Vedasandesha 3.16

3.16

0-11
iḍā aura sarasvatī tīnoṃ lokoṃko gheranevālī, vāṇīdvārā prakaṭa
honevālī, aiśvaryapradātrī, bharaṇaśīla, puṣṭikāraka, nadīke vegake
samāna uttarottara bahatī rahanevālī, āntarika, ādhyātmika, vidyābhagavān saba prakārakī vidyākā adhiṣṭhāna hai | satyavidyā tathā
agni indrādise abhinna hai ?
māyā0--hama to praśnakā hī bhāva nahīṃ samajha pāye
mahā0--sadāśivajī, to āpa pahile inheṃ apanā āśaya
samajhā leṃ
sadā0--mahārāja, merā kaunasā itanā gaharā bhāva hai jā maiṃ
inakā guru bananekā dama bharūṃ | para āpakī ājñā hai, isaliye
māyārāmajī, mahimā athavā stuti, stotra eka hī bāta hai | eka
mām̐ bāpa haiṃ” | aba vicāranā cāhiye ki yahāṃ hamārā bhāva kyā
isī prakāra, yahāṃ agni vastutaḥ savitā, indra, pūṣādi nahīṃ ho
sakatī | usakā una saba padārthoṃ se pṛthak bhāva spaṣṭa dikhāī detā
varṇanoṃko agnikā guṇagāna samajhaleṃ | isase savitādi śabdoṃkā
śakyārtha chor̤akara, unakā sāmānya-svarūpa artha liyā jāvegā
prakriyā nikālī jāve jisase mukhya kakṣāmeṃ hī agni ādi
padārthoṃ kā abheda siddha ho sake
mahā0—bahuta ṭhīka | āpane praśnako khūba khola diyā hai
aba kala jo kucha maiṃne sāmānya bhūmikāke taurapara āpake āge
mila jāvegā | vaidika ṛṣi kāvyamarmavedī tathā yajña-prakriyānusārī
bhagavadbhakta hai | usake sāmane yajña-vedikāmeṃ prajvalita, pracaṇḍa agni
camaka rahī hai | usakā mana usake andara kārya karane vālī, use
padārthakā tīnoṃ lokoṃmeṃ saṃcāra asaṃbhava hai | parantu ādhidaivika
dṛṣṭimeṃ, bhagavadbhaktako bijulī aura sūryameṃ vahī agni dīkha par̤atī
ki dyuloka, antarikṣaloka tathā pṛthivīlokake saba devatāoṃmeṃ
paraspara sahayoga tathā prīti hai| tanika āge bar̤hakara, use niścaya
hone lagatā hai ki jaba inameṃ saba śaktiyāṃ ādhidaivika svarūpase
hogā| vastutaḥ ekahī mahāmahimamayī mahādevatākī sarvaśaktimattā
āṃśika bhāva sāmaṣṭika bhāvameṃ samā jātā hai| ve ekahī abhinna
yathārthameṃ agni tathā savitādikā apane vācyake dṛṣṭikoṇase abheda
hojātā hai| parantu jahāṃ taka unake āṃśika svarūpakā saṃbandha hai,
dvārā aupacārika arthoṃ kā āropa karadiyā jāsakatā hai| tātparya
pūrva kahe prakārase samānatāke varṇanameṃ hogā| yahī usakā stotra
yā guṇagāna hogā| donoṃ dṛṣṭiyāṃ vedameṃ sātha sātha calatī haiṃ antameṃ
jākara, avibhakta ādhidaivika ādhyātmika, akhaṇḍa, parama tattvameṃ
sadā0-mahārāja, isa prakriyākī yathārthatākā niścaya kaise hogā ?
(6) mitro agnirbhavati yatsamiddho mitro hotā varuṇo
jātavedāḥ | mitro adhvaryu riṣiro damūnāḥmitraḥ siṃdhūnāmṛta
parvatānām