Yāska's Nirukta 151
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 151
- Language
- Sanskrit
151.1
"yavaṃ vṛke̍ṇāśvinā0-rāyaryāya || ( ṛ0 saṃ0 1, 8, 17, 1 )"-iti | kakṣīvata ārṣam | āśvinī | triṣṭup | prātaranuvākāśvinayoḥ śasyate || "yavaṃ" yavādi dhānyaṃ "vṛkeṇa" lāṅgalena | "vapantā" "vapantau" yuvām "aśvinā" he "aśvinau !" tatkṛte mahānugrahe sati varṣādau lāṅgalakarmaṇaḥ phalasampad bhavatītyataḥ tāvevāśvinau vapantāvityucyate | "iṣam" "annam" "duhantā" "duhantau" prapūrayantau "manuṣāya""manuṣyāya" | "dasrā" śatrūṇāṃ dāsayitārau daṃsayitārau vā, karmaṇāṃ kṛṣyādīnāṃ kārayitārau vā varṣāyanugraheṇa, etāvevaṃvidha karma kārayantau kurvāṇau vā | "abhidasyum" dāsayitāramanākālaṃ durbhikṣaṃ "dhamantā" dhamantau vināśayantau, kṛtsnaṃ jagadabhipūṣayantau yuvām | kena punarabhidhamantau ? iti,--"bakureṇa" jalasamūhena jyotiḥsamūhena, vo | madhyasthāno hyudakasamūhena, dyusthāno jyotiṣā, sasyamanugṛhṇāti, tato durbhikṣaṃ nvasyate, jagacca puṣyati | kiñca, yuvāmeva "urujyotiḥ cakrathuḥ" vistīrṇamaviklaṃ cakṣuḥ cakrathuḥ |
"āryāya" "īśvaraputrāya" ṛjrāśvāya, sa hi yuvābhyāmandhībhūtaḥ cakṣuṣmān kṛta ityabhiprāyaḥ || evamatra jyotiḥsamūha udakasamūhaśca “bakūra”-śabdenocyate, śabdārthāvirodhāt | "jyotiṣā vodakena vā"-iti bhāṣyapāṭhaḥ |
6 |
26 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit