Vaidikakosha (Madhusudana Mishra) 5
Vaidikakośa (Madhusūdana Miśra) 5
- Language
- Sanskrit
5.1
ā ityarvāgarthe, prapareti prātilomyametasya
abhirabhimukhatāṃ, pratīti tadviparītaṃ samācaṣṭa
5.2
atimū pūjitamarthaṃ, prāhaturanayorviparyayaṃ nirduḥ
avatī vinigrahārthā, vuditi pratilomatāmanayoḥ
5.3
ekībhāvaṃ samiti,vyapeti tasmādviparyayaṃ brūtaḥ
adhirarthadvayamāhoparibhāvaṃ tadvadaiśvaryam
5.4
sādṛśyāparabhāvaṃ saṃsargopajana—sarvatobhāvān
kramato'nviti cāpāṃte ca tadvadupāṃte ca parāṃte ca brūtaṃ
5.5
ityupasargā uktā viṃśatireṣāṃ kvacetare'pyarthāḥ
atha ca nipātāḥ keciddarśyante ye tridhā'rthabhedena
5.6
upamāyāmiva, nanu, cid, neti niṣedhe'pi pūrvataḥ paṭhitaḥ
pūjāvakutsayościdvalapadeśānupṛṣṭayorapi nu
5.7
arthopasaṅgrahārthāḥ, samuccaye ceti ā iti ca
veti vicāre cārthe, vinigrahe prathamavākyagāvahnau
5.8
paravākyago vinigraha, u ayaṃ padapūraṇo'pi syāt
kila iti vidyātiśaye, na nanubhyāṃ saṃprayuktamanupṛṣṭe
5.6-2
tvaditi samuccayavācī, hīti nvarthe'pyasūyāyām
meti niṣedhe, khalviti tatra ca padapūraṇe ca syāt
5.10
nūnaṃ vicikitsāyāṃ padapūrtau cātha śaśvaditi
anupṛṣṭe tu purastādupariṣṭādasvayaṃpṛṣṭe
5.11
sīmiti parigrahe padapūrtau cetyevamitare'pi
padapūraṇāni tu viduḥ kamidīmiti ye ca pūrvanirdiṣṭāḥ
5.12
iva nanu cidu khalu nūnaṃ gha kamitsimīmimāni cānyāni
padapūraṇāni, nediti paribhayake'thānuṣṛṣṭake tu naceta
5.13
ākīṃ nakīṃ nakirmākirhikamāhikamākṛtama
nukaṃ sukaṃ navaitāni vyarthānyuktiprapuṣṭaye
5.14
ante yā, vad, rūpa-vargā-mṛtā, nu-na-cidā-iva
yathā, tathā, lākṣaṇikā upamārtho udāhṛtāḥ