Vedasandesha 13

Vedasandeśa 13

Language: Sanskrit

13.109

(18) yaḥ pṛthivīṃ vyathamānāmadṛ hadyaḥ parvatān prakuṣitām̐ aramṇāt | yo antarikṣaṃ vimame varīyo yo dyā mastabhnāt sa janāsa indraḥ

0-2
anusāra apane āpa horahā hai ? isase īśvarakī mahimā kyoṃkara
jānī jāsakatī hai ?
mahā0—pyāre, īśvarīya jijñāsākā nirūpaṇa karate hue bhagavān‌meṃ
sāre bhautika jagat‌kī pratiṣṭhā kahī gayī thī | unhīṃ iśāroṃko
punaḥ smaraṇa karo | bhaktakī dṛṣṭimeṃ jaḍa bhūta, kucha nahīṃ kara rahe
karmānusāra sukha, duḥkhake upabhāgakeliye kahāṃ kaisī bhautika parijātā hai, vahāṃ saba kucha isī īśvarīya dṛṣṭikī preraṇāse pāyā
hī nahīṃ, varan sādhāraṇa logoṃkī dṛṣṭimeṃ tuccha pratīta hone vāle
ghāsake eka 2 tinakemeṃ bhī īśvarīya mahimamaya hāthakā khela
dekhatā hai | antarikṣa lokakī hamārī dṛṣṭimeṃ bhale hī koī avadhi na
ho | para sarvavyāpaka prabhune usake eka 2 cappeko māpa rakhā hai
saba loka, lokāntaroṃkā maryādānusāra sthiti tathā gatise yukta
honā, prakāśa paidā karanā aura prakāśako pratibiṃbita karanā indra
khela khela sakatī hai, use hī indra nāmase ṛṣiyoṃne apane stotroṃmeṃ
(19) yo hatvāhiriṇāt sapta sindhūn yo gā udājadapadhā valasya | yo aśmanorantaragniṃ jajāna saṃvṛk
samatsu sa janāsa indraḥ

13.111

0-3
hariyālīkā māno niśāna miṭa jātā hai| jidhara dekho, dhūlī ur̤atī
roma-romase santati-utpattike rūpameṃ usakī jīvanakā rasa bāhara nikarūpiṇī jīvana-rasa baha rahā thā, jala-thala ho rahī
jala vidyutake hātha bhejā thā ki apanī sunahalī kiraṇoṃ dvārā mātāke
pahala kalyāṇa karanā phira udhara dhyāna hī na rahā thā| para mātākī
ekake hāthameṃ sahāyatākā thā| coroṃkī talāśameṃ gupta dūtoṃkā sahārā
gaī| vaha sāvanake meṃhakī dhārāoṃke sātha phira mātākī godameṃ
indra mahārājakā koṭiśaḥ dhanyavāda karanā cāhiye ki jisane usa
dinase lekara sadākeliye unakī jala-vāṣparūpa gumī huī santānako
ḍhūḍha dene aura davā rakhanevāle ḍākuoṃko naṣṭa karate rahanekā vrata
vedakā prasiddha devatā, indra aura usakā prasiddha indra-vṛtra yuddha
pṛthvīpara basanevālī prajāke jīvanake sātha isa ādhibhautika
ghaṭanākā gaharā sambandha hai| isīse isakī itanī mahimā hai| ājakī
nāgarika, śilpaśālāoṃmeṃ banda rahanevālī prajāko isameṃ kadākaranevāle, kṛṣipradhāna logoṃko anubhava honā cāhiye| para vaidika
ṛṣiyoṃkeliye yaha ghaṭanā asalī jīvana-ghaṭanā thī | isīliye ve
isa bhautika upacārako sīr̤hī banākara mahāmahima akhaṇḍa jyotisvarūpa bhagavān‌ke dvāra taka jā pahum̐ce| indra kṣātra ādarśake rūpameṃ
jātīya nāyaka samajhā gayā | usake stotroṃmeṃ saccī vīratāmayī
ālaṃkārika kavitākā samujjvala veṣa pahanāyā gayā | jala vāṣpa
vahīṃ thāme rakhanā cāhatī hai| dūsarī pradhānaśakti use punaḥ visarjita
karatī rahatī hai| bhāva to itanā hī hai, para isakā vistāra kitanā
camatkārī hai| use par̤hate hue cittameṃ nānā rasoṃkā sāttvika saṃcāra
jātā hai| indra bhautika śakti hai| para kevala bhautika śakti apane
cetana cittakī citavanakā camatkāra honā cāhiye| jhaṭa āṃkheṃ
khula jātī haiṃ| pūrva kahī prakriyāke anusāra kevala bhautika koṭi
bhautika nahīṃ, varan ādhyātmika indra-mahāprabhukā khela dikhāī detā
indra-viṣayaka mantroṃko āpa binā kaṣṭake aba samajha sakeṃ| bāta
vahī hai, bhāva vahī hai| para rasa anokhā hai, camatkāra nirālā hai
isaliye yahāṃ punaruktikā doṣa na samajhanā cāhiye
vālā| ruke huye jala jaba chor̤a diye gaye, to māno sāta sāgaroṃkī
(20) yenemā viśvā cyavanā kṛtāni yo̍ dāsaṃ varṇamadharaṃ guhākaḥ | śvaghnīva yo jigīvām̐ lakṣamādadaryaḥ puṣṭāni
sa janāsa indraḥ

13.112

2-4
(21) yaṃ smā pṛcchanti kuha seti ghoramutemāhurnaiṣo astī
tyenam| so aryaḥ puṣṭīrvija ivāmināti śradasmai dhatta sa
janāsa indraḥ

13.113

0-5
(22) yo radhrasya coditā yaḥ kṛśasya yo brahmaṇo
nādhamānasya kīreḥ| yuktagrāvṇo yo'vitā suśipraḥ sutasomasya sa janāsa indraḥ

13.114

0-6
(23) yasyāśvāsaḥ pradiśi yasya gāvo yasya grāmā
yasya viśve rathāsaḥ | yaḥ sūrya̍ ya uṣasaṃ jajāna yo apāṃ
netā̱ sa janāsa indraḥ

13.115

0—7
(24) yaṃ krandasī saṃyatī vihvayete pare'vara ubhayā
amitrāḥ | samānaṃ cidrathamātasthivāṃsā nānā havete sa
janāsa indraḥ

13.116

0—8
(25) yasmānna ṛte vijayante janāso yaṃ yudhyamānā
avase havante | yo viśvasya pratimānaṃ babhūva yo acyutacyut sa janāsa indraḥ

13.117

0—9
(26) yaḥ śaśvato mahyenò dadhānānaṃmanyamānāñcharvā
jaghāna | yaḥ śardhate nānudadāti śrudhyāṃ yo dasyorhantā sa
janāsa indraḥ

13.118

0—10
(27) yaḥ śambaraṃ parvateṣu kṣiyantaṃ catvāriṃśyāṃ śaradanvavindat | ojāyamānaṃ yo ahiṃ jaghāna dānuṃ śayānaṃ sa
janāsa indraḥ

13.1119

0-11
(28) yaḥ saptaraśmirvṛṣabhastuviṣmān avāsṛjat sartave
sapta sindhūn | yo rauhiṇamasphuradvajrabāhurdyāmārohantaṃ sa
janāsa indraḥ

13.121

0-12
(29) dyāvā cidasmai pṛthivī namete śuṣmāccidasya
parvatā bhayante | yaḥ somapā nicito vajrabāhūryo vajrahastaḥ
sa janāsa indraḥ ||12-0
0-13
(30) yaḥ sunvantamavati yaḥ pacantaṃ yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ
śaśamānamṛtī | yasya brahma vardhanaṃ yasya somo yasyedaṃ rādhaḥ
sa janāsa indraḥ

13.122

0-14
(31) yaḥ sunvate yaḥ pacate dudhra ā cidvājaṃ dardaṣi̍i
sa kilāsi satyaḥ | vayaṃ ta indra viśvaha priyāsaḥ suvīrāso vidathamāvadema

13.123

0-15
daśama khaṇḍa
prema-sambandhakī atibhūmi
vastu0—mahārāja, yaha to āpane bar̤ī pūrṇatāse samajhā diyā
hai ki vedameṃ eka, akhaṇḍa, anupama, sarvaśaktimān, sarvavyāpaka
koī upāya batāveṃ jisase ki hama usake samīpavartī hokara usake
ānandake bhāgī hosakeṃ
sabakā ādi mūlakāraṇa use hī samajho| aisā karanese hṛdayameṃ
apane āpa sadbhāvakī jāgṛti hotī rahegī
nahīṃ kara sakā
mahā0—hāṃ, to aba kahiye| saṃkoca chor̤akara dilakī bāta
kareṃ
vastu0—mahārāja, aba taka jo īśvarīya svarūpa āpane hamāre
isameṃ koī saṃdeha nahīṃ| para mere hṛdayakī udhara pravṛtti taba hogīṃ
jaba usakī sneha-vṛttikā mere sātha sambandha jur̤egā| prabala śāsakakī
hama pratiṣṭhā to bhale kareṃ, para hama usake sātha premakā vyavahāra karanekā
samajha lenā paryāpta hogā ki īśvara saba prāṇiyoṃkā bhāgyavidhātā
viśvāsa paidā ho ki īśvara cāhe śāsanakartāke rūpameṃ kitanā hī
ṭapakatā hai
mahā0—bahuta ṭhīka | maiṃ āpake bhāvako bhāṃpa gayā hūṃ | āpake
kathanameṃ sacāī hai | manuṣyakā hṛdaya isī prakārakī samīpatāke
viṣayameṃ vicāroṃpara dhyāna deṃ, to isa svābhāvika lālasākā pūrā 2
samācāra jāna par̤egā | bhāratavarṣameṃ saiṃkar̤oṃ barasoṃse kṛṣṇa aura
gopiyoṃke prema-gīta gā 2 kara bhagavadbhakta apane hṛdayakī premapipāsāko śānta karate rahe haiṃ | prema-rasa paidā karanekeliye kṛṣṇakī
pūrṇatā premakī gaṃgā bahātī hai | bhaktakī mastīkā ādhāra yahī hai
isa premakeliye mīrāṃbāī lokalājako pare haṭā kara dvāra 2 para
rājya chur̤ā sakatī hai, bhīkha maṃgavā sakatī hai, kāna phar̤avā sakatī
isase adhika kyā hosakatā hai, jīvana takase beparavāha kara detī hai
pyāro, bhakti-premake mukābilekī koī dūsarī śaktimujhe mālūma nahīṃ,
anuyāyiyoṃkā duḥkhavāda aura na śaṅkara svāmīkā māyāvāda isake
sāmane ṭhahara sakā | aba bhī vijñānake sarvatomukha vikāsake yugameṃ
bahatā, vaha kucha kālakeliye mastakagrāhya bhale hosake, vaha hṛdayakoī manuṣya kabhī eka tinakā bhī uṭhākara dūsarekī sahāyatā na kare,
jāna jokhimameṃ ḍālakara paropakāra karanekā to kahanā hī kyā ?
muhammada sāhiba na kevala khudāke rasūla hī kahe jāte haiṃ, varan premī
ki hamārā mata sarvottama hai kyoṃki prabhuko pitā kahakara usase
nirbhaya honā isīne saṃsārako sikhāyā hai
satya0—mahārāja, jaise veda bhagavān‌se āpane ekatā ādike
sakatā ki vedameṃ prema-mārgakā dvāra banda rahā ho
mahā0—nahīṃ, pyāre, banda kyoṃ hogā ? vedane śāyada hī koī
prema-saṃbaṃdha hogā, jo bhajanīya bhagavān‌se na jor̤ā ho| lījiye
maiṃ thor̤ese samayameṃ āpakī isa āśāko pūrā kiye detā hūṃ| suniye,
ārambhameṃ hī vedakā bhakta īśvarakī śaraṇameṃ jānekeliye aise
lālāyita horahā hai jaise putra pitākī godīmeṃ
(1) sa naḥ piteva sūnave'gne sūpāyano bhava | sacasvā
naḥ svastaye

13.9

ṛ0 1|1

13.124

vastu0—mahārāja, yahāṃ ‘agni’ kā kisa kāṭimeṃ grahaṇa karanā
hogā ?
mahā0—basa, kalakī batāī huī rītise akhaṇḍa ādhyātmika
koṭimeṃ| yaha ādhibhautika ādhārase ūpara uṭhe huye bhaktake hṛdayaprakāśaka hai| para eka koṭise dūsarī koṭimeṃ jāte hue, bhaktirasake dvārā vahī svarūpa vilakṣaṇa miṭhāsako dhāraṇa kara letā hai
suniye, agale mantrameṃ agnikā na kevala camakīlī varan rasīlī
dṛṣṭikā saṃketa karake bhaktoṃko nirbhaya premakeliye prerita kiyā
(2) asya śreṣṭhā subhagasya saṃhagdevasya citratamā
martyeṣu | śuci ghṛtaṃ na taptamaghnyāyāḥ spārhā devasya maṃhaneva
dhenoḥ

13.6

ṛ0 4|1

13.125

(3) agniṃ manye pitaramagnimāpimagniṃ bhrātaraṃ sadmit sakhāyam | agneranīkaṃ bṛhataḥ saparyya divi śukraṃ yajataṃ
sūryyasya

13.3

ṛ0 10|7

13.126

svarūpameṃ agnike svarūpakī pūjā karatā hūṃ | hāṃ, yaha saṃbhava ho
sakatā hai jaba bīca vālī śṛṅkhalāko pūrā kara diyā jāve| vaidika
bhakta agnike ādhibhautika ādhārase ūpara car̤hakara ādhidaivika
ādi śabdoṃkā hī prayoga milatā hai| varṇana taba taka jātā hai
jaba taka sakhaṇḍa koṭikā rājya hai | astu, isī bhāvako yahām̐
bhakta sūcita karatā huā kahatā hai ki maiṃ apane pyāre, priyatama
agnike hī rūpako sūryake prakāśameṃ dekhatā hūm̐| mereliye ākāśameṃ
vahī eka dūsare svāṃgako bharakara prakaṭa hojātā hai | maiṃ use
agni-pūjā aura sūrya-pūjā vastutaḥ una donoṃmeṃ varttamāna akhaṇḍa
eka tattvakī pūjā hai| aba kucha maṃtroṃmeṃ ina nāma dvārā prabhuke
prati inhīṃ bhāvoṃkā prakāśa dikhāī detā hai
(4) sataḥ sataḥ pratimānaṃ purobhūrviśvā veda janimā
hanti śuṣṇam| pra ṇo divaḥ padavīrrgavyurarcantasakhā sakhīṃramuñcanniravadyāt

Linked texts (8)

Metrically restored text (van Nooten & Holland) — Sanskrit
Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
Aṅgirasī — Sanskrit
Sarvadevapratiṣṭhāprakāśa — Sanskrit
Vedārthaprakāśa (Mādhavācārya alias Sāyaṇācārya) — Mādhavācārya alias Sāyaṇācārya, Sanskrit
Ṛgvedasūkta — Sanskrit
Vedasūktasaṅgraha — Sanskrit
Saṃhitāpadapāṭha — Sanskrit

Vedasandesha 13

13.1

13.109

13.110