<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 18.2

# Yāska's Nirukta 18.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 18.2

- **Language:** Sanskrit

### [18.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.2)

“ya ātṛṇattyavitathena karṇau”| adhunā śiṣyopadeśamāha-ya ātṛṇatti, ābhinatti, apihitāviva santau karṇau vivṛṇoti | avitathena, satyena brahmaṇā || kathaṃ punarātṛṇatti ? “aduḥkhaṃ kurvannamṛtaṃ samprayacchan” | yo hi kiñcidātṛṇatti, sa duḥkhayati, ayaṃ punaḥ  
sukhamātṛṇatti | kiñca, amṛtatvaprāptihetuṃ jñānaṃ samprayacchan || āha-ya ātṛṇatti tasmai kim iti ? ucyate-"taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca" netarau mātāpitarāvityabhiprāyaḥ | uktaṃ ca,"utpādakabrahmadātrorgarīyānbrahmadaḥ pitā || brahmajanma hi viprasya pretya ceha ca śāśvatam || ( ma0 saṃ0 2, 146 )" || "tasmai" mātāpitṛbhūtāya gurave "na druhyet" | "katamaccanā'ha"-kadācidapi āpadyapi kaṣṭāyāmityabhiprāyaḥ |  
4 |  
adhunā itarān duṣṭaśiṣyān abhiśapanto vidyā idamāha,-"adhyāpitā ye guruṃ nādriyante" ityādi | adhyāpitāḥ santo ye guruṃ prati nādriyante, nādaraṃ kurvanti || ke punaste iti ? ucyate-"viprāḥ" medhāvinaḥ santo gṛhītavidyāḥ || kathaṃ punarnādriyante ? "vācā manasā karmaṇā vā"||āha-kiṃ teṣām iti ? ucyate-"yathaiva" "te" tasya "guroḥ" "na" "bhojanīyāḥ" na bhojyāḥ, na bhojanārhāḥ, "tathaiva" "tān" "tat" "śrutam" api "na bhunakti" na pālayati, śrutaphalena na saṃyunaktītyarthaḥ |  
4 |  
"gauriti pṛthivyā nāmadheyam" || āha—yasmāt kāraṇād dravye śabdaniveśo nairuktānāṃ, taducyatāṃ kāraṇaṃ, kena kāraṇena gośabdaḥ pṛthivyāṃ sanniviṣṭaḥ ? iti| ucyate"yat" yasmāt iyaṃ "dūram" adhvānaṃ prati "gatā bhavati" na hyasyā anta upalabhyate, "yat" yasmāt "ca" "asyāṃ bhūtāni gacchanti" ādhārabhūtāyām | evaṃ kartṛkārakamadhikaraṇaṃ vā yojyam | "gātervā" "gāṅ gatau ( bhū0 ā0 )"-ityasya dhātoḥ "okāro nāmakaraṇaḥ" pratyayaḥ |  
5 |

- [Previous: 18.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.1)
- [Next: 18.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.3)
- [Up: 18](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18)

## Linked texts (1)

- [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.4) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.18.2) · Pramāṇa
