāmahasya dharmeṣu yannimittaṃ dvijeṣu tat
aśvakrāntāgniyāneṣu tāni purohite
4. paśūnāṃ rudrajaṃ jñeyaṃ nṛpāṇāṃ lokapālajam
jñeyaṃ māṇḍalikānāṃ ca yattatskandaviśākhayoḥ
5. laukikaṃ vaiṣṇavaṃ jñeyaṃ vaiśvadevaṃ ca sarvadā
senāpatau gaṇeśānāṃ gāndharvaṃ saciveṣu ca
6. devaśreṣṭhaṃ nṛpaśreṣṭhe devastrīṇāṃ nṛpastriyām
kāśyapaṃ yantraprāsāde vāstoṣpatyaṃ pure sthitam
7. kumārīṣu kumārījaṃ kumāreṣu kumārajam
yakṣarākṣasanāgaiśca yathoktaiḥ pānakarma ca
yathoktaiḥ pānakarma ceti
72.32.1
32.1. athātaḥ sarvasarvasamuccayaḥ ekamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmo
yathovāca bhagavānbṛhaspatiḥ
2. yaddvādaśabhiradhyāyairvyākhyānaṃ parikīrtitam
tatsamāsena bhūyo'pi śṛṇu paryāyamāgatam
3. parājito rāhunipīḍitamaṇḍalo
vivarṇaḥ saṃdhyāvikṛto niḥprabho yadā
astamanaṃ yāti divākaraḥ
tadāśu vidyātsubrahmajanakṣayam
70ga.32.4. gṛhīto rāhuṇā sārdhamuttiṣṭhati divākaraḥ
tadā dharmaphalaṃ kṣīṇaṃ kalimāviśate prajā
5. amukto rāhuṇā sārdhamuttiṣṭhati yadā śaśī
tadā dharmaphalaṃ kṣīṇaṃ kalimāviśate prajā
6. amukto rāhuṇā sārdhamastaṃ gacchati candramāḥ
tadā tato bhayaṃ vidyānmṛtyumāviśate prajā
7. avādyamānāḥ paṭahāḥ pravadanti muhurmuhuḥ
śastrāṇi vāhanāni ca jvalantyaśubhadāruṇam
8. vātaprakopo rajasānuviddhā
diśaśca saṃdhyā ca ghanānuyātā
drakṣanti saṃdhyā yadi paścavarṇā
bhayāni rājñaḥ prativedayanti
9. anabhre stanate yatra nabhogulmaṃ gulmāyate
kṣipraṃ vidravate rāṣṭraṃ daśavarṣāṇi pañca ca
10. anabhre patate vidyuddarśayedvāghanotthitām
anabhre vāpi nirghātiḥ patitorājamṛtyave
11. yadyaddhi vāteṣu mahendra rekhā
mahendracāpaḥ samudeti rātrau
tadā bhayaṃ pārthivamaṇḍalānāṃ
vadanti śāstrārthavido dvijendrāḥ
12. nikalkayukto niśi sendracāpo
vivardhamānaḥ samudeti rātrau
viśīryamāṇā patate tatholkā
tadā bhayaṃ pārthiva maṇḍalānām
70ga.32.13. muñcanti nāgā rudhiraṃ karaiśca
lomāni dīpyanti turaṃgamāṇām
dīpyanti khaḍgāni ca khecarāṇi
cihnāni rājñaḥ prativedayanti
14. girivarapatanaṃ svabhūmicālaḥ
pratibhayatā ca tathaiva mānuṣāṇām
vikṛtajananamuktimugravācā
mahati bhaye mṛgapakṣiṇo vadanti
72.32.2
15. chatre gṛhe vāsarathe dhvaje ca
dhūmaḥ samuttiṣṭhati yasya cāgniḥ
sa pārthivaḥ kṣīṇamanuṣyakośaḥ
prāpnoti nāśaṃ ca janakṣayaṃ ca
16. mahormibhiḥ svairvitatairjalaughairnadyaḥ
svakulācca haranti vṛkṣān
yadi pratisrotavahāstadā syurvināśanā deśaparā nṛpasya
17. yadā tu ghāte ca divākaraprabhāḥ
svareṇubhirvāpi vidhūmasaṃbhramāḥ
na tasya vāsaṃ viṣaye vadanti
āhurgaṇānāṃ ca vivṛddhināśaḥ
18. hutāśanasya jvalanaṃ niredhaṃ
tathā na caiva caiva jvalate ca sedhmā
bhayāni rājñaḥ prativedayanti
19. śiloccayānāṃ ca śilānipātaḥ
puradrumāṇāṃ ca viṣāṇapātaḥ
caityadrumāṇāṃ ca tathaiva pāto
bhayāni rājñaḥ prativedayanti
70ga.32.20. acālyavatsāḥ puragopureṣu
bhramanti gāvaḥ kṛtaraudraśabdāḥ
mṛṇālabaddhāśca gajā bhavanti
bhayāni rājñaḥ prativedayanti
21. prāsādagopuramukhāśca patanti yatra
indradhvajotthitavanaspativājināṃ ca
teṣāṃ vadanti pacanāni sukhāvahoni
saumyādi saṃgrabhayatā ca tathādiśanti
22. ūrdhvaṃ vilokya nagaraṃ pratisaṃniviṣṭāḥ
sūryodaye khalu rudanti śivātiraudram
gṛdhrāśca maṇḍalasamutpatitā bhramanti
prāstaṃ bhayaṃ janapadasya samādiśanti
23. daṇḍāśaniḥ patati yatra savisphuliṅgā
bhūḥ kampate dinakarasya bhavetpraśāntiḥ
candre ca yatra vikṛtaṃ ca bhavedaśāntaṃ
māsātsamudbhavati tatra bhayo'tighoraḥ
24. caityadrumāṇāṃ rudhiraprakopāḥ
kabandhayānāni bhavanti yatra
saṃdhyāsurakṣo'dhipaterjanānāṃ
prabhūti rājño'tibhaye bhavanti
25. vṛṣṭiryadā varṣati reṇuvarṣaistopariṣṭāddharitālavarṣam
tataḥ paraṃ varṣati śailavarṣaṃ
tadā balaṃ naśyati pārthivasya
72.32.3
70ga.32.26.āraṇyo grāmavāsī mṛgaśakunigaṇo grāmavāsī vanānte
gṛdhrāṇāṃ saṃnipāto narapatibhavane gopure vā pure vā
yatra syānmānuṣīṇāṃ kharakaramukhānekarūpā prasūtistasthāne jīvitārthī sthitimiti kurute naiva pātaiḥ praduṣṭe
27. prayānti devāḥ sahasāyatasthā
vanāni vā yatra patanti bhūmau
sthānāni mucyanti nadanti kecit
tathā paraṃ śoṇitajagdhagātrāḥ
28. utpāta saṃghairatyugraḥ kṣātrahāniḥ prajāyate
lokānāṃ pīḍanaṃ caiva rogacaurāgnisaṃbhavam
29. agnīnāṃ saṃpradoṣāḥ pratibhayajananā dīpyamānā diśaśca
madhyāhne cāntarikṣe grahagaṇakhacitā gṛdhrasaṃghaiḥ prakīrṇāḥ
nirghātaiḥ pāṃsuvarṣaiḥ satatamalinatā bhūpracālaśca ghoro
devānāṃ cāśrupāto nṛpatibhayakarā rāṣṭranāśāya caite
30. śivodaye yatra divākarasya
jvālāvimucya ūrdhvamukhī praroditi
samāvṛtā vāyasagṛdhrasaṃghaistadā
bhayaṃ vedavido vadanti
31. rudanti nāgāstu vimuktahastā
vimuktadantāsturagā rudanti
rudanti nāryaśca samāgame ca
tadā bhayaṃ syācchutiliṅgamūlam
32. yadā tu vastrāṇi varadrumāṇāṃ
prakāśaṃ vṛṣṭyā nipatanti mūrdhni
samīkṣya pātaṃ ca yathārthadṛṣṭaṃ
bhayāya rāṣṭrasya nṛpasya vidyāt
70ga.32.33.śakaṭādyāni yānāni yadāyuktāni saṃcalet
tadā janapade vidvānmahābhayamupasthitam
34. yathaiva nityaṃ dṛśyante tathaiva samudāharet
na tasyātikramaḥ kaścidakṛte śāntikarmaṇi
35. kṣayo janapadastrīṇāṃ vidyāddvijapurohiteḥ
japaṃ homaṃ ca śāntiṃ ca utpāteṣu prayojayet
36. viśeṣeṇāmṛtāṃ kuryādbṛhaspatirvaco yathā
homaṃ lakṣamitaṃ kuryājjapedvā vedasaṃhitām
dānāni tu hiraṇyāni śāntikarmaṇi yojayet
śāntikarmaṇi yojayediti
Linked texts (5)
- Atharvavedapariśiṣṭa — Sanskrit
- Adbhutasāgara — Ballālasena & Lakṣmaṇasena, Sanskrit
- Gārgyāṇi — Sanskrit
- Bārhaspatyādbhutāni — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit