Yāska's Nirukta 264
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 264
- Language
- Sanskrit
264.1
"ārudrāsa indravantaḥ0 (ṛ0 saṃ 4, 3, 21, 1) " - iti | śyāvāśvasyārṣam| jagato | ābhimārute śasyate || he "rudrāḥ !" āgacchata yūyam | "indravantaḥ" 'idi paramaiśvarye ( bhvā0 pa0)' | "sajoṣasaḥ" paramaiśvaryeṇa nityamāsevitāḥ, pṛthaktvapakṣe tūpapadyata eva indreṇa saha prīyamāṇā iti | "hiraṇyarathāḥ" udakaharaṇārthe raṃhaṇāḥ, pṛthaktvapakṣe tu hiraṇyavikṛtarathāḥ | "suvitāya" tasmai "karmaṇe" suṣṭhu sam̐guṇāya, yathāśāstraṃ kriyamāṇāya prāptyartham | kimiti āgacchata ? "vaḥ" yuṣmān "iyam" "asmat" matiḥ "pratiharyate" "pratikāmayate" yuṣmādinākṛtamidaṃ karma guṇavaddevyetararddharmā bhūd viguṇamityevamarthaṃ pratiharyyate | api ca haviḥ pūrvaṃ devatāḥ prepsanti brāhmaṇā ivopanimantraṇam, tato yajamānaḥ saṃskṛte haviṣi tadvyāpattaye yāgakālānatikramaṇāya cāntrapatirivānne saṃskṛte tadvyāpattaye bhojanakālānatikramaṇāya ca devatāḥ pratiprepsati| vijñāyate hi- "devatā vai sarvā āśaṃsanti grahe gṛhyamāṇe mahyaṃ grahaṃ gṛhṇāti"iti, ata idamuktam- "iyaṃ vo asmatpratiharyyate matiḥ" iti | kathaṃ punaḥ pratiharyyate ? "tṛṣṇaje na" "tṛṣṇaje iva" tṛḍupajāyate yasmin viśeṣataḥ kāle, sa tṛḍajaḥ kālo gharmāntaḥ, tasmin yathā | "divaḥ utsāḥ" dyulokāt utsāḥ, utsaprabhavā meghyā āpaḥ | "udanyave" udakamicchate lokāya āgacchanti prāvṛṣi tathāsmanmatyā pratiharyyamāṇā āgacchateti | udanyuścātaka iti kecit | tasya prepsato yathā diva utsā meghā . āgacchanti, tathāsmākamāgacchateti, evaṃ teṣāṃ yojanā |
11 |
15 |
264.2
“rudrāḥ ( 9 )”- “vyākhyātāḥ” |
11 |
14 |
“teṣām eṣā bhavati”-||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit