Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 194

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 194

Language
Sanskrit

194.1

"uṣāsānaktā (8)”-iti ekapadam | asya vigrahaḥ- “uṣāśca naktā ca” | atra "uṣāvyākhyātā"-“ucchatīti matyā” iti | “nakteti rātrināma”| tat kasmāt ? "anakti" kledayati "bhūtāni" "avaśyāyena"-iti | avaśyametaddāntītyavaśyāyāpṛṣvāḥ | anakterakāralope naktā | “api vā naktā avyaktavarṇā |" nakāraḥ pratiṣedhe, na aktā, na vyaktā, anaktā | yathā ahaḥ sarvamabhivyaktarūpaṃ bhavati, na tathā rātriḥ |
8 |
11 |
"tayoḥ" "eṣā" prādhānyastutiḥ “bhavati”-||

194.2

"āsuṣvayantī 0 (ṛ0 saṃ0 8, 6, 8,6)" -iti|"āsuṣvayantī" "seṣmīyamāṇe" parasparaṃ smayamāne, athavā- "suṣvāpayantau" suṣṭhu janān svāpayantyau | "yajate" hetukartṛtvena yajate "yajñiye" yajñasampādayitryau "upāke" | "upakrānte" upagamya itaretaraṃ krānte praśasye| "divye" divije dyotane | "yoṣaṇe" sammiśre parasparataḥ | "bṛhatī" "bṛhatyau, mahatyau"| "surukme" "surocane" sudīpte | ye ete evamādiguṇayukte upāsānatte "adhiśriyam" śriyam "abhidadhāne" upari sthāpayantyau, "śukrapiśam" "śukrapeśasam" śuklarūpāṃ śriyam, "āsadatām" "āsīdatām" etasmin sve "yonau" | ākāra utkṛṣyate upasargasya hi kriyāpadena sāmarthyam,-"nyāsīdatām iti" niyamenāsīdatāmiti, niruttarapadastho'pyapakṛṣyate tenaiva kriyāpadena | niśabdaścottarapado vā pādapūraṇaḥ || na bravītyamiriti, yena dvitvānupapattiriti kecit | apare punarvarṇayanti-uṣā agnerdīptiḥ, naktā āhutidīptiḥ, vivāsayati tamaḥ, āhutiranaktyājyena | te ete dīptyāhutī suṣṭhu smayamāne iva "yajate" | "yajñiye" yajñasampādayitryau | "upāke" "upakrānte" parasparataḥ | "divye" dyotane parasparāśrayaṇāt | "yoṣaṇe" miśrībhūte | "bṛhatī" "bṛhatyau, mahatyau" | "surukme" "surocane" suṣṭhu rocane | "abhidadhāne" "śukrapiśam" "śukrapeśasam" | etasmin yajamāne "śriyam" "āsadatām" "āsīdatām" | etasminnagnau "nyasīdatām" niyamenādhika vā-ityetadāśāsmahe || "peśa iti rūpanāma" "piṃśateḥ" dhātoḥ, taddhi "vipiśitaṃ bhavati" vikasitaṃ bhavati, yāvadāśrayabhāvitvāt | viniṣṭitamiti kecidanyāśritatvāt |
8 |
11 |

Linked texts (1)