Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 191

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 191

Language
Sanskrit

191.1

“īḷaḥ(5)” agniḥ | sa punarayam“īṭṭeḥ stutikarmaṇaḥ”stūyate hyasau | “indhatervā” dīpanārthasya, tatkriyāyukto hyaso |
8 |
8 |
"tasya" "eṣā" prādhānyastutiḥ "bhavati"-||

191.2

"ā̱juhvā̍na īḍyo̱ vandya̍śca0 ( ṛ0 saṃ0 8, 6, 8, 3 ) " - iti | he bhagavan ! agne ! yaḥ tvam "īḍyaḥ" "vandyaḥ ca" sarvalokasya | īḍyaḥ dīpamarhaḥ havirbhirājyādibhiḥ | vandyaḥ stutyaḥ | sa tvam "ājuhvānaḥ" "āhūyamānaḥ" etasmin karmaṇi asmābhiḥ, "vasubhiḥ" "sajoṣāḥ" "sahajoṣa̱ṇaḥ" samānaprītirbhūtvā "āya hi"| kasmāt punarevaṃ brūmahe ? itaḥ, yasmāt he "yahva" "mahan !" "tvam 'asi" "hotā" "devānām" āhvātā | "saḥ" tvamasmābhiḥ "iṣitaḥ" "preṣita ' "adhīṣṭo vā" adhyeṣito hotṛtve sthitvā asmākam, "enān" devān "yakṣi" yaja ityevaṃ brūmahe | kimityevaṃ brūmahe ? yasmāt "yajīyān" asi "yaṣṭṛta̱raḥ" manuṣyahoturiti || iha 'īḍyaḥ'-iti ekavacanamagneravyavadhānena tathaitasmin mantre ekasya śrutatvāt, aiṣṭike punarhotre 'īḷo agna ājyasya vyantu' - iti bahuvacanayuktādākhyātād vyanvityetasmāt 'iḷaḥ'- ityetasyāpi bahuvacanatvameva 'īḷo vyantu' - iti | tacca punarannābhidhānam, annaṃ ca punaroṣadhaya eva, tāśca pṛthivīsthānāḥ ityagniṃ bhajante, tadātmanāyamagnirijyata iti | tatre bahuvacanaṃ pratimamādhānamoṣadhyātmanāgnervyavadhāraṇāt | uktaṃ
ca-“yo'yamṛṣīṣe ( se ) pṛthivyāmagnirantarauṣadhivanaspatiṣvapsu tamunnindhathuḥ sarvagaṇaṃ sarvanāmānam''-iti | tasmādupapadyata iti |
8 |
8 |

Linked texts (1)