Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 206

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 206

Language
Sanskrit

206.1

“ra̱the tiṣṭha̍nnayati vā̱jinaḥ0 (ṛ0 saṃ05,1,20,1)”—iti | yadetat “rathe” “tiṣṭhan” varttamānaḥ “suṣārathiḥ” “kalyāṇasārathiḥ” suśikṣito'pi sārathiḥ, netā rathasya “vājinaḥ” “puraḥ” “purastāt” agrataḥ “sataḥ” rathayuktān, rathasya nīḍe “paścāt” san upetiṣṭhaṃstiṣṭhan | ka ? “yatra yatra kāmayate” yatra yatrecchati yoddhā, tatra tatra “nayati” | tadetat kiṃ sārathermāhābhāgyam ? na ityucyate, anabhīśūko hi sārathiḥ kiṃ kuryāt suśikṣito'pi ? evam “abhīśūnām” etaṃ “mahimānaṃ” māhābhāgyaṃ “panāyata” pūjaya | yat “manaḥ” aśvānāmatimavṛddhajavānāmapi, yeṣve aśveṣu upanibaddhāḥ “raśmayaḥ” pragṛhītāḥ sārathinā “paścāt” “santaḥ” “manaḥ” “anuyacchanti” uparamayantītyarthaḥ | sambodhyābhāvāt panāyatetyasya pūjayāmīti puruṣavacanavyatyayaḥ |
9 |
16 |

206.2

“abhīśavaḥ (011 )"-iti vaktavyam | te punaramī "vyākhyātāḥ” abhidhānato 'bhidheyataśca “abhīśavo'bhyaśnuvate"-iti |
9 |
15 |
"teṣām eṣā bhavati”—||

Linked texts (1)