Yāska's Nirukta 143
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 143
- Language
- Sanskrit
143.1
“kiyedhāḥ(86)”-ityanavagatam| “kiyaddhāḥ”“kramamāṇadhā vā”-ityavagamaḥ|kiyadapyudakamaparimāṇaṃ dhāḥ dhārayatīti kiyaddhā meghaḥ|kramamāṇo vā dhārayatīti kramamāṇadhā megha eva|| “asmā idu prarbharrā 0 - 0 caradhyai(ṛ0 saṃ0 1, 4, 29, 2)” -iti|nodhā nāma gautamaḥ, tasyeyamarṣam | triṣṭup | aindrī | āhīnikeṣvahaḥsu ahīnasūkte viniyuktā | he indra ! eṣa vṛtraḥ, “kiyedhāḥ” “kiyaddhāḥ” kiyadapyudakamaparimāṇaṃ dhārayati, “kramamāṇadhāḥ” kramamāṇo vā dhārayati | “asmai” tvaṃ “tūtujānaḥ” “tvaramāṇaḥ” “vajraṃ” “prabhara” “prahara” “īśānaḥ” īśvaro yasmāt tvamasmākaṃ tasmādevamucyase | kiñca, prahṛtya vajraṃ vajraprahārasambhūḍhasyāsya meghasya “gorna parva” “goriva parvāṇi” “virada”vidāraya, yathā govikarttā goḥ parvāṇi “viradet” vicchindyāt | evaṃ tvamapyetaṃ meghamavayavaśaḥ “virad” vicchindhi | kathaṃ ca punarvirada ? iti, - “tiraścā” vajreṇa tiryaggāminā | kena punararthena virada ? iti, - “iṣyan arṇosi” udakānīcchan | “caradhyai” “caraṇāya” “apām” prajābhyo dātum | evamasmādviśakalīkṛtādvāpo niścāriṣyantītyanenārthena virada || evamatra “kiyedhāḥ = meghaḥ” śabdasārūpyādarthāvirodhācca ||
"kiyedhāḥ-indraḥ"-ityevameke manyante, sa hi yadapi na jñāyate kiyatparimāṇametad balamiti, tadapi dhārayati, kramamāṇo vā śatrubalaṃ dhārayatīti kiyedhāḥ | evaṃ sati iyaṃ yojanā,-yasmādīśānastvaṃ kiyedhāśca, tasmāt prahara vajramiti |
6 |
20 |
' '
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit