Vedamrita 9
Vedāmṛta 9
- Language
- Sanskrit
Contents
- 9.2 — 6 parts
9.2.1
strīcāritryanī rakṣā
che. guru5tnīnuṃ e kartavya ja che. e kartavyanā pālana arthe jyāre
gurupatnī bahāra bhramaṇa karatī hoya, te vāre enā cāritrya athavā
śiyaḻanuṃ rakṣaṇa sarva koie karavuṃ joie. koi enā mārgamāṃ
aṃtarāya rūpa na bane ke koi enuṃ apamāna na kare.
gurupatnīnī mānahāni karavānī dhṛṣṭatā je ācarī śake te
bījī strīone apamānavāmāṃ pācho na ja paḍe, evo bhāva ahīṃ
samajavāno che. vāstavika rīte to badhī ja strīonā cāritryanī
rakṣā thavī joie, kemake strījātinī niṣkalaṃkatā para ja rāṣṭranā
gauravano ādhāra che. je deśamāṃ gurupatnīnuṃ śiyaḻa vā pātivratya
guṃḍāonā atyācāramāṃthī salāmata nathī rahī śakatuṃ, tyāṃnī anya
varganī strīonī durdaśānī to vāta ja śī karavī? eṭalā māṭe
samasta strījātinā cāritrya vā śiyaḻarakṣaṇanī dṛṣṭie ja ā
sūktamāṃ kahevāmāṃ āvyuṃ che ke samājanī koi paṇa vyaktie
gurupatnīnuṃ apamāna na karavuṃ joie. ā sūkta ākāśanā
tārāonī gati para racāyelā alaṃkāra rūpa hoī tenī samajūta
nīce pramāṇe cheḥ
bṛhaspati ane tārā
ākāśamāṃ bṛhaspati nāmano eka tāro che. ene ‘guru’
paṇa kahevāmāṃ āve che. e jāṇīto tāro hoi rātanī veḻāe
sarva koi joī śake che. ākāśamaṃḍaḻamāṃ bījāṃ nakṣatro sāthe
“tārā athavā tārakā” nāmanuṃ eka nakṣatra che. sūktamāṃnā rūpaka
parathī samajāya che ke e tārakānakṣatra ‘guru’nī ‘dharmapatnī’ che,
yāne bṛhaspatinī bhāryā che. ā ṭhekāṇe, ‘dharmapatnī’ kahevānuṃ
tātparya eṭaluṃ ja ke ā bṛhaspatino tāro ā tārakānakṣatramāṃ
bahu vakhata sudhī ane tenī bahu ja nikaṭamāṃ rahe che. eṭale e
9.2.2
benī vacce patipatnī bhāvanī kalpanā karavāmāṃ āvī che. bṛhaspatinuṃ 'brahmaṇaspati' evuṃ bījuṃ nāma paṇa vedamāṃ che. eno artha
'jñānī guru' thato hovāne līdhe eno brāhmaṇavarṇa mānavāmāṃ
āvyo che. eṭale enī dharmapatnī hovāne kāraṇe tārā paṇa
"brāhmaṇī, gurupatnī athavā brahmajāyā" kahevāya che. e mujaba
ahīṃ eka brāhmaṇa parivāranī kalpanā karavāmāṃ āvī che. ā
bṛhaspati devono guru che. rātane vakhate ākāśamāṃ jyāre devonī
sabhā bharāya che, tyāre ā devaguru paṇa emāṃ birāje che ane
jāṇe ke devone suyogya salāha āpato na hoya ema lāge che.
e pramāṇe rājā soma (caṃdramā) paṇa devasabhāmāṃ upasthita
thāya che. somano varṇa atre kṣatriya mānavāmāṃ āvyo che. e
kṣatriya rājā potānā rājyādhikāranā ghamaṃḍamāṃ ne ghamaṃḍamāṃ aneka
tārāgaṇonā saṃbaṃdhamāṃ āve che, arthāt ke aneka strīo sāthe
te saṃbaṃdha bāṃdhe che. e atyācāranā phaḻa tarīke ene kṣayaroga
lāgu paḍe che, ane tene pariṇāme bicāro somarājā dinapratidina
kṣīṇa banato jāya che. amāvāsyānī rātrie to enī hālata cheka
ja kharāba banī jāya che. e prasaṃge kaśoka upacāra karavāthī
śukla pakṣamāṃ pācho te krame krame puṣṭa banavā māṃḍe che. evī
sthitimāṃ ene gurupatnī tārāṃnāṃ darśana thāya che, ane enā darśana
mātrathī kṣayī rājānuṃ mana caṃcaḻa banī jāya che. pariṇāme te
rājyādhikāranā naśāmāṃ bhānabhūlo banīne gurupatnīnī maryādā lope
che ane enī sāthe ghasaḍāya che. ā rīte strīnā pātivratyano
nāśa karavā badala je pāpa lāge che, te pāpane kāraṇe rāṣṭramāṃ
bhāre moṭo khaḻabhaḻāṭa mace che, ane saghaḻī prajā trāhya trāhya
9.2.3
pokāre che. jyāṃ gurupatnīnī lājamaryādā lopāya ane tenuṃ āvuṃ
apamāna thāya, tyāṃ pachī bījī strīonā pātivratya dharmanā śā
hāla thatā haśe enā vicāra mātrathī dhrūjī ūṭhīne hājara hatā te
tamāma ṛṣi ane anya sabhāsada deve rājāne niṣedha karavā lāge che
che. rājā peātānī sattānā ghamaṃḍamāṃ ne ghamaṃḍamāṃ vireādha upasthita
karanāra ṛṣie tathā devāne dabāvī devāneā yatna kare che. ethī
teā prajāmāṃ vadhāre khaḻabhaḻāṭa mace che. prajāne vipharelī joine
tathā peātāne padabhraṣṭa karavānī peravī karatī joine, rājā seāma
vireādhī prajāne dabāvī devā kāje asura senānī sahāya le che,
ane videśī āsurī senāṃ dvārā peātānī prajāne kacaḍavānī keāśiṣa
kare che. ethī teā prajā vadhāre viphare che ane bhāre jaṃga mace che.
emāṃ banne pakṣe bhāre khuvārī thayā bāda banne pakṣeā vacce suleha
samādhāna thāya che. tenī rūye rājā seāma gurune tenī patnī pāchī
seāṃpī de che. e prasaṃge varuṇa ane mitra deve sākṣī rahe che ane
agnideva mārgadarśaka bane che. ā pramāṇe caṃdramāne lalāṭe kalaṃka
lāgī ā burā karmanuṃ phaḻa ene maḻe che.
ā vakhate seāma tathā tārānā saṃgamathī budhanī utpatti thāya
che. tārā agnisnānathī śuddha banīne peātāne ghera pāchī phare che.
āvī jātanī kathā ghaṇāṃ purāṇeāmāṃ che. e vistṛta kathānuṃ kaṃīka
mūḻa ā sūktamāṃ dekhāi āve che. jevī rīte vṛtrāsuranī kathāmāṃ
megha ane sūryaneā rūpaka alaṃkāra ghaṭāvāyā che, tevī ja rīte ā
gurupatnī tārānī kathāmāṃ caṃdramā, tārā, guru vagere upara beādhaprada
alaṃkāra racāyeā che. vedamāṃ āvā teā keṭalāye alaṃkārā che. ane
9.2.4
emāṃthī aneka prakāranā beādha maḻī śake che.
ahīṃ paṇa eveā beādha maḻe che ke keāipaṇa rājā peātānī
sattānā madamāṃ chakī jaine strījāti para atyācāra na gujāre.
chatāṃ keāī gujāraśe teā prabhunā darabāramāṃ ene eveā ja daṃḍa
maḻaśe ke jeveā seāmarājāne maḻyeā che. rājā seāmane jīṃdagībharane
māṭe kalaṃkita banavuṃ paḍayuṃ che. somane apamānita thavuṃ paḍayuṃ,
kalaṃkita banavuṃ paḍayuṃ, rogagrasta thavuṃ paḍayuṃ, enī sāme vidroha
macyo, rājyamāṃ baḻavo jāgyo, ane koṇa jāṇe bījī keṭalīye
āpattio āvī paḍī haśe. soma jevā samartha rājānī āvī
durdaśā thaī, to pachī enā karatāṃ kaṃī keṭalāyagaṇā nānā mṛtyulokanā rājānā kevā hālahavāla thāya vārū ? ane jyāṃ rājānī
āvī durdaśā thāya tyāṃ pachī evā prakāranuṃ kukarma ācaranāra
prajājananā te śā hāla thāya, eno khyāla karīne puruṣa mātre strīnā
śiyaḻadharmanī rakṣā karavī ghaṭe. ā ṭhekāṇe ekalā gurupatnīnā
śiyaḻa rakṣaṇanī ja vāta karāī che ema nathī samajavānuṃ; paṇa
samasta strījātinā pātivratyanī rakṣāno upadeśa ā sūktamāṃ rahelo
che. gurupatnī e to ahīṃ kevaḻa upalakṣaṇa mātra che.
je rāṣṭramāṃ strīonā pātivratyanī rūḍī rīte rakṣā thāya che,
ane strījāti game tyāṃ chūṭathī hare phare temāṃ koipaṇa rīte maryādā
lopāvānī ke apamāna thavānī saṃbhāvanā na hoya, te rāṣṭra atyaṃta
salāmata bane che—
garbhapātanā prasaṃga paṇa bane che, prāṇīo akāḻe mare che, a
vīra loko āpasaāpasamāṃ laḍe vaḍhe che ( maṃ0 7 ). ” eṭala
māṭe rāṣṭranāṃ strījananī salāmatī avaśya hovī joie.
kṣatriyo tathā vaiśyomāṃ niyogane kāraṇe tathā śūdroma
9.2.5
punarlagnane kāraṇe eka pachī bījo ema daśa sudhī patinī saṃkhya
jaī śake che. paraṃtu brāhmaṇavarṇane māṭe to na niyoganī prathā
śāstrasammata che ke na punarvivāhanī rūḍhi ucita manāya che. eṭalā
māṭe koi paṇa strīno brāhmaṇanī sāthe ekavāra lagnasaṃbadha baṃdhāī
gayā pachī koi paṇa saṃjogamāṃ tenāthī bījo pati karī śakāto
nathī. kāraṇa ke brāhmaṇoe bhogavilāsamāṃ phasāi paḍavuṃ na joie.
e vagere bhāvano upadeśa āṭhamā maṃtramāṃ jovā jevo che. bākīnā
maṃtromāṃ strī para gujaratā atyācārane calāvī lenāra rāṣṭranī kevī
durdaśā thāya che tenuṃ varṇana hoī te saṃbaṃdhī viśeṣa vivaraṇanī
jarūra nathī.
ā sūktamāṃ jātajātanā bodha maḻī āve che. sauthī prathama
apanāvavā jevo bodha to e che ke rājāe potānī cālacalagata
khūba ja nirdoṣa rākhavī joie. aneka strīo paraṇavī tathā parastrīo sāthe kukarma karavāṃ e banne bahu kharāba bābato che. bahu
patnīnī rūḍhine anusaravāthī sauthī paheluṃ je duḥkha ūbhuṃ thāya che
te brahmacaryanāśa tathā vīryanāśanā kāraṇe kṣayaroga lāgu paḍavānī
saṃbhāvanā rahe che te che. śarīramāṃ jyāṃ sudhī vīryanī bharapaṭa rahe
che, tyāṃ sudhī kṣayaroga sparśī ja nathī śakato. vīryadoṣa utpanna
thavāthī ja kṣayaroga lāgu paḍe che, ane kṣayaroganuṃ pariṇāma mota
e to ṭhareluṃ ja che. rājānī dekhādekhīe bījā loko paṇa enā
jevā anācārī bane che. ānī javābadārī rājāne śira ghaṇī bhāre
che. rājā bhraṣṭācārī thatāṃ rāṣṭranā loko bagaḍe che ane pariṇāme
rāṣṭranā vināśa thaī jāya che. eṭalā māṭe moṭā lokoe potānā
9.2.6
ācāravyavahāra hameśāṃ dharmānukūḻa yāne śuddha rākhavā joie.
rājāonā hāthamāṃ je sattā hoya che, tenā ghamaṃḍamāṃ taṇāīne
sattā ane adhikārano durupayoga koi paṇa rājā kare e barābara
nathī. prajākalyāṇanī pravṛttio māṭe mathavā sārū ja rājāne rājasattā vā adhikāra apāyela che. e adhikārano durupayoga svārthī
bhoga bhogavavānī diśāmāṃ thavā māṃḍatāṃ ja rājā dūṣita bane che.
māṭe rājāe niraṃtara dhyānamāṃ rākhavuṃ joie ke “ mane jonāre
parameśvara hājarāhajura che tethī mārāthī te kaṃī paṇa anucita
kārya na karāya. ” āvī samajapūrvaka rājāloka potānā ācāra
vahevāra sudhāre ane yogya amala dvārā ākhā rāṣṭrano uddhāra kare !
kurva̱nneve̱ha karmā̍ṇi jijīvi̱ṣeccha̱ta m̐ samā̍:
e̱vaṃ tvayi̱ nānyatheto̍'sti̱ na karma̍ lipyate̱ nare̍ || ya0||40
9.2-2
i̱cchanti̍ de̱vāḥ su̱nvanta̱ṃ na svapnā̍ya spṛhayanti
yanti̍ pramā̱dama̍tandrāḥ || ṛ. 8
9.26
18
piba̭तं च॒ tṛ॒ṣṇuta̭ṃ cā ca̭ gacchataṃ pra॒jāṃ ca̭ dha॒ttaṃ dravi̭ṇaṃ ca dhattam.
sa॒joṣa̭sā u॒ṣasā॒ sūryḙṇa ca॒ soma̭ṃ pibatamaśvinā..
ṛ. 8. 35. 20..
jaya̭taṃ ca॒ pra stṷtaṃ ca॒ pra cā̭vataṃ pra॒jāṃ ca̭ dha॒ttaṃ dravi̭ṇaṃ ca dhattaṃ..
ṛ; 8. 35. 21..
ha॒तं च॒ śatrū॒n yata̭taṃ ca mi॒triṇa̭: . pra॒jāṃ ca̭ dhattaṃ dravi̭ṇaṃ ca dhattaṃ ..
ṛ. 8 . 36 . 12 ..
brahma̭ jinvatamuta ji̭nvataṃ dhiyo̭ ha॒तं rakṣā̭m̐si sedha̭ta॒mamī̭vā: ..
ṛ. 8 . 36 . 16 ..
kṣa॒traṃ ji̭nvatamuta ji̭nvataṃ nṛ॒nha॒taṃ rakṣo̭ṃsi sedha̭ta॒mamī̭vā: ..
ṛ. 8 . 35 . 1 ..
dhe॒nūrji̭nvatamuta ji̭nvataṃ viśo̭ ha॒taṃ rakṣā̭m̐si sedha̭ta॒mamī̭vā: ..
ṛ. 8 . 36 . 18 ..
ā̱śīrṇa̱ ūrje̍muta saupra̱jā̱stvaṃ dakṣa̍ṃ dhatta̱ṃ dravi̍ṇaṃ sace̍tasau
jaya̱ṃ kṣetrā̍ṇi̱ saha̍sāyamiṃdra kṛṇva̱āno a̱nyānadha̍rāntsapa̱tnān
a. 2
9.37
3
ū̱rje tvā̱ balā̍ya tvaujo̍se̱ saha̍se tvā !
a̱bhibhū̱yā̍ya tvā rāṣṭrabhṛ̍tyāya̱ paryū̍hāmi śa̱taśā̍radāya
a. 16
9.101
3
शारदाय ) so varṣanā āyuṣya māṭe ( त्वा पर्यूहामि ) huṃ
tāro svīkāra karūṃ chuṃ.
jāṛta raho
udbṷdhyadhvaṃ sama̭nasaḥ sakhā̭yaḥ sama॒gnirmi̭ndhvaṃ ba॒hava॒ḥ sanī̭ḻāḥ .
da॒dhi॒krāma॒gnimu॒ṣasa̭ṃ ca de॒vīmindrā̭vato॒ḍava̭se॒ ni hva̭ye vaḥ ..
ṛ. 10 . 101 . 1 ..
ma̱ndrā kṛ̍ṇudhva̱n dhiya̱ ā ta̍nudhva̱n nāve̍māratra̱para̍ṇīṃ kṛṇudhvam
iṣkṛ̍ṇudhva̱māyu̍dhāraṃ kṛṇudhva̱n prāñca̍ṃ ya̱jñaṃ pra̍ṇa̍yatā̱ sakhā̍yaḥ
ṛ. 10
Linked texts (1)
- Vedārthaprakāśa (Mādhavācārya alias Sāyaṇācārya) — Mādhavācārya alias Sāyaṇācārya, Sanskrit