<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 2.1

# Yāska's Nirukta 2.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 2.1

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.1)

“samāmnāyaḥ samāmnātaḥ” iti | gavādirdevapatnyantaḥ śabdasamudāyaḥ samāmnāya ucyate saṃmāṅpūrvasya mnāterabhyāsārthasya karmaṇi kārake samāmnāyaḥ | samabhyasyate maryādayā'yamiti  
samāmnāyaḥ | sa ca ṛṣibhirmantrārthaparijñānāyodāharaṇabhūtaḥ pañcādhyāyīśāstrasaṃgrahabhāvena ekasminnāmnāye granthīkṛta ityarthaḥ ||  
tasya kimiti ?  
| sa ca yo'samāmnātaḥ chandasyevāvasthito gavārdiranyairvā niruktaiyaiḥ samāmnātaḥ, ayaṃ caitasminnirukte, sa eṣa ubhayalakṣaṇo'pi vyākhyātavyaḥ ||  
āha-kathametadgamyaṃta - asamāmnātavyākhyānamapyatrābhipretamiti ? samāmnānārhāṇāṃ vā kimarthamasamāmnānamiti ? || ucyate--nirvacanalakṣaṇopadeśāt | nirvacanaprasaktānāñca mṛgakarṇadakṣiṇalakṣmīnighaṇṭubhadraprathaḥśabdaprabhṛtīnāmevamādyānāṃ nirvacanopadeśāt 'jñāyate-- asamāmnātavyākhyānamapyatrābhimatam- iti || yatpunaretaduktam samāmnānārhāṇāṃ vā kimarthamasamāmnānam - iti | atra brūmaḥ,--na hi samāmnānārhāṇāmanto'sti, teṣāṃ sarveṣāṃ samāmnāne śāstrānta eva na syāt, ataścādhyayanaśravaṇajñānaśaktihānadoṣaḥ prasajyeta | śakyaśca tāvallakṣaṇoddeśodāharaṇabhūtanighaṇṭuśabdasamuvāyenādhītavedena medhāvinā tapasvinā lakṣaṇaviniyogārthacchandodaivatanidānavidābhiyuktenāgamavatā mantrārtho'bhyūhitumityetāvāneva nighaṇṭuṣu śabdasamudāyaḥ samāmnātaḥ| tasmādupapannamasamāmnātavyākhyānamapyatrābhimatamiti, asamāmnānañca sarveṣāṃ śāstratigauravabhayāditi ||  
vibhajya imānyatra nāmāni, imānyākhyātāni, upasargā ime, nipātā ime, idaṃ sāmānyalakṣaṇam, idaṃ viśeṣalakṣaṇam, imānyekārthāni, imānyanekārthāni, imānyavagatasaṃskārāṇi, idamabhidhānam, idamabhidheyam, idamabhidhānasya nirvacanamityevaṃvivadhayā maryādayā paripāṭyā yathā samāmnāta ākhyānavyo nirvaktavya ityarthaḥ |

- [Next: 2.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.2)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.1) · Pramāṇa
