Vedamrita 16

Vedāmṛta 16

Language: Sanskrit

16.3 — 8 parts
16.22 — 4 parts
16.29 — 1 part

16.1

9 )
vairūpaṃ, bṛhata, gaurivīti, raivataṃ, arkaṃ, gāyatraṃ, ślokaṃ, bhadraṃ,
-4. sāma ṛgvedamāṃ che, sāmonā ā nāma atharvavedamāṃ paṇa
maḻe che.
યજુર્વેદમાં—rathantaraṃ, bṛhat, vairūpaṃ, vairājaṃ, vaiśvānasaṃ,
vāmadevyaṃ, yajñāyajñiyaṃ, śākaraṃ, raivataṃ, gāyatraṃ, gaurivītaṃ,
abhivarttaṃ, krośaṃ, satrasyārddhi, prajāpaterhṛdayaṃ, ślokaṃ,
anuślokaṃ, bhadraṃ, rājana, arkyaṃ, ilāṃdaṃ i.
ઐતરેય બ્રાહ્મણમાં—bṛhat, rathantaraṃ, vairūpaṃ, vairājaṃ,
śākaraṃ, raivataṃ, gāyatraṃ, śyaitaṃ, naudhasaṃ, rauravaṃ, yaudhājayaṃ,
agniṣṭomīyaṃ, bhāsaṃ, vikarṇam i.
ā nāma ukta granthomāṃ che. ṛgvedanā samayamāṃ ṛgvedokta
sāma gavātā hatā, emāṃ pūrvokta maṃtra jotāṃ koi saṃdeha nathī.
yajurveda ane aitareyanā samayamāṃ to yajña karmanī bahu
samṛddhi hatī, eṭale e samaye sāṃmonī ati samṛddhi hatī emāṃ
koi saṃdeha nahi karī śake, kāraṇa ke e sarva vidvānoe
mānelī vāta che.
je loko kahe che ke sāmagāna ādhunika che, temanuṃ kathana
nirmūḻa che, evuṃ āthī siddha thai śake che.
sāmasvaranī gaṇanā
sāmavedanī svaragaṇanā viśeṣa prakāre uttama che. ā rītanī
svaragaṇanā, bījā koi vedanī koi paṇa dvārā nirmāṇa thai nathī.
e māṭe ā vedanī svaragaṇanānā viṣayamāṃ ahīṃ thoḍuṃka kahevuṃ
yogya che. juo ā gaṇanānuṃ svarūpa āvuṃ che.
1084 revatī̱rnaḥ sa̍dha̱māda̱ indre̍ santu tu̱vivā̍jāḥ
kṣu̱manto̱ yābhi̱rmade̍ma

16.2

1085 ā ghai̱ tvāvā̍n tmanā̱ yu̱ktaḥ sto̱tṛbhyo̍
dhṛṣṇavīyā̍naḥ | ṛ̱ṇorakṣa̱ṃ na cakryo̍ḥ

16.3

1086 ā yad duva̍ḥ śatakrata̱vā kāma̍ṃ jari̱tṝṇā̍m
ṛ̱ṇorakṣa̱ṃ na śacī̍bhiḥ

16.3.p1

( ṭhī )

16.3.p2

dhā. 18 | ḍa. 2 | sva. 4

16.3.p3

ṭha-ḍa-ḍha-ṇa ā ṭa-varganā akṣara che. emāṃ bījo ṭha che te ‘3.
2 ’thī darśāvye che. ā ṭha ane uparanī ‘ īṃ ’ maḻīne ṭhīṃ akṣara
banyo. have ṭa varga kevī rīte līdho te jovuṃ joie.
‘ ghā. 18 ’ ā saṃkhyā uparanī gaṇatrīmāṃ che. āne 5
saṃkhyā vaḍe bhāgavāthī śeṣa 3 rahe che. ā 3 saṃkhyāthī varga
jāṇī śakāya che. ka-ca-ṭa-ta-pa ā pāṃca varga che. āmāṃ trījo
ṭa varga che, e ā rīte prāpta thayuṃ.
ekalā ‘ ṭhī ’ akṣarathī āṭalā svaronuṃ jñāna ā paddhatithī thayuṃ. juo paddhati keṭalī uttama che ane kevī rīte niyamathī banāvī che. pāṃca vaḍe dhārī saṃkhyānā vibhāga karatāṃ je
śeṣa saṃkhyā rahe che, ethī nimna likhita rītathī vargonā akṣara
jāṇī śakāya che—
avaśiṣṭa saṃkhyā varga
1 ka
2 ca
3 ṭa
4 ta
5 pa
ahīṃ e samajavā jevuṃ che ke jyāṃ pāṃcathī vibhāga thāya
che, tyāṃ kadī paṇa śeṣa rahī na śake. āthī jyāṃ ‘ghā’.nī
saṃkhyā 10.15.20.25.30 evī hoya che tyāṃ pa vargano akṣara
levāmāṃ āve che. śeṣa 4 saṃkhyā sudhī 4 varga pūrvokta rītithī
jāṇī śakāya che. varganuṃ jñāna thayā pachī, vargano kayo akṣara
levo joie tenuṃ jñāna ‘ 30 ’ cinhathī thāya che, jemake—
sva0 1 a
sva0 2 ā
sva0 3 i
sva0 4 ī
sva0 5 u
sva0 6 ū
gānonā challā
adhyardha hīṣi daṃḍānāmūpānāṃ lavayāḥ kramāt
ūvarṇe repha ādau syād īvarṇo repha aṃtamaḥ
che. ene adhyardha upānā lakṣaṇathī prāpta ‘ lū ’ sāthe joḍavāthī ,
‘ plo ’ akṣara bane che, ene e sāmamāṃ juo. .. 1 ..
.. dvoṣi .. upānuṃ lakṣaṇa prathama prapāṭhakamāṃ 19 māṃ

16.3.p4

huyā 3 ho 2 64 i . śaśnodeyā : ) sāmamāṃ ( ū 264 pā

16.3.p5

āve che. emāṃ chello akṣara ‘ hai ’ āve che. emāṃ ‘ dvoṣi ’
upānā lakṣaṇa anusāra prāpta ‘ vū ’ ne joḍavāthī ‘ hve ’ akṣara
prāpta thāya che, ā e sāmamāṃ juo. .. 2 ..
daṃḍa upānu lakṣaṇa saḍātraṇa ( 3 oṃ ) prapāṭhakamāṃ 19 mā
( u pa hla ro i ) sāmamāṃ ( u 37 pā ) - āve che, emāṃ
aṃtima akṣara ( hai ) āve che. emāṃ daṃḍa upānā lakṣaṇa dvārā
prāpta ‘ ca ’ ne joḍavāthī ( hye ) nī prāpti thāya che, to
ene e sāmamāṃ juo.
je sāmanā aṃtamāṃ ( ū 2342 ) hoya, enā aṃtanā
akṣara upara repha ( ra ) hoya che ane je sāmanā aṃtamāṃ

16.3.p6

i 2342 ) hoya enā aṃtanā akṣaranī nīce repha ( raṃ

16.3.p7

hoya che. ā be sāmonā udāharaṇa nimna che—
aḍhīmāṃ ( 2 oṃ ) prapāṭhakanā 31 māṃ ( te gū 3 rdhāṃ 3
yāṃ suvarṇa rovā ) sāmamāṃ ( ū 2642 ) che ane aṃtano
akṣara ( ḍu ) che. emāṃ ‘ u ’ varṇa ādi che. eno repha ( ra )
‘ ḍu ’ nī upara prāpta thayo. ane ā rīte ‘ rḍu ’ akṣara
āvyo. to te te sāmamāṃ juo.
doḍha ( 1 oṃ ) prapāṭhakanā cālīsamāṃ ( hovāi mūrddhā dā i )
mudrayā labhate varga udghāterlabhate'kṣaram
svaraiśca labhate mātrā nodghātena havargakam
vargopāyo yadā nāsti śavargaḥ kathyate tadā
sahasro gāna nirmāṇa karyā hatā. enā nāma ā rahyāṃ—(1) (ग्राम)
geyagāna, કિંવા prakṛtigāna, (૨) આરણ્યક (geya) ગાન
(3) ऊहगान, (4) ऊह्यगान kiṃvā rahasyagāna ā cāra graṃtha
e sarva gānanāṃ che. emāṃ aneka upaprakaraṇa che. emāṃ jaiminīya
śākhā paddhatithī 3681 gāna che ane kauthumī tarthāṃ rāṇāyaṇīya
śākhānī paddhatithī 2722 gāna che, jemake—
ā sarva gāna vistāra saha mudrita karīne ame lokonī
sāme mūkīśuṃ. ā gānanā viṣayamāṃ je kaṃī lakhavuṃ haśe te e
granthonī bhūmikāmāṃ lakhīśuṃ ane gānanī paddhati paṇa tyāṃja
vistārathī lakhīśuṃ. jo ke jaiminīya śākhānā gāna 959 jeṭalāṃ
adhika che, tathāpi jaiminīya śākhānā sāmavedamāṃ 182 maṃtra
ochā che. enī maṃtra saṃkhyā ā pramāṇe che—
mahānāmnīnā 10 maṃtranā cāra ja sūkta āmāṃ gaṇatā
nathī, ema karavāthī saṃkhyā kramaśaḥ 1683 ane 1864 thāya che.
baṃne prakāranī gaṇanāmāṃ kaṃī doṣa nathī. jaiminīyonā maṃtra
182 ochā che, tathāpi 659 gāna adhika banāvyā che. e
jaiminīyonī viśeṣatā che. jaiminīya śākhāno maṃtrakrama ane pāṭhabheda pariśiṣṭamāṃ āpyo che.
sāmavedanā brāhmaṇa
sāmavedanā āṭha brāhmaṇa grantha che—(1) ताण्ड्यब्राह्मण ( āne prauḍha-brāhmaṇa athavā paṃcaviṃśa brāhmaṇa kahe che,
kāraṇa ke emāṃ 25 adhyāya che.) (2) षड्विंश ब्राह्मण ( ā
26 mo adhyāya ja che, e ja kāraṇe enuṃ ā nāma paḍyuṃ che.)

16.3.p8

૩) sāmavidhāna-brāhmaṇa, (૪) ārṣeya-brāhmaṇa, (૫

16.22.1

devatādhyāya-brāhmaṇa, (૬) ūpaniṣad-brāhmaṇa ( એનું નામ
saṃhitopaniṣad brāhmaṇa અથવા mantra-brāhmaṇa છે. ) ( ૭ )
vaṃśa-brāhmaṇa ( ૮ ) upaniṣad
ṣaḍviṃśa-brāhmaṇa tāṃḍaya brāhmaṇano ja bhāga che, teno 26mo
adhyāya che, eṭale pūrvārdhane paṃcaviṃśa kahe che ane āgaḻanāne
ṣaḍviṃśa kahe che. paheluṃ paṃcaviṃśa brāhmaṇa jenā 25 adhyāya che,
bījuṃ ṣaḍviṃśa brāhmaṇa je 26 mo adhyāya che ane chāṃdogyopaniṣad maḻīne tāṃḍaya-mahābrāhmaṇa thāya che. ṣaḍviṃśa-brāhmaṇa
adbhuta kathāo che, e kāraṇe ene adbhuta-brāhmaṇa paṇa kahe
che. anyanuṃ anubrāhmaṇa evuṃ nāma che, jaiminīyopaniṣadbrāhmaṇamāṃ kena-upaniṣad che, eṭale jaiminīya śākhānuṃ eka nāma
talavakāra-śākhā che, kāraṇa ke kena-upaniṣad talavakāra śākhānuṃ
che. te jaiminīya śākhānī aṃtargata che.
- sāmasūtragrantha-maśakakalpa, kṣudrasūkta, lāṭyāyanaśrautasūtra, gobhila-gṛhyasūtra, drākṣāyaṇa-śrautasūtra, khādiragṛhyasūtra, puṣpasūtra અથવા phullasūtra
ā sarva graṃtha svādhyāya-maṃḍaḻadvārā dhīme dhīme chapāśe.
paricaya graṃtha
sāmavedanā mudraṇa samaye nimnalikhita mudrita graṃtha jovāmāṃ
āvyā che.
1. laṃḍanamāṃ re. sṭivanasana dvārā sana 1843 māṃ mudrita
सामवेद संहिता. emāṃ āraṇyaka parva nathī chāpyuṃ, svaracinha
nathī āpyāṃ, ane padaccheda ādinā aneka doṣa rahelā che. so
varṣa upara vilāyatamāṃ chāpyuṃ che māṭe tenā saṃpādakane praśaṃsā ghaṭe che.
2. jarmana deśamāṃ barlina nagaramāṃ sa. 1848 māṃ śrī. benphe
mahāśaye chāpela sāmaveda sarva dṛṣṭie uttama ane śuddha che. sarva

16.22.2

svara āpyā che, maṃtronā padaccheda sarasa che. pāṭhabhedonī cikitsā
khojapūrṇa che. ā grantha sarva prakāre ādarśa grantha samajī śakāya
ema che.
3, ḍaૉ. kalāndajīe breslo nagaramāṃ sa. 1907 māṃ chāpela
jaiminīya śākhāno sāmaveda. ā uttama ane śuddha pustaka
ādarśavat che.
4. kalakattāmāṃ sva. satyavrata sāmaśrījīdvārā sāyaṇa-bhāṣya
ane gāno sāthe mudrita thayela sāmaveda.
5. kalakattāmāṃ śrī. paṃ. narendracaṃdra vedāntatīrtha dvārā tathā
śrī. pro. bhavabhūti bhaṭṭācāryajī dvārā mudrita be prakāranā sāmaveda.
6. lāhoramāṃ śrī. paṃ. ḍā. raghuvīrajī dvārā mudrita jaiminīya sāmaveda.
7. ajameramāṃ vaidika yaṃtrālayamāṃ mudrita sāmaveda.
8. ajameramāṃ ārya sāhitya maṃḍaḻadvārā prakāśita paṃ.
jayadeva śarmājīnā bhāṣānuvādathī yukta sāmaveda.
ā chāpelā grantha amane prāpta thayā hatā.
hastalikhita graṃtha
hastalikhita graṃthomāṃ nimnalikhita graṃtha atyaṃta upayogī
siddha thayā che.
1. vaḍodarāthī śrī. pa. narahariśaṃkara bhālaśaṃkara śāstrījīe
vaidika paraṃparāthī śodhela sāmaveda-saṃhitāno graṃtha.
2. aṣṭe nagarathī śrī. paṃ. śaṃbhurāva goviṃdarāva limayejīnā
saṃgrahamāṃthī prāpta thaela sāmano grantha.
3. jūnāgaḍhanā śrī. jayaṃtilāla dayārāma tripāṭhījī pāsethī
prāpta kauthumī śākhāno grantha tathā emanī banāvelī 20 sūcio.
4. taṃjāvara jīllānā varagūra nagaranā śrī. nāgeśarāva dvārā
sāmaveda tathā enā sarva gāna sāthe gānagraṃtha lipimāṃ mudrita graṃtha.
ā graṃtha ane kauthumī śākhānī dākṣiṇātya vaidika paripāṭī
anusāra śuddha che.

16.22.3

5. śrī. paṃ. lakṣmaṇa śaṃkara dravīḍa, rāṇāyaṇīya śākhāvāḻā
sāmavedī, gāna vidyāmāṃ pravīṇa, eone tyāṃno śuddha sāmasaṃhitāno graṃtha.
ā sarva graṃtha sāmavedanā mudraṇanā kāryamāṃ ati upayogī
siddha thayā che.
278 śaṃtaṃ śaṃtaṃ śaṃta ⸓ śataṃ śa
281 triṃ śata tri ⸓ śata
૯૮ jyotīṃṣi jyotī ⸓ ṣi ṣa
281 jyotīṃṣyāyaṣe jyotī ⸓ ṣyāyaṣe
16 dhiyaṃ sacante dhiya ⸓ sacante sa
876 va̍ṃsate va ⸓ sate
2 yajñānāṃ hotā yajñānā ⸓ hotā ha
" viśveṣāṃ hitaḥ viśveṣā ⸓ hitaḥ
che. eno āśaya e che, ke ‘je ṛgvedano maṃtra che teja sāmamaṃtra che.’ ṛgvedano maṃtra ja sāmayoni maṃtra che. ṛgvedabhinna
sāmamaṃtra nathī e siddhānta ja che.. ṛgvedamāṃ āpa jośo to .
āpane khabara paḍaśe ke ś-ṣ-s-h-r nī pūrvano anusvāra
bindurūpa ja darśāvavāmāṃ āve che, jemake ‘vasaṃte’ ṛgvedamāṃ
kadī paṇa ‘vaggaṃsate’ ā pramāṇe raṃgacinhathī nathī darśāvāto.
ā ṛgvedanī sarvasāmānya paddhati che. atharvavedamāṃ.paṇa ā rīte
darśāvavāmāṃ āve che.
sāmavedanā sarva yonimaṃtra ṛgvedamāṃthīja-tenī śākhāsaṃhitāomāṃthī ja udhdhṛta karelā che, eṭale e sāmamaṃtronuṃ
lekhana tathā mudraṇa ṛgvedanī rīte ja karavuṃ yogya che. ā dṛṣṭie
vicāra karīne ame ā amārā mudrita sāmavedamāṃ sarvatra anu
nāsika cinharahita ja mudrita karyo che. parantu jyāṃ ṛgvedamāṃ
svaranī pūrvenā anunāsika raṃgacinhathī darśāvavāmāṃ āve che, tyāṃ
ame sāmavedamāṃ paṇa eja raṃganuṃ cinha mudrita karyuṃ che,
jemake—‘mahā 1m̐ indra:’ paraṃtu repha ane uṣmapūrva anunāsika
ṛgvedanā samānaja bindurūpa mudrita karyo che, jemake ‘stomaṃ
rudrāya’ ityādi.

16.22.4

sāmagāna jo ke sāmayonimaṃtronā āśraye banāvelāṃ che,
tathāpi temāṃ vikāra-viśleṣaṇādi hovāne kāraṇe e to sarvathā
pṛthak ja che, ata: tyāṃ rarṅgakāra 1m̐ ā cinha dvārā darśāvavāmāṃ āvaśe.
jevī rīte upadhmānīya ane jihvāmūlīya visarga kevaḻa
visargathī ja darśāvavāmāṃ āve che ane vyākaraṇamāṃ temanā pṛthak
nirdeśa hovā chatāṃ paṇa koī pṛthak, cinha nathī darśāvātuṃ, jemake
’ anusvārayamāṇāṃ ca nāsikāsthānamucyate