<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Etymology and Vedic lexicon](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta) › [Nirukta](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska) › [Rijvartha (Niruktavritti)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga) › 2.9.3

# Yāska's Nirukta 2.9.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 2.9.3

- **Language:** Sanskrit

### [2.9.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.3)

sa yatra pradhānam, guṇabhūtāni sādhanāni tadidaṃ bhāvapradhānam || kiṃ punastat ? | ākhyātam | ākhyāyante strīpunnapuṃsakāni kriyāguṇabhāvena varttamānānyanena, kriyā ca teṣāmupari prādhānyena varttamānetyākhyātam || āha--kathaṃ punaratra kriyāyāḥ prādhānyamiti ? | ucyate--sā hyatra śabdavācyā | arthagṛhītāni tatsādhanānīti | ataḥ prādhānyamatra kriyāyāḥ || itaśca prādhānyam || kutaḥ ? | 'viśeṣapratyayādhānāt' | pacatīti prathamapuruṣaikavacanaparasmaipadānte ākhyātaśabdo varttamānakālakartṛviṣayo yatkiñcidavivakṣitaviśeṣameva pakrādisādhanamātmana āśrayabhāvenopalakṣayannanekakriyāśaktimatyapi pakrādau sādhane pacikriyāyāmeva viśeṣapratyayamādadhāti, 'nānyasu kriyāsu | nāpiviśiṣṭe pakrādau sādhane || yaśca yasminnarthe viśeṣeṇa varttate śabdaḥ, sa eva tasya pradhānam |, viśeṣeṇa ca kriyāyāmākhyātaśabdo varttate, guṇabhāvena kārake | tasmādviśeṣapratyayādhānādbhāvapradhānamākhyātamityupapannam || api ca kriyāvyāpāravijñānaparatayā pṛṣṭaḥ--' kiṃ karoti devadattaḥ ?' kriyākhyāpanaparatayaiva pratyācaṣṭe--' pacati ' iti | na tvodanamiti pūrvamuktvā tataḥ pacatīti bravīti || atha kathamūcyate--'bhāvapradhānamākhyātam' iti ? | śṛṇu--amūrttā hi kriyā nirupākhyā | yā hi kārakaigbhivyajyamānā kārakaśarīreva saitī śakyate nirdeṣṭum | itarathā hi aśarīrā satī sā na gṛhyeta, agrahaṇe ca sati kathamiva nirdiśyeta | tatraivaṃ sati kārakasamūhenābhivyajyamānā kriyā yasmin sādhane viśiṣṭamātmīyaṃ kāryamārabhate pākākhyaṃ tadabhidhānaśabdopapadaiva sākṣādgrahaṇāsambhavānnirdiśyate |

- [Previous: 2.9.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.2)
- [Next: 2.9.4](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.4)
- [Up: 2.9](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.3](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.yaska!durga.2.9.3) · Pramāṇa
