Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 207

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 207

Language
Sanskrit

207.1

“dhanva̍nā gāḥ0 (ṛ0 saṃ0 5, 1, 19, 1)”—iti | tāḥ “gāḥ” tāvat “dhanvanā” dhanuṣā vayam aribhyaḥ “jayema” | api ca “ājim” | itaretarasparddhayā yatra lakṣyavedhāyaiva kevalamiṣavaḥ kṣipyante vaitaryeṇa pratāṣārthaṃ vā tam ājim ājavanaṃ dhanuṣaiva vayaṃ jayema | api ca yāḥ “tīvrāḥ” dāruṇāḥ “samadaḥ” saṃgrāmāḥ,
anekaśāstrasampātasaṅkaṭāḥ, anekavīrapuruṣākīrṇāḥ, tāḥ api vayaṃ "jayema" "dhanvanā" dhanuṣaiva | api ca-kiṃ bahunā, samāsatta eva brūmaḥ- 'dhanuḥ śatroḥ apakāmaṃ kṛṇoti' yatra yatra śatrurasmān jetukāmaḥ syāt, tatastato'pagatakāmamasmatto dhanuḥ karotu | apagatakāme ca tasmin śatrau vayaṃ "dhanvanā" dhanuṣaivaitāḥ "sarvāḥ" diśaḥ, "pradiśaḥ" ca "jayema"- ityetadāśāsmahe || "samadaḥ samado vā, saṃmado vā" | sampūrvasya "atteḥ" bhakṣaṇārthasya, bhakṣita iva hi tatra parasparataḥ | "madatervā" harṣaṇārthasya dvitayim- sammado veti, saṃhṛṣṭāstatra hi parasparato yudhyante |
9 |
17 |

207.2

“dhanuḥ (12)” “dhanvateḥ” gatyarthasya, taddhalena hīṣavo gacchanti || “vadhakarmaṇo vā” śatruvadhāya hi tadutpadyate |
9 |
16 |
“tasya eṣā bhavati”--||

207.17

"jyā ( 13 )"- iti vaktavyam | sā punariyaṃ "jayatervā jinātervā" | dhātvanyatvamarthaikatvam | tadbalena hi jīyate | sa punareṣa dhanurguṇaḥ |
9 |
"tasyā eṣā bhavati" ||

Linked texts (1)