<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu) › [Nighantunirvacana](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja) › 74.3.2

# Nighantu 74.3.2

Nighaṇṭunirvacana 74.3.2

- **Language:** Sanskrit

### [74.3.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.2)

gacchatyanena| sthiratirnairuktadhātuḥ| viparītākṣaraḥ| 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)'| sakāraikārayorlopaḥ| dṛḍhagaṭhitatvāt sthiro hi saḥ| yadvā, ramatestiṣṭhateśca dvidhātujaṃ rūpam| ramamāṇo cirañco'smiṃstiṣṭhati rathī| yadvā, ramatereva yathāprāptaḥ kthan| ramaṇīyo hi rathaḥ| rasatervā śabdārthāt pūrvasūtreṇa bāhulakāt kthani sakāralopaḥ| bhavati hi tasyāgacchata upalabdhiḥ| "tatrā rathamupa śagmaṃ sadema (ṛ0 saṃ0 5, 1, 20, 3)" || (8) dundubhiḥ| śabdānukaraṇanimittakametannāma| drumaśabdasya vā rephāntalopaḥ| bhideścādyantaviparyayaḥ ukāraścopapajjanaḥ| dundubhyatervā nairuktadhātorvadhakarmaṇaḥ in| tāḍyate hyasau yuddhasamaye| "sa dundubhe sajūrindreṇa devaiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 7, 35, 4)" || (9) iṣudhiḥ| iṣavo nidhīyante'smin| karmaṇyadhikaraṇe ca (3, 3, 63)'—iti kiḥ| "iṣudhiḥ saṅgāḥ pṛtanāśca sarvāḥ" || (10) hastaghnaḥ| haste hastasamīpe sthito hanyate jyayā śarapuṅkhena vā| 'ghañarthe kavidhānam (3, 3, 58 vā0 2)'—iti kaḥ| "hastaghno viśvā vayunāni vidvān (ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 4)" || (11) abhīśavaḥ| vyākhyātā raśmināmasu (53 pṛ0)| nigamaśca darśitaḥ || (12) dhanuḥ| dhanvatergatyarthād vadhārthādvā ‘artipṛvapiyajitanidhanitapibhyo nit (u0 2, 170)’—iti bāhulakādusiḥ pratyayo vakāralopaśca| dhanirmāraṇārtha iti kṣīrasvāmī| yathāprāpta usiḥ| dhanvantyapanayantyasmādiṣavaḥ, ghnanti vā| “dhanuḥ śatro rapakāmaṃ kṛṇoti (ṛ0 saṃ0 5, 1, 16, 2)” || (13) jyā| jayaterjinātervā'ntarṇītaṇyārthād vā ‘madhyavidhyaśikya’—ityādinā yakpratyayo dhātorjakārabhāvaśca nipāsyate|

- [Previous: 74.3.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.1)
- [Next: 74.3.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.3)
- [Up: 74.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3)

## Linked texts (1)

- [Nighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu.5.2) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.nighantu!devaraja.74.3.2) · Pramāṇa
