Yāska's Nirukta 184
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 184
- Language
- Sanskrit
184.1
"jātavedaḥ”-iti vaktavyam | sa punareṣa māhābhāgyāt karmapṛthaktvādagnireva ? athavāpṛthagabhidhānastutyantarasambandhād devatāntaram || “jātavedāḥ kasmāt” ? |
7|
19|
tasyaiṣā parā bhavati-|| ]
184.19
sa hi “jātāni veda”| na hi tadasti jātamasmim̐lloke yadasau na veda | sarvajña ityarthaḥ || “jātāni vā enaṃ viduḥ” sa eva dhātuḥ, kārakānyatvaṃ kevalam || “jāte jāte vidyata iti vā” videḥ sattāthaisyādhikaraṇe kārake | na tadasti jātaṃ yatrāsau nāsti || “jātavitto vā jātadhanaḥ” jāta-śabdaḥ pūrvapadam, vitta-śabda uttarapadam, jātamasya vittamiti jātavedāḥ || “jātavidyo vā jātaprajñānaḥ” jāta-śabda eva pūrvapadam, viderjñānārthasyottarapadatvam, nisargata evāsya jātaṃ prajñānamityarthaḥ || “brāhmaṇam” api ca bhavati, janervidveśca jātavedā iti,–“yattajjātaḥ paśūnavindata–iti”| yat asau tat tadā jātaḥ jātamātra eva nisargataḥ paśūn avindata alabhata “tajjātavedaso jātavedastvam–iti” vijñāyate | yataścaitadevam, “tasmāt” adyatve'pi svāmyayamasmākamiti manyamānāḥ “paśavaḥ” “sarvān ṛtūn” prati, api grīṣme, “agnim abhisarpanti” |
7 |
“tasya” jātavedasaḥ styudāharaṇam “eṣā” ṛk bhavati–||
karoti somo dadadityarthaḥ | sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvāni durgamāni sthānāni nāveva sindhuṃ nāvā sindhuṃ sindhuṃ nāvā nadīṃ jaladurgā mahākūlāṃ tārayati duritātyatiriti duritāni tārayati |
prahiṇuta jātavedasaṃ karmabhiḥ samaśnuvānamapi vopamārthe syādaśvamiva jātavedamamitīdaṃ no barhirāsīdatviti |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit