Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 153

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 153

Language
Sanskrit

153.1

“abhidhetana (110)”—ityanavagatam | “abhidhāvata”–ityavagamaḥ | “jīvānno0 -havanaśrutaḥ || (ṛ0 saṃ0 6, 4, 51, 5)”—iti | uktamarṣi bhāṣyakāreṇaivātropapradarśanārtham , evaṃ sarvatra pariśeṣamārṣamiti | gāyatrī | ādityeyī || “ādityāsaḥ” he “ādityāḥ !” “jīvātu naḥ” “jīvadaḥ” asmān “abhidhetana” “abhidhāvata” yūyam “purā hathāt” “purā hananāt” ahatān asmān sambhāvayetetyabhiprāyaḥ | “kat ha stha” | “kva nu stha” yūyam ? yena na śṛṇuta kṣipra nābhidhāvata he “havanaśrutaḥ !” te hyārttānāmāhvāna śṛṇvanti evamatra “purā hathāt”—ityanena sambandhāt “abhidhetana = abhidhāvata”—ityeṣa vipariṇāma upapadyate || ṛṣervā matsyavadhakāruṇyābhibhūtasyaitadārṣam, matsyānāṃ vā kecinmanyaṃte || “matsyāḥ, madhau udake syandante” madhu ityudakanāma, tatra hi te syandante gacchanti | “syandati, kasati”—iti gatikarmasu paṭhitam | “mādyante” dṛṣyanti “anyonyaṃ bhakṣaṇāya– iti vā” matsyā hi itaretarabhakṣajīvinaḥ | “jālam, jalacaraṃ bhavati” taddhi jalaṃ carati | “jale bhavaṃ vā” jale vā bhavati | “jaleśayaṃ vā” jale vā śete iti jālam |
6 |
27 |

Linked texts (1)