Pramāṇa · Search · About · API

Grahasamgraha (Grahasaṃgraha)

ग्रहसंग्रह

Pariçiṣṭa 52 of the Av.

Language
Sanskrit
Date
400 BCE – 1200 CE
Extent
20 passages, 1,121 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · The Parisistas Of Atharvaved ( Vol. 1) Ed. By G. M. Bolling And J. V. Negelein 1910 Leipzig Otto… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

p1

XII. 1. 1. om atharvāṇam namaskṛtya uvāca bhagavān ṛṣiḥ kīdṛśā graha-putrāś ca kiyanto vā vadasva me 2. pṛṣṭaḥ sa śaunakenā 'tha brāhmaṇānāṃ hitāya vai saṃkhyām uvāca bhagavān padmayoni-matam yathā 3. dik-cariṇo divi-carā bhū-carā vyoma-cariṇaḥ divā-carā rātri-carā divārātri-carāś ca ye 4. pṛthak-carāś ca ye tatra ye ca syuḥ saṃgha-cāriṇaḥ caranty apara-vīthīṣu ye ca vibhrānta-maṇḍalāḥ 5. te grahāḥ saṃgraheṇā 'haṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ anekavidha-saṃsthānaṃ pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ 1

p2

2. 1. gokṣīra-kumuda-prakhyās tīvreṇa vapuṣā 'nvitāḥ caranty antara-vīthīṣu snigdhā vipula-tejasaḥ 2. ete visarpakā nāma arciṣmanto mahāprabhāḥ vijñeyāś catur-aśītiḥ śukra-putrā mahāgrahāḥ 3. śuklā nikarāḥ saurā-"bhās tyajanta iva ca 'rciṣaḥ sphuranta iva cā "kāśe bimbakā raśmibhir vṛtāḥ 4. prāyaśo dakṣiṇe mārge nīcair vibhrānta-maṇḍalāḥ vikacāḥ pañca-ṣaṣṭis te bṛhaspati-sutāḥ smṛtāḥ 5. ye śvetāḥ kiṃcid ākṛṣṇā viśikhāḥ syur vitārakāḥ te ṣaṣṭiḥ kanakā nāma śanaiścara-sutā grahāḥ 2

p3

3. 1. eka-pañcāśato jñeyās taskarāḥ sūkṣma-raśmayaḥ baudhāḥ kamalagarbhā-"bhāḥ kiṃcit pāṇḍura-tejasaḥ 2. kauṅkumā lohitāṅgasya putrā vidruma-tejasaḥ tri-śikhā vā tri-bhāgā vā ṣaṣṭir ity uttare pathi 3. nānādhūma-nibhā rūkṣā dhūmavyākula-raśmayaḥ śatam ekā-'dhikaṃ mṛtyoḥ putrāḥ syur dhūma-ketavaḥ 4. kṛṣṇā-"bhāḥ kṛṣṇa-paryantāḥ kaluṣā-"kṛti-raśmayaḥ rāhoḥ putras trayas triṃśad grahās tāmasa-kīlakāḥ 5. nānāvarṇāgni-saṃkāśā jvālā-mālā visarpiṇaḥ viśva-rūpāḥ sutā agner grahā viṃśam śatam smṛtam 3

p4

4. 1. aruṇās tu sutā vāyor dāruṇāḥ sapta-saptatiḥ vāte-"ritā bhramantī 'va rūkṣā vikīrṇa-raśmayaḥ 2. tārāpuñja-pratīkāśās tārāmaṇḍala-saṃvṛtāḥ prājāpatyā grahās tv aṣṭau gaṇakā nāma-nāmataḥ LII. 4. 3. catvāras tārakā yuktā⟨ḥ⟩ sūkṣmāṇo rūpa-raśmayaḥ brahma-saṃtānakā nāma dve śate catur-uttare 4. vaṃśa-gulma-pratīkāśā [vaṃśa-gulma-saraśmayaḥ] kāka-tuṇḍa-nibhābhiś ca raśmibhiḥ kiṃcid āvṛtāḥ 5. udakaṃ co 'tsṛjantī 'va snigdhatvāt saumya-darśanāḥ ete nāmnā smṛtāḥ kaṅkās triṃśad dvau vāruṇā grahāḥ 4

p5

5. 1. muṇḍa-tārā⟨ḥ⟩ kabandhā-"bhā rukma-keśāś ca raśmayaḥ kāla-putrāḥ kabandhās te smṛtāḥ ṣaṇ-navatir grahāḥ 2. arciṣmāṃś ca prabhāsaś ca romaśo viṣamāṃs tathā asnigdhāś cā 'tikāyāś ca kiṃśuko rāja-sāyakaḥ 3. ṛṣakaiś cāi 'va rādhā 'taḥ kumudaḥ phanako ghanaḥ eṣām aśvéti vijñeyā rāṣ tu parisarpakāḥ 4. nakṣatra-cariṇo hy ete bhṛgu-putrā mahābalāḥ pāṇḍurābhiḥ sudīrghābhiḥ śikhābhiḥ śīta-raśmayaḥ 5. atisaṃtānakāś tv anye ṣaṣṭir vāyoḥ sutā grahāḥ vikesaraḥ prakāśante kṛṣṇa-lohita-raśmayaḥ 5

p6

6. 1. miśrībhūtās tu te jñeyā guṇṭhitā iva reṇunā dhūmaketoḥ sutā jñeyāḥ śatam ekā-'dhikaṃ ca tat antaka-putrakāḥ ṣaṣṭir asnigdhā madhya-cariṇaḥ 3. ye tu nakṣatra-vaṃśasya bhāgam uttaram āśritāḥ eka-tārā vapuṣmanto mahā-kāyāḥ prabhā-'nvitāḥ 4. vyālakasya tu ye putrāḥ sapta-ṣaṣṭiḥ samantataḥ nāmato 'Sdhikacā nāma tattva-jñaiḥ parikīrtitāḥ 5. saṃtānaka-nibhā ye tu dṛśyante sūkṣma-raśmayaḥ eka-tārā dvi-tārā vā atha vā pañca-tārakāḥ 6

p7

7. 1. brahma-rāśes tu te putrā grahāḥ saṃtāna-saṃsthitāḥ saṃcaranti nabhaḥ sarvam utpanne puruṣa-kṣaye 2. anavo lohitās tv anye prakāśante 'Sdhikeśakāḥ pañca-ṣaṣṭis tu te jñeyāḥ prājāpatyā grahāḥ smṛtāḥ 3. pariveṣeṣu jāteṣu grahāṇāṃ maṇḍaleṣu ca dṛśyante kārmukā nāma saptaty-ekā samāḥ smṛtāḥ 4. adharma-saṃbhavās tv anye caturdaśa parikramāḥ adhaḥ-śikhāḥ prakāśante vivarṇā ghora-tārakāḥ LII. 7. 5. karṇachidra-pratīkāśāḥ kṛṣṇās te tārakā-"kṛtau kīlakā rāhu-putrās tu candrasūrya-talā-"śrayāḥ ॥ 7 ॥

p8

8. 1. vajraḥ kabandhas triśirāḥ śaṅkhabhedī śikhāvataḥ daṇḍāś ca rāhu-putrāḥ syur nāmabhis tulya-varcasaḥ ॥ 2. yathā somā-'rkayor jyoter maṇḍalā-'bhyāśa-sevinaḥ rājanyatvāt pradṛśyante prajānāṃ saṃkṣayā-"vahāḥ ॥ 3. tatra manda-phalā jñeyāḥ śaśāṅka-tala-sevinaḥ divākara-talā-'bhyāśa(m) sevino bhṛśa-dāruṇāḥ ॥ 4. pannagās tu catur-vimśa(t) kṛṣṇā dvā-triṃśatir grahāḥ dakṣiṇā-"dyāsu vīkṣ(y)ante nīcair vibhrānta-maṇḍalāḥ ॥ 5. kevalaṃ tārakā-"kārā dṛśyante nihprabha-prabhāḥ pīta-raktā grahāḥ pañca pūrvadakṣiṇataḥ smṛtāḥ ॥ 8 ॥

p9

9. 1. dakṣiṇāparatas cā 'pi pīta-raktau grahau smṛtau uttarāparatas tv ekaḥ pīta-rakto grahaḥ smṛtaḥ ॥ 2. āiśānyāṃ śvetaraktā-"bha ekas tiṣṭhati sūryakaḥ yaḥ saṃdhi-velāsv arkā-"bho dikṣu sarvāsu dṛśyate ॥ 3. nā 'tidūre raveḥ snigdhaḥ sa varṣāyā 'bhayāya ca yavakrī-toṣa-raibhyāś ca nāradaḥ sarvatas tathā ॥ 4. karṇaś ca raibhyasya putrau cā 'rvāvasu-parāvasū saptai 'te sthāvarā jñeyāḥ saha sūryeṇa sarpiṇaḥ ॥ 5. sthāvarāṇāṃ nare-'ndrāṇāṃ prācyānāṃ pakṣam āśritāḥ svastyātreyo mṛgavyādha ṛmucuḥ pramṛcus tathā ॥ 9 ॥

p10

10. 1. prabhāsaś candrabhāsaś ca tathā 'gastya(ḥ) pratāpavān dṛḍhavratas triśaṅkuś ca ajau vaiśvānare mṛdaḥ ॥ 2. aruṇaś ca danuś cai 'va yāmyāyāṃ sthāvarāḥ smṛtāḥ gautamo Strir vasiṣṭhaś ca viśvāmitras tu kaśyapaḥ ॥ 3. ṛcīka-putraś ca tathā bharadvājaś ca vīryavān ete sapta mahātmāna udīcyāṃ sthāvarāḥ smṛtāḥ ॥ 4. śiśumāreṇa sahitā dhruveṇa ca mahātmanā pulastyaḥ pulahaḥ somo bhṛgur aṅgirasā saha ॥ 5. hāhā-hūhū ca vijñeyau viṣṇoś ca padam uttamam madhyānta-sthāvarāṇāṃ tu niyatāv iti buddhimān ॥ 10 ॥

p11

11. 1. kūṭa-sthānāni sarvāṇi dikṣv etāny upadhārayet prabhā-'nvitāni śvetāni snigdhāni vimalāni ca ॥ LII. 11. 2. arciṣmanti prasannāni tāni kuryuḥ prajā-hitam nihprabhāni vivarṇāni nirarcīmṣy amalāni ca 3. hrasvāny a-sneha-yuktāni na bhāvāya bhavanti hi yat kiṃcit sthāvaram loke tat prasanneṣu vardhate 4. kūṭa-stheṣv aprasanneṣu sthāvaram parihīyate ādityaś cai 'va śukraś ca lohitāṅgas tathai 'va ca 5. rāhuḥ somaḥ śanaiścaro bṛhaspati-budhau tathā aindra āgneyo yāmyaś ca nairṛto vāruṇas tathā 11

p12

12. 1. vāyavyaś cai 'va saumyaś ca brāhmaś cai 'vā 'ṣṭamo grahaḥ navamaś cai 'va vijñeyo dhūma-ketur mahāgrahaḥ 2. yuga-grahā na cā 'nye te tatrā 'ṣṭau dig-grahāḥ smṛtāḥ sa-nakṣatreṣu mārgeṣu dṛśyante tu yuga-grahāḥ 3. vibhrānta-maṇḍalāḥ śeṣā dṛśyante kha-carā grahāḥ mṛtyor niśvāsa-jāś cā 'nye jñeyāḥ ṣoḍaśa ketavaḥ 4. kūṣmāṇḍavad visaṃchannās triṇavā dakṣiṇe pathi ekādaśai 'va vijñeyā dvādaśā "ditya-saṃbhavāḥ 5. sūryavarca-nirīkṣās te tejo-dhātu-mayā grahāḥ dakṣa-yajñe tu rudrasya krodhād anye tu nihsṛtāḥ 12

p13

13. 1. bhīma-rūpā daśai 'kaś ca jvālā-'ṅkuśa-dharā grahāḥ sapta paitāmahās tv anye tiryag-gā jarjara-grahāḥ 2. śikhāḥ sṛjanto vitatās tantu-śuklapato-'pamāḥ śvetaketava ity anye vyākhyātā daśa pañca ca 3. uddālaka-ṛṣi-putrās te nīcair vibhrānta-maṇḍalāḥ te syuḥ śveta-śikhāḥ sarve saumyāḥ kāntās tanu-prabhāḥ 4. aṣṭādaśe 'ndunā sārdhaṃ mathyamāne purā 'mṛte ketavaḥ kundapuṣpā-"bhāḥ kṣīroda-nabhasi smṛtāḥ 5. viraśmayaś ca viśikhā mahākāyā nirarciṣaḥ raupya-kumbha-nibhāḥ saumyā grahāḥ syuḥ śīta-tejasaḥ 13

p14

14. 1. brahmakopamayas tv eko viśvātmā sarvato grahaḥ caturyugā-'nte lokānām udayas tasya vidyate 2. nakṣatra-patham utsṛjya nabho-'mśāḥ pārśva-cāriṇaḥ pūrvato 'bhyuditā vā syur nīcair uttaratas tathā 3. bhūmyām abhyuditā vā syur hrasva-sneha-pariplutāḥ sarva eva tu vijñeyā grahā mandaphalo-'dayāḥ

p15

LII. 14. 4. sarveṣāṃ paitṛkaṃ karma prajā-'bhāgyo-'dbhavaṃ mahat 5. tat-karma-janma-māhātmyaṃ śīlā-'bhijanaṃ eva ca tadrūpāṃs tadguṇāṃś ca 'pi tanmayāṃs tatparigrahān 14

p16

15. 1. sarva eva roga-pradā mṛtyu-śastrā-'gni-taskaraiḥ paśu-sasyo-'paghātaiś ca hanyur anyaiś ca kāraṇaiḥ 2. dhūpanāt sparśanāt sthānād udayā-'stama-saṃbhavāt hanyuḥ pañca-vidhaṃ sarve ketavo nā 'tra saṃśayaḥ 3. mṛdu-dhruvo-'gra-kṣipreṣu sādhāraṇa-careṣu ca dāruṇeṣu ca ṛkṣeṣu vidyāt tatsadṛśaṃ phalam 4. yathādiṣṭaṃ yathāvarṇaṃ yathā-vargaparigraham sarva evo 'ditā hanyuḥ sarva eva mahāgrahāḥ 5. mṛtyoḥ kālasya sūryasya brahmaṇas tryambakasya ca bhaumasya rāhor agneś ca prajātā ye su-dāruṇāḥ 15

p17

16. 1. prajāpateś ca dharmasya somasya varuṇasya ca pitā-'dyāś ca diśām putrā vijñeyā mṛdu-dāruṇāḥ 2. kaśyapasya ca marīcer uddālaka-ṛṣes tathā putrā manda-phalā jñeyās teṣām amṛta-saṃbhavāḥ 3. śukrā-'dīnāṃ ca ye putrā grahāṇāṃ parikīrtitāḥ teṣāṃ vīryāṇi jānīyāt pitṛbhyaḥ sādhikāni tu 4. nāradā-'treya-gargāṇāṃ guror uśanasas tathā grahāṇāṃ saṃgraho hy evaṃ eṣa kārtsnyena kīrtitaḥ 5. anekaśata-sāhasra anekaśata-lakṣaṇaḥ devalabdha-varākāśe prāha sarvān pṛthak-pṛthak mahāśāntiṃ prakurvīta rājā rāṣṭrasya rakṣaṇe 7. tat prayāti śamaṃ sarvaṃ prajānāṃ tu sukhaṃ bhavet rājāno muditās tatra pālayanti vasuṃdharām 16

p18

iti grahasaṃgrahaḥ samāptaḥ 52 dvipañcāśattamaṃ pariśiṣṭaṃ samāptam

p19

3. ADE dikcāriṇā. AE rātricarā. 4. T pṛthik-. AD uparavīthīṣu. A₁D viśrāṃtamaṃdalāḥ. 5. ADERoth grahā. 2. 2. ACDETRoth yete. ACDETRoth nāmā. ACDTRoth cottarā-śītiḥ; E cottarāsītiḥ. 3. ACDETRoth nikara. X tyajakṣa iva vārciṣaḥ; C tyajanta ivā vārciṣaḥ. 4. C prāyaso. X vikacāṃ. E paṃcaṣaṣṭiṣ ce. AD -sutā; E -samāḥ. 5. T ākṛṣṭā. ADE viśikhā. ACDERoth ṣaṣṭi. Roth nāmaṃ. 3. 1. ACDERoth evaṃpaṃcāśatā; T evaṃpaṃcāśato. ACDETRoth yodhāḥ. 3. ADE ṛkṣā. ADE putrā. A syuhr; D syuḥ. 4. 1. XCTRoth vāyoḥ sāruṇā. 2. ACDETRoth kanakā nāma-. 3. CRoth śūkṣmāṇo. T dvi śate; Roth de śete.

p20

LII. 9. 3. ADE tā nidūre rave. Roth sa vasthāyā. Roth yavakrītokha-. 4. ACDERoth raibhyaśca; T rebhyaśca. ACDE putrāś cordhā-vasu-; TRoth putrāś cordhvāvasu-. 5. ACDETRoth. yakṣam. DTRoth aśritaḥ. ADTRoth stvastyā-treyo. ADE mṛgovyādho; CTRoth mṛgavyādho. Roth pramucus; T samucus. ACDERoth omit the khaṇḍikā-number. 3. Omitted by Roth. C omits pādas ab. ADE ṛcika-. AE sthāvarā. 4. AE śiṃśumāreṇa; T śiśrumāreṇa. DRoth dhuveṇa. 5. ADıE maṃdhyāṃta-; TRoth madhyāṃtaṃ-. ACDTRoth iti. ACDERoth omit the khaṇḍikā-number. 11. 1. T aitāny. Roth adds: svāny asnehayuktāni. 2. Roth niṣprabhāni. Roth nirarcīṃṣi malāni. XC nirarcīsy. 4. E asaṃpanneṣu. 12. 1. ACDETRoth brāhmaṃ. ADE grahāgrahaḥ; C mahāgrahaḥ. 3. CE svacarā; T khecarā. AE nisvāsajāsvānye; D nisvāsajāś ca nye; C niścāsajāś ca nye; TRoth niḥśvāsajāś ca nye. 5. Roth sūryacarca-. 13. 1. ACDET tiryagrā. 2. ADE vitatā.

Part of