Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 255

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 255

Language
Sanskrit

255.1

“abjāmukathaiḥ0 (ṛ0 saṃ0 5, 3, 26, 6)”-iti| vāśiṣṭhasya parāśarasyārṣam| daśarātrasya caturthe'hani vaiśvadeve viniyogaḥ| he stotaḥ! tvametam “ahim” “abjām” “apsujam” udakajanmānam “ukthaiḥ” “gṛṇīṣe” stauṣi| “budh‍ne” “nadīnāṃ” “nadanānām” apāṃ bandhane etasminnantarikṣe, varttamānaṃ “rajaḥsu sīdan” udakeṣu labdhavyeṣu nimittabhūteṣu etasmin karmaṇi aṅgabhāvamupagacchan |
10|
44|
“mā no'hirbudhnyaḥ0 (ṛ0 saṃ0 5, 3, 26, 7)”-iti| pūrvayā samānaṃ sarvamiti| “mā” asmān “ahirbudhnyaḥ” “riṣe” “dhāt” mā reṣaṇāya hiṃsanāya kasmaicit dhāt| kiñca, “mā yajño asya sridhadṛtāyoḥ” mā yajño'sya ṛtāyoḥ, asya yajamānasya yajñakāmasya mā sridhat mā sraṃsavat, nityamavināśena varttatemiti |
10 |
45 |

255.2

“ahiḥ (29) ” “vyākhyātaḥ” nirvacanataḥ-“ahirayanāt” ( 2 |
17 | 1 ) iti | iha tvabhidheyo madhyamaḥ |
10 |
43 |
“tasya eṣā bhavati”--||
“budh‍nam = antarikṣam, baddhā asmin dhṛtā āpaḥ”-iti| “idam api itarat” śarīraṃ budh‍namityucyate, “baddhā asmin dhṛtāḥ prāṇāḥ”-iti |
10|
44|

255.3

“yaḥ ahiḥ, saḥ budhnyaḥ” etāvāṃstu viśeṣaḥ “budh‍nam = antarikṣam, tannivāsāt” “ahirbudhnyaḥ (30)” |
10 |
44 |
“tasya eṣā bhavati”-||

Linked texts (1)