<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 19.3.2

# Yāska's Nirukta 19.3.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 19.3.2

- **Language:** Sanskrit

### [19.3.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.2)

adhunaivamuktvodāharaṇaireva tatra sandehapadānyanukramya mantreṣveva darśayannāha,–“imānyekaviṃśatiḥ pṛthivīnāmadheyānyanukrāntāni tatra nirṛtirniramaṇādṛcchateḥ kṛcchrāpattiritarā” | lokeṣu hīdaṃ sarvaṃ bhūtajātamantarbhūtam, yadabhidhānāni yadāśrayakriyāvacanāśca śabdā nighaṇṭava ucyante, teṣāṃ ca pṛthivī prathamā, tasmāt tata ārambhaḥ | ekaviṃśatiriti saṃkhyā 21 | pṛthivīnāmadheyāni, svārthe dheyapratyayaḥ, nāmaiva nāmadheyam | anukrāntāni, ānupūrvyeṇa paṭhitānītyarthaḥ | ekaviṃśatiryānyanukrāntāni, ebhyo'nyānyapi yāni kānicit syuḥ, tānyupalabhya nirvaktavyāni | tadyathā,ku ityetadasamāmnātaṃ pṛthivyā nāmadheyam | uktaṃ hi - ‘nābhicinnarakaṃ yāti na satputro na kupradaḥ'--iti || tatraitasminnekaviṃśake nāmagaṇe nirṛtiḥ ityetadabhidhānam | niramaṇāt niviṣṭāni ramante'syāṃ bhūtānīti nirṛtiḥ pṛthivī | ramerdhātoḥ ( bhū0 ā0 ) | ṛcchateḥ (tu0pa0 ) itarā kṛcchrāpattiḥ duḥkhasañjñikā, nirṛtiḥ pāpmā | “sā” punariyaṃ samānanāmadheyatvāt samānaśrutitvāt “pṛthivyā sandihyate” | “tayoḥ” samānanāmadheyatve'pi sati eṣa karmakṛto “vibhāgaḥ”–ekā niviṣṭānāṃ bhūtānāṃ ramayitrī, ekā punaḥ kṛcchramāpādayitrī | evaṃ nānākarmāṇyabhidhānāni nirvaktavyāni | 7 | "tasyāḥ" kṛcchrāpatteḥ pṛthivyā api “eṣā” nirvrācikā ṛg “bhavati-”

- [Previous: 19.3.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.1)
- [Next: 19.3.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.3)
- [Up: 19.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3)

## Linked texts (1)

- [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska.2.10) — Yāska, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.19.3.2) · Pramāṇa
