Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 108

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 108

Language
Sanskrit

108.1

“pṛthak prāya̍n 0-kepa̍yaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 8, 27, 1)”-iti || pūrvvayaiva samānārthaviniyogā, iyaṃ tu jagatī | “pṛthak prāyan” pṛthak bhūtā [ aiva vidyākarmānurūpeṇa, devayānena pathā, pitṛyānena vā prāyan | he indra ! tvatprasādād devalokaṃ gandharvvalokaṃ punaḥ sva ucyate | “prathamāḥ devahūtayaḥ ” ye mukhyā devānāmāhvātāro yat karmasu | kiñca, “duṣṭarā” “anyaiḥ” asadbhirdustarāṇi | “śravasyāni” “śravaṇīyāni yaśāṃsi” “akṛṇvata” “akurvvata |” kiñca, “ye” tvatprasādarahitāḥ janāḥ, “yajñiyāṃ nāvam” “āruham” “āroḍhum” “na śekuḥ” nāelements]. ] atha punaryye nāśaknuvan yajñiyāṃ nāvamāroḍhuṃ kiṃ tarhi ? viṣayapradhānāḥ, kapūyameva duṣpūyameva karma cakrire, tenaiva kapūyena karmaṇā preryyamāṇāḥ “te” “īrmmaiva” “ihaiva” loke yathā karmānurūpāyāṃ yonau “nyaviśanta” | tadyuktam, – “atha ya iha kapūyacaraṇā anyaśo hyaṃte, te kapūyāṃ yonimāpadyeran, – śvayoniṃ vā, sūkarayoniṃ vā, caṇḍālayoniṃ vā"-ityevamādi || evamatra na ye śekuḥ yajñiyāṃ nāvamārodumityetena sambandhāt “kepaya-kapūyāḥ” ityucyanta ||
śabdasārūpyaprasaṅgāducyate,-“īrma iti bāhunāma”-iti, sa hi “samīritataro bhavati” anyebhyo'ṅgebhyaḥ |
5 |
25 |

Linked texts (1)